''l'"^
^:^«M^
.«',
^ ,4
..- i
^-J^
HARVARD UNIVERSITY.
LIBRARY
OF THE
MUSEUM OF COMPARATIVE ZOOLOGY
LlBRARY OF
SAIMUEL GARMAN
l^KnArl^, ]^ SjI
m \
U1928
hf
B A L D I
N G E L I
ABBATII M EDI^
C I P H Y S I C l E U^
G U B I N t
^S ADMIRABILI f^IPS^
r^natura, ^ demirificis ejufdemfa^
CHlmtihns Lihcr 4
AD SERENISSIMIIM FRA]sr<
C I S C U M MarI AM 11. UaBI'*
N r D u c E M V I.
CIIL
NoRIBERGve
Rccuius, fiimptibus & rypi^ ScS&< ftiani Heuskri»
Rv^
il 1 1
S
Ql
mi
l^
^'
.tl-WEVV»
e .- , -
C
•^ 4#j*
•♦ fc * / ■ %■:• '■ %
SERENISSI-
MO FRANCI-
SCO MARI^ IL URBINI VL
DUCI OPTIMO AMPLIS- S I M O QJl E^
:S^m
WCJpr- ^ WCJ^
Vrea ^ percelehm ^^LUtm£f Pht- loJo^hoYumJapienttjJimi confirmata^ ^plene comprobatnjententioj» jin tcs unicejuit, Se renissimePrii^- CEP s.JeliciJJimeJcilicetaBum iri cum regnOi ubi vel%ex ipje philojopharetur , ac doHrina^ animum Juum excolerst , vel Japientes ^ eruditos ho- minef conjlitueret i quitotius regni adminifirationem-j. JideliJJtme ^fipientijjimegererent, Idutrum^ effeBum^ eHabstcmiroipfius regniplauju y^ univerjaligentium^ acclamationtj> ^ ^^Shl(k idemjolidioris doBrirtd Jons ^ du(i phihjophiit mt4nera atque officia ejfe vduif, nimirum^ divtna noJJkj> > ^ humanagubernartj) j ^ tum demumj> Jelicet^ ac beatas Jore Re^ublkas ^ Regna Jignifica' vit , cum Tiex diviniculttss ,. cceleiliumqtte rerumcogni-
Jl±
^mi
i
.' '■
tionent^
"!■ fi-*
tionem haberes ^ optimaque mjlitutioneleges adminijira- r&c j vel prudentibus viris Ipoc exequendum mcndar&t, ^ puhlicis commodis conjulem populos in officio ccntine- r&t , H^Junt quidem duA anchordt, quas ^d confrman- dam navium dimittendas Thebanm ille cenjebat. . Hc^ Gmt nutrices geminA ^ Oj^uas Jovi/uo antiquitas appone- bat. . Hie j ^ (^draBia reBi moderatrix uno-^ ^ San- Bijujlique tributrix alteras . Has ad yegnorum gu- bernationem conJervatJLonemque necejjarias judicavit antiquitas, Virtutes iJIa , qua. tutiores , frmiorejque funt jquamillAquibm Gr^ciam ^hilippus CMacedcnid T{ex a Je teneri cohercerique ajprebai. > h^ certe vir- tutes(inquam) tibi divinitus dat<zjiint:lmperium tuum, Serenissime D u X , mirandum in mcdum-:> exornant ) ac nomen , gloriamque tuam latijjime vaga- ri permittunt : Bt hinc eff quodinterpr^cipuahujusje- culiornamenta fere Jolus cumulatijpmis laudibus eveha- ris i In quibus nunc immorari mihi non licet: lUas enim quanto magis conarer extoUercj> i eh minus ajjequerer, QAterurru>i quoniam aMedicinam tantopere tibiplace- re Jignificajii j eamque Jcientiam retinere cum multis Regibuspercuperes , id e^iam Jiimma ctim rationejacis : Qommodum enim <lAdamus omniumparens lapjits erat. y cum ab ipJoD e o CMedicinatraditaJuit : Stenim quem- admodum animap noxA ^ morti Jiibjecit Cacod<^mo- nisajiu ^ invidia > ita corpus varijs Jlatim morbis ^ morti obnoxiumfuit > ut vere cum "^octa dicerepojjim^ , ^profilit agminefaBo morborum omnegenus . ^rcpter- ea ^ominusfiagtlitatishumariA mifirtus^communifalu- tijalutaripc^nitentio-^ , ^ potifijj^iim miJericordiaJuaA^ Jiibvenire conjiituit. Qorporis verb imbeciliit^tti wcdi- cinam ^ medicum rationis participem creavit , ei^Ju- menprdibuity^notas oflendit , ut herbarum, lapidurrLD ,
minera-
fmneraltum (utit^ dicam) animdiumt^ cmniumproprie- Utes cognojcenSimorbis ipjts curationem adhiher&t, ^uamobrem in Scclejiajie hoc adverbum contejkitum^
iHam j item pr^cepit : honora medicum^ : propter ne- cejjitatem enim creavit eum <tAltiJJimus . Et iteriim : ^alocum dMedico ; ctenim illum Dominus creavit , ^ non dijcedata te, quia opera ejmjiint necejfario-s . ^vio- net ctuoa. Deus vegeto corpori CMedicina^n ajferri i ante languorem (inquit ) adhibe medicinam> quid aliud hoc tnnuit, quam medicamentis uti oportere^ & corpus tueri, quo minits in morbum incidatji lllud untim mihivemt^in mentem vehementer admirandum , Jerpentis aftuinor- bem terrarum mortem intrajje; Illud etiam mirum, ex f^iper^Jerpentis nece ^ ejus carne, ab omnibusgraviori- busmorbis, at^veneniscurari, &inprijlinum rejiitui, Jed continuato Viperindt carnis ujii ab omnibus morhis pr<zjervari . Hoc certe totum omnem admirationem Jii- perat & excedit . §)uare cum ego hujus Viperdi natu- ramjatis cognitam haberem , a ^hiloJophis,tMedicis , ^ Theologis tradita, ab hijioricis memoridc commendatam , libellum multurum rerum vulgo incognitarum oper^ pra- tium meJiiBurum exijiimavi, ut eas in unum coUe&ns no- minituo dicarem, S E R E N I s s J M E ^ rinceps,€x omnibus , quos hic SgI vidit unquam, deliteris ^ litera- rumprofejjoribus optime merite^ : quod nuUum demuja- rum c£tu excludere,nec trijiem ulla ex parte cum Augu- Jio dimittercj) ,Jedinauribus ^ in oculis, Trajani illius optimiexemplo, libenterfirre Joles , ^Jacilem (quodinj> ^ompejo laudat Cicero) teprabere dignaris.Igitur <lAm- plitudo tua hajce lucubrationes cMuJmodicun^Jint, quas hodie hilariter ojferimm , pacato vultu c^ liberali manu
Xi
(quod
I
(quodjacis)jujcipe j ^ Jt a publkis negocijs , Kegni^ tui onere, quodnonjine injigni honore ^gloriajujiines^ quan - do^licebit reJpirarCj Hlisimpende^ non quodRegemioy zro* \vyvoTov hijce chartis egcre adconjirmandam Japientiam^ exijlimem jjednjt <LAmplitudo tuapofmspoH tam longa^ Jludia, in quibus euigilas ajjidue, habeat>, in quo Je oble- B&t , ^ manijejki in occultis naturd: 'veBigia divinttus imprejjeintueatur, d^ mala majori bono copulatsi natura^ conjijlant . Vale, ^ T^Horeos annos viuejeliciter, Jervi mancipij^ tuimemor. ^ijauri Calend. Januarij is S9-
Ampl . tux
Scrvus
Baldus Angelus AbbatiusEu- gubinus Medic . Phyiic.
V E N-(
VENTURjAS c onciolus
MEDICUS PHYSICUS ITR-
BINAS CANDIDO LE- C T O RI.
S. T. T>\
N tibi,candi(lilTime Lc£l:or,Bal(li Angeli Abbatij dodilTimum & utililTimum de Viperae naturalibellum, cujus tanto de- liderio flagrant mortales, ut (i hunc u- num habeant, nuUi fere morborum ge- neri amphus fe fubjedtos efle fperent . Nccinjuriajquod ex eo Audoris noftri non folum ingenij celeres quojfdam motus ad^ excogitandum acutos, ficadex- phcandum uberes,fed etiam in totum genus humanum exi- mium animum , & voluntatem ad bene merendum mirabi- iiter propenfam facile cognofces. Quoniam ad hocopus fane quam fpiflum 6c laboriofum non Graecorum & Lati- norum modo hbros omnes evolvit, & aUquorum ineptias, quae funt innumerabiles,argutillime difputando pepuht,ve- rum etiam rem tantam ufii ipfo qu2Efivit,quaefitam invenit, inventam cognovit , cognitam patefccii:. Quantum igitur labomm tulerit, quantum pro communibus commodis fu- daverif, quantum fiimptum fecerit j tuum fit judicium,opti- me Ledtor : pracfertim cum, quo anni tempore.capienda fit Vipera, quibus in corporis partibus fecanda , quae vis ejus , quae medicamenta parentur , apertiflime & planiflime^- piicctv&quomajusbeneticium fiium faceret, aeneas tabu-
1 . )( 4
las
\
las pingcndas curaverit, in qilibus, tan quam in fpeculojreni totam intuerentur homincs . O te beatum, cjui in manus tu- asaureumhunclibellum lumpreris, acmulto bcatiorcm,ii falutariacjufdcmprxceptacliUgenter tenucris. Hinc agijio- fccs profecfto Baldi Angch fcientiam, cum bonitatc conjun- dam : nam fi fola efTet, non fcientia, fed mahtia diccrctur po- tius ♦, fcientiam ( inquam ) quia, cum muki ahj homines hoc tentaverint, & ingenio fuo diffiii inchoatum rehquerintjipfc tamen abfolvit idem, 6c eo, quo intendcrat, poftremo dedu- ,xit. Bonitatcm vero dixi-,quoniam tunc vir bonus maxime probatur, cum facit,ut bonitatis iuae celeri homincs lint par- ticipes. Intcrim gaudcat Iguvium, & omnibus incedat laeti- tijs,quod talem & tantu filium in lucem edideritiScF r a n- ciscus Maria, Scrcnilfimus Princeps omniq*, laude cumulatffimus,cui efl jurc optimo Medicus BaldusAngelus, l2etetur,fehaberc illum Philofophum Medicum nobiliffi- mum,optimum, fideliifimum,& adde ii quid \is aliud. Csc- tcrum tu cxpe6tato brcvi" , dum aliud Tnf t t£v 54f i<JtK«v opus in apcrtum profcratj hoc autcm hilari frontc accipias vclim. Valc.
PETRI
^iMrillHMMMiUfaMlMrfMMMMMti
PETRI MATTH^I VANNI ME-
DICI EGREGII JAMBICUM CARMEN
AD AUCTOREM O P E R I S.
Cribunt lahoTt^ intitili ^lures inepteplurima^ §luf.jcriptafuntjam millies' . - (iAtipJLp, Fir DoBiJJimtj , §lupjure gaudet^Jmbria^ Q^udita nullo temport^ ^epromis (^prorjiis nova^ ^iuf vel maligni ^ invidi ^JHagnis ad ajtralaudibus QertelibentereJJerent,
GVIDI GVIDARELLI CALLIENSIS SCRl6i£ Ducalis camicn, in laudem Audloris operis •
Ad iedorem.
Parjim alij extremis digitisjcripjere latentem Viperes. vim virtutis,fcetuj^ cruenti 'I^tUYanL3i caujjamq;jiitjuh dente veneni . .. DoBtis ^ excellesjed Baldus hicAngelus aU" lUuJiriiplena^manu, calamoj^ celebri (Bor
Intus c^ extra omnespartesfirutatusEchidnx JunBimoJienditeas^diris^moribus aptums Q^ntidotum explicuit^ teBaJ^ in carne medelas\ HuncJervaAuBoremjVelut iBu namc^ijecund^ Sanus ^chill^a rediftjam Telephus hafta^ . Sic tuVipereoJiierisJiJbrJitaniBi4 Percujfiis, taboqsjiio comprejfus iniqudl Tunc hujus virtute novijanantis AchiUis Pojiitlum, optatampoterisjperarejalutem 1 Et dubi.tjecura tu£ medicamina vitd^,
Ejufdem ad cundcm diftichon . f{^npoterat Baldus niJiBaldus, ^ Angeltis anguem ' Vipereum, ^partes notifcarcjiuis.
■MKMa
MU
«M
>ii .1 «»nf»i
TER-
«IMWi
■Ma
wm
TERENTII OECONOMICI NOBI-
LARIENSIS AD APOLLINEM
C A R M E N,
AV^ R TC OMOS Utus radios nuncpandis A^oUo ,- Etplacidum ridensjpargis ab orejubar , T\(a?n tuajiellifero ccelo eH delapfipropago,
<lA?ntjpiper quam rejiituantur opes, ^aldus habens magnum magno de nomine nomen^
^rApdis Igini munera largapluit, Hicverasartespenetravit,^ abditaterris Q^rcana, ^ cunBis hicpatefecit iter . Apollinis reiponfum . Hic meaprogenies, mea magnapotentiafolus
Hic efl, quipatris dogmatafanBa colit, Dum vitam cupient homines, dumpifcis amabit
\/Equora, & hos volucres dum meafrdina regent, SemperhonoSjnomenqiJi^umJaudefqivolabunt ^QuanittdusfiirgOfquaruberufqicado. In Invidum. Qm vomitas rabidum mordaxjermone venenunu,
Stlatraslinguaverbacaninatrucis Vipera,qU(zJiiperatJiiperantevenenav€neno, (fonfringetvires^nifugisjillatuas,
AD BALDUM ANGELUM ABBATIUM
PHILOSOPHUM ET MEDICUMPR>€STANTIS-
iimum Sereniflimi FrancisciMari^II .Du-
cis Urbini V I. Petri Francifci Bonifacij Senti-
natis Endecaflyllabum Carmcn.
Inihil melius datur Jalute^ In terris homini , ncQ^ ipje quicquants Majorijludio cupit , magifq; (lADijspatuloprecatur orcj> ; Si quondamnumero ^eHm reponl, J^uivelexiguum dedijjet Orbi
aMunfis
^
^yHi^nuSjfas erat, , at^ templa condi : Qmdfiattlbi, quijalubre tradts Medendigenm, &Jecretaprofers, QufZ vix Hippocrates,paterq> norunt i Depellunt quontamfiatim malignos Morbos non modo,Jedretardat alas Fati (filicet) ocius volantis , Ouid(inquam) tibi nonne templapont, Non laudes tribui, nec ipfa debent (fjpnfpergiambrofio liquore membra / Sedfelixter ^ amplihs SophiiZ Sedes Inguvium, decufqi Martts, Quodte jampeperit virum virorutnj '^rimum, quem cupiofruiperenni ^ono, millia milleficulorurrui .
Ejufdem in Invidum. Siviperx fiis efjevim, quod qudlibet J^enenapellat , enecetqiprotinus s Miror quodillam qu<zrita$ lacejfere Parumjaluti conjulens : veruntamen^ ^cmordeas licet,peribis namfiatimji Tu pefpmum virus, lues ^pejfima^.
Ejufdem in eundem .
Qonfiringe dentemfceditum^ Me C(^terifintputridi ,
Odor nec inde peffimus Per cu&a membra defluAt,
PETRT MAUCELLI ABBATII^ E U- gubini carmen in laudem operis.
I Ivivens infenfa necem mortalibus affert
Vipera, dum rabido corpora denteferit > \H<s,c etiampotis efi morienspr<&berefalutem, Atq, agris vitam reddere corporibus. Ergo has, qU(Z longo latuerunt tempore, vires l^ipereas libro hoc notificajfijuvat^ .
1. ^
<^VCTORV^T T>eSCRI^ btio y quos in toto operc laudat , quo^
rum^^ utitur fatrocinio ,
ARlSTOTELES Sta- girita . Antigonus Hiftoric' naturalis Graecus. Aviccnna.
Averroes Cordubcnfis . Actius Medicus. Arctaeus Cappadox, Albertus Magnus . Apollonius Tyancus a-
pud Philoftratum . Andromachus major . Andromachus filius . Amatus Lufitanus. Alcxandcr Bcncdidtus . Alcxander Maflaria. Actij intcrprcs Gcrmaaus . Alcxander Petronius . Andreas Matthiolus . Andreas Baccius . Audor ad Pifoncm , Agatarchidcs apud Plin. Ambrofius Leo Nolanus . Arnoldus dc V illa nu v «, . 1 Ambrofius Paraeus . Bafilius Magnus . Barthoiomzus Patavinus . Bartholomxus Maranta. CoUcgij Patavini Mcdicoru
Illuftrium Triumviri • Cratcs Pergamcnus. Conftantmus Africanus. ClcmcnsPapa.
Diofcoridcs Phacas.
Dcmocritus apud Phnium.
Diodoms Siculusr .
Democrates. .
Etymologici Au6bor.
Francifcus Caballus .
Francifcus Alexander.
Galcnus fcientiarum omniu
fcientiflimus .
Gabriel Zerbus .
Gabriel Fallopius .
Hippocrates Magnus •
Herodotus hiftoricus .
Hieronymus Cardanus.
Hieronymus McrcuriaUs .
Hieronymus Capivacccus
Patavinus .
acobus Periandcr»
Jacobus \^eckerus •
Julius Alexandrinus.
Julianus Palmerius .
Joannes Fernelius .
Ifidorus.
Interpres Thcophrafti> & Ariltotelis .
Ifigonus apud PUn .
Jofephus Valdanius .
"ofephus Strutius Polonus k
Jofcphus Hcbraeus .
"uftinus Hiftoricus .
ordanus Raffachus Eugu-
binus.
Ludovicus C^lius Rhod .
Lucanus
'm^mfm
m>rt
Lucanus Poeta . Laurcntius Joubertus. Lampridius* Marcelius Yirdlius .
o
Marceilus Meoicus anti- I quus. Mariiiius Ficinus. Mufa Ant. Augufteus. Marcus Oddus Patav . NicanderPocca. Nicolaus Leonicenus . Nicol. Monardes . Nicoiaus Scelliola,. OrusApolio. Oratius Flaccus. Petrus Vidtorius Flo . Piinius fecundus major . Pierius Vaierianus. Petrus Candidus .
Pctrus Giiiius .
PauiusAegineta.
Paufanias .
Plato, . .
Piotinus.
Porpliyriiis.
Piutarchus,
Phiegon Tralianus .
Py thagoras Samius .
Raphael Voiateranus.
Ralis. .
Raymundus Luliius.
Soranus Ephefius .
Theophraftus .
Tibuiius.
Viyfles Aldrovandus.
Virgiiius .
Vaierius Cordiis .
Zonara.
Tam in iFto Uhro^ eiukm inlihro deTloeriacHt ' (^ Mitridmo horum teHitnonio HtimHri
Tn-I
m^ram^mmmmamm^mf^^^m
"•••*
Index Capitum
INDEX CAPI-
TUM TOTIUS OPERIS.
ET PRIMUM..
QVndam adtrachtto^ nePrafatio. j)a.r, ^eferpente, cm F^i- perd nomen eH-, c^ eJHfdem nomtnis Etjmolo. C. L p. /.
1)e ViperA defcrtfticne , G^ diffinitione^ . cap . II. pag. g .
Qgmtaformarum dtfjeretia ,
qHizfHpentis exfltcatnfHit ,
necejfario confirmanda eft,
ob quofdam pertinacis ob~
fiinationisin hoc orbe aliter
: fiatnentcs. cap.ULfag.ir.
' QHod Vtpera fit venenatafe- ra,nonintcto corpore , fed in ijHibHfdam tantHmfar- tibns . caf . I V. fag. is .
Incjuafarte venennm infitin vtfera , Qr tn ejna '(ftr^.us a- lexitcrta fnfra notttit , mo- do videndnm (jHomodo afi- mtUfiatattra^to, (fr k con- trarto exfulfio.ca. V-fag.iy
QHale fit venenum vtferinn trtbti6 illis tnfarticulis con-
• tentHm,andtffimtUfit. ca^ fut.VL fag.ip.
T/ene cognito veneni loco, ejtis
• ^^oj^ natura qrtfoffct, cur
\ tn curne , €^ c^mmcdo adfit
I virtHs alexiterta ad exf elle-
i dii HntimqHcdc^ venenH ab
humanocorpore.c.VILz^.. — —L I
Viferas cumherbis vtnenofif»^ tnm animantibm vefcit ^ frcftereafeffimii ejje vene- niii C^ carnem alexiteriam frd CAteris veneno eontra^ rtam . caf. Vlll.fag .31^
'De Viferd coitu C^ fartn, c!r an CHm alijsmifceatHr,frA^ cifHc cHAd^Hrena .c. IX-SS»
QHodnonfit vernm viferam
Je7neltantiifarere,fedflH-'
rieSi ^ inde effatumred^
di, caf.X.fag.s?,
Qirfola viferafrA c^tertsfer^ fentibus in cibis ^ anttdo^ tis Htatur antiepti.c.XLf.s^
Qnis an^lor frimU carne vt^ fertnafitufHs. c. XILf>42^
Qho annitemfore venadit, 0* ^nam dtu retinenddfint vi— fera , tnmfro anttdotts, tO^ fro cibis. caf.XIILfag. jf6^
QH£fartesvtferd affumendA fintfro ctbfs, anttdotis, cfr ^Homodo fr^farand<t,fid fritis, fH£ in totnm ab^cif' dtiAUt eligenddi. c.XIV. jf-f
*De dtjfeEiione anatcmicaitu umverfHm. caf.XV.fag.so
'De Vifera coeunte cum ma- fculo . caf . XVI. fag. S2.
De Vtferafarturtente tabula fecunda . caf.XVILfag.S4
In-\
T O T I U S O P E R I S .
Intermrum vipcrx partium-^ cxplicatio tabula tcrtia.ciL- pHt.XniL pag. S7'
yipcrd. mafculiintcrnaattato mcscxplicatio. c.XIX.p.60.
Qua rattonc VipcrA caro vc- ncnatos morbos omncs ch- rcti & primum ab intem- peric . cap . XX. pag . 61 .
Demorbis inftrHmctarijs vc- ncnofis.^corHm curationc intcrniSi ^ extcrnis rcme- d^s. cap . XXI, pag. 6j .
Qna ratione folutA continm^ tatis morbisfHCcnrrat vipc rdt caro. cap. XXI I.p . 66.
QuibHS morhis antiqni carnc vipcrina HtcrentHr.aHEiorii fcntcntiA.c. XXIII.p.68.
Bc OleoVipcrino.c.XXIl^.72
DeSalc viperino.c.XXf^.p.73'
QhocI caro vipcrina nonfolii
nntritfcdin longnm vitam
jrQtTAhtripoffitx.XXFL Sq
In curanda clephantiaft. quid intcrfit inttr ncotertcos , (^ intcr Gr£cos omnc4,Latinos feniorcSj (^ <t^rabtcos. ca- put. XXFII pag. 8^.
Poflcjuam. dc carnc vipera, ut medicamcntii, hucufcj^ tra- didimnsj modo de ea tan- ^uam dc ctbo cx ca compa- rando, ^'cjm condimentis fccHndum variam hcmtnii tcmpcricm C^ ufum . ca- pHt . XXVIII. pag .100.
Cnr in difuctHdincm abierint vipcra fHperioribtis fccH^ liscap. XXIX. pag. 103.
De nnivcrfali methodo ch- randorum vencnorii quafi fynopfi.cap. XXX.pag.iof.
Dc vcnenornm omntum fi- gnis C^ prt&caHtionihu^. ca- pHt. XXXI. pag. 118 .
DeCnrationc iEiHsVtperd.ca- fHt.XXXIL pag* i2p.
L
BAL-!
1
B A L D V S
A N G E L U S
ABBATIUS MEDICUS,
PHYSICUS EUGUBINUS, O U i€DAM AD TRACTATIO- NEM PERTINENTIA P R ifi F A T U R.
«o5>
JCtSb»
^t^r^
O N illam dicendi faculratcm Cornelij Cclfi perfpicuam , &c fonoram •, non aptam Plinij na- turrt rerum {criptionemjneque Toannis Fernelij numerolam,& elegantem cloquentiam; fed humilem po- tius , &c facilem^ non tranflatam orationem, nec figuris,aut luminibus plenam^ fed ordine utroq-, difpofitam-^necprorfus incultamjquafi cx ipfis Audorum, quos fequor, verbis coH- fllatam,polIiceor. Verum rem ipfamaggrc- diar. Prifcis fapicntibusmaximepcripicuum
A fuifle
,1.:
lA
AB
PH
V*
I
u:.
diar,
B A L D V S
A N G E L U S
ABBATIUS MEDICUS,
PHYSICUS EUGUBINUS, QJX MT> A M AD TRACTATIO- ISEM PERTINENTIA P R ^ F A T U R.»
«ic^S^
joSrf
O N illam dicendi faculratcm Cornelij Cclfi perfpicuam , &c fonoram •, non aptam Plinij na- turx rerum fcriptionemjneque Toannis Fernelij numerofam,& elegantem cloquentiam; fed humilem po- tius , &c facilem^ non tranflatam orationem, nec figuris,aut luminibus plenam^ fed ordine utroq; diipofitam-,necprorfus incultam,quafi ex ipfis Au(3:orum, quos fequor, verbis coH- flatam , polliceor . Verum rem ipfam aggrc- diar. Prifcis fapientibusmaximcperipicuum
A fuiiTe
-i//7M
De Viper^ Natura
fuifle arbitror , feraciflimum Vipcrarum pro- ventum , gu^plerung} hisin annn prygnaD-
rgficjni^nnrigi^n ra4-i.^lr^<:p^njinj- . Ego nullo moao aaduci poifum^ ut credam, illos exifti- mayifle in hominum perniciem ^ fed ad fecu- ritatem, & humanx vita^ propagationem &c falutem, D e i Opt. Max.humanis rebus con- fulcntisbeneficiodonatas, collatafq; fuille: omne enim vita: periculu earum morjce exol- ji^^r^^vitur, fiidtuicontufum caputluperponatur. Propterea mirum non eft ^ fi olim apud Ro- manos^quiomnianoverant, perquifiveratq; , Viperampro (alutis fymbolo, cum publico tumprivato^ex Auguftorum quinta & fepti- ma figura numifmatum^ fumptam eife colli-
?;itur y & alibi inferius. Quod & ex primo So- is numifmatc patet , qui cum omnium vita^ audtor^ confervatorq, fit, ex his eifdem Vipe- ris cum longiorem , tum magis {alubrem , ac tutam vitamab antiquis tradu6lam elfe^figni- ficatur. Huiusquoq; reifignummanifeftum eft^eoq, maxime apparet ex fexta figura , qua^ magni illius Hippocratis a Coorum Repub. cufafuitinCivis fui fatis inf ignis honorem, qui baculuLjaim^Vipgr^afiift i nct, caiVipera humanas vit-^fit adJunijenniiD . Hoc pariter infigncy£fculapio prius fuerat confignatum, quod etiampubhcam &:privatamAuguftoria
falutem
Et Facultatibvs.
falucem a Viperis habitanifigfiificabat . Hxc alia numifiiiata tcftantur^ CaiTetrici Impc. M. T^mil Claud- Salus Augufta dextcra na- bens pateram^cumSerpcntc. Max.falus^cum Serpentc. Antonini, &c Fauftinx cap . cum {criptioncGnrca^ ex altera^fculapius cum Serpenre baculo in voIutOjSalus dea cumScr- pente,& patera {c mutuo afcipicntcs , Anto- nin. &c ^fculapius ^ cum baculo amplexo draconc, qui fanitatem curafTet. yEfcuIapius cum baculo , & Serpentc in argcnto , &c xrc . Iiiaumeju_aiiaJiuiic omitto , & .figna, ftatuas-&:-^mmas ^ ne ta^dio-affidam longa antiquitatuminarrationcjdem apud Hcbra^- os accidifle legimus , & Serpcntis trunco im- oofiti afpedlu Ifiacliticum populum a morte iberatum fuiflV . Jdem quoque apud ^gy- ptios anima: & corporis falutare fymbolum hiit: fcipentcsparitcrmutJiam fihiaffrrrc.Q- pemcumquadamlierba,, quaalter alterijw- tamreddat , quodinhiftorijs tritiflTimum eft. Non igitur mirum^fi morituro homini ferpe- tis culpa aut dolo , opcm & vitam fcrat lon- giorcm, unde parato jufculo ^ autvino, aut ftillaticia aqua, autTheriaco fale , vel folo vi- perarum cibo , ad comparandam \itx longi- tudinem y aut ad prcccavcndos ^ vel curandos venenatos quofq; morbos apudantiquosia
A 2. more
3
-fV
/^
De Viper^.NatupvA
more pofitum , &: fpei certa: fucrit , ut cx (u-
prarelatis p:irpr.r)e;^qnnq* Hy^y^ gny.Snni-
tasxft , poculum di^xjt^iajjSiLiiniilra Viperam .^^Qtmch^ quod in plurib. Imperatorum nu- mifinatibusvidimus, perindc acfivipereum quid epotum &dexteraporre6lum/iaIubre^ jfiniftra ver6,retentam Viperam vivam no- xam defignabat j auaxcab ^gyprijs , &c Ara- bibns, fi^. Troglody ticis.jxyulis ^ pro epulis pallim conquirebantur. Apud antiqucsigi- tur ut nuncin menfa receptas fuillc legimus ^ quod ctiam Galenus pluribus in locis confir- mat. Quimodo occidentales nuper repcr- tasinfulas incolunrjhis nt nos anguillis utun- xur^perinde ac^ qui ultra Indum habitanj: , ideniiaccrexonfueverunt^Plinio au6lore lib. //ms^ Jj^ cap . 1. & a nobis alibi dicitur . Cyrnos •^3»^^^ indorum genusjfigonus tradit annos cente- nps & quadragenps vivere. Item yEthio- pas , Sc Macrobios ^ & Seras exiftimat , & qui Athonmontemincoluntj hos quidemtan- diu ,quia Viperinis.alantur carnibus . Cum igitur hujufinodi & alia, atq; diverfa in do- (^ifiimorum hominum voluminibus m.c- moriarproditafuerint,fed difperla,& dillipa- ta j ac pcne contraria, induftria quadam , or- dinc, & ratione in unum libellum colleda funt^capiribus fubunuma(pe6lum propofi-
tis.
T^
Et Facultatibus.
j 5
ris . Ita enim jucundiorafore exiftimavi , &: m ftudioforum grariam, hanc tanquam inftiru-
tionem pro (rniifiri>-ndaThennr'i (i cAcr^m , umliXLtidlius adpreftantiilimiAnndonrnn-- f^(^ljr>nprn f ine magno labore pervenire pol- le , Quod omnibus fceiix fauftumq, fit.
"DE SERPEJ^^TE, CV I VI-
perji nomen esiy ^ ejufdem nomi- nis Stymologia.
C A p. I.
11 ^ ViperaLatinis^a Gra^cis i-yC-ha y Vipcrx mafculus iz^g di- cirur. Hujusnominis ratio va- ria eft apud au£tores . IfidorusL in orig^^ib.aitdiibm effe Vi- peram,quia vipariat-, quo cum confentit Pli- nius libr. i o . cap. 6 1 . Lucanusjtem , Horu.s •Apollo^ AuCtor ad Pifonem, Plutarchus , So- linuSjOrigenes, Nicolaus Nicolus Floren- tinus, Arnoldus de Villanova, Montagnana, alijq; plurimi-f-d Qrnniiim primus Nicandcr, ^ ;^nrf-ipftim H^^'odon^^ . Cum enim ven- ter Viperx ad partum intumefceret , ejus ca- tuli non expedlantes maturam partus folu- tionem, corrofis lateribuSjCrumpere exifti-
A ^ maban-
PitMk lii, s,
CMf, f 1.
De Viper.© Natura
mabantur cum matris interitu. Idemcredi-» dere Picrius Valerianus ^ Pctrus Gillius , Pc- trusCandiduSjRaphaclVolatcranus^PanduI- phus CoIIcnucius^GabricI Zerbus^ multique alij,quiin cadcmnavi parum accuratecum iuperiorib. fucrunt^comentariapotius quam rerum naturam intuentcs . Supjciiori {ccuLo nroYimOjNirolnns Lconiccnus, alter Hercu- £S-AL£xijcacus^^aac& plcrofque alios errorcs 'xdaxguit^demonflravit, & cdidslibeilis ex- drpavit . Hunc (ccutus efi; Francifcus Cabal- vus Brixianus, &:Ambro{ius Leo Nolanus. Hos multi cognita vcritate imitati funt,& fe- culum ctiamnoftrum hujulnicdi nugas abje- cit . Th £D.ptbxafl:us. pgQ: Ariflotelcm folers iiamxas-inv^tigator , Viperarum uteros a ca- tulis perforari ncgavit, aliam.que au61:oripic^ graviffimusinhismatcrnarnecis caufam co- minifcitur, dicens:difrumpi f[')onte uterum^ quandoque, in quibufdam^ cum anguftus ita lit, ut tam numerof^ prolis multitudinem &: incremcntum capere non poflit . IdcQi qnoq;, Aruhuspifcibus evciiirc^quos^idmo- aumrrnncs prolis mulritudo intcrimit.Hinc forfan error fapientum virorum emanavit, ui videntes Viperam quandoq; fuperftitibus lij s cxtindtam^a prolc enecatam turpiter cre- didcrunt^&: ita negligcnter in diuturno errorc
vcrfati |
i
ACULTATIBVS-
verfatifunt . Ab Herodoto in Nicandrum ^ a Nicandroinreliquos quofq-, fluxit.Sed Apol- lonius ille Tyancus apud Philoilirarum nega- vithocefle verum, quod hucufq; ex comuni conienfu &:iententia confirmari {uperius vi- debaturjeoquidem argumento, quod vifa fit Vipera catulos lambere & expolire , &: hoc affabre naturx convenire cocrnitum eft : na- turalitercnimfentit^ & ficutplurimumeve- nirefolet.Reliquiqui Theopnraflo confen- tiunt,quodpr^ter naturam &:raro contin- gitjUtnaturale &perpetuum alTumpferunt. Atalij fcriptoresprorfuscontranaturamom- nino funt opinati, quod eflcnon poteft^ &c proptera AurelijPrudentij Clementis carmina pulcherrimapractereunda no cenfui,ut Poet^e ingenium in exornandis fabulis intueamur •
iS '' licet exem^lvi Htt ^ jic f^ipera, \HtajurvL>) U^entihii6 emoritur fitf&per vifceraprolis . tJ^Cat.er morte/fia, nonfextifertilis^ aut de (oncMhitH ,d'-fienta vterum : fed cum calettgni ^ercitafoemtneo^ moriturttm obfcdna maritHrrL» Ore /itttpatHlo'^ C^p^^ inferit tlle trilingue fonjtigis infauces ^at^ ofculafervidm intratjy ^njinuans oris coitugenitaie venenum^ , 2^p tn volupta tis vtpiucta, mordtcus hauftum^ Frangtt amatoris hlanda tnter foedera gtittur ^ Jnftifas(^ hihit caro pereunte falivas . ^HispaterfUe ehris confumitur -^ ac q^enitricenLj Clatifa necAt foboles\nampof{:<^uam femtne adult^ Jncipiunt calrdts corpufulaparva latebris Serpere,^ mofitumd uterHm vihrata ferire^ it^^Jtrt^f v.temo^^errt^tti^ rr>m-fi^ 'y^atf-r ^
Qirnt->» I
8 i
De VlPERy^ NaTURA
ammal.
^Progenifim (qtirumperaem ohfiacHia partHi » ISl^m qpiia fiajicndinHilpi-iptHtetexttHd , ^lvm Fc£tihi46 tn Iticenj nitenttbtii excrptciata QArpittir^atj^ viam Uceratapertliapandit» ITandem Qhttu altrict^prodtt Cjrex tiledoloru^Ttj^ Jn ereffum vitA vtx eiittkitHi, Qy ortHnij '\PerfceiHs exfcHipens\, iamhHnt nataie cadaver "J^eptantes catHit^vroies dnm nafcttnr orha Handexperta diemymtfersi ntftpoJi-ijHma matri ^
Jam tempus cft colligendi^viperam no eo di~ ci^quod vi pariar^fed Quod vivum excludat^vt ^ippr]-^ PY ^^iP-orcIe CQlIi?-itnr nni Iprrentia omni;i in duatantum geiiera druidix^ 1 m m quod i}Q7VK0'/^ id eft: oviparum^cuod ovaexir;]
ie pariat & reponnr-rurf-rum vt-in '^r;]o'.«y. id cll
animal, aut vivupariens nuncupatur. Inrpvf|' rejpentiaQmniafoUVipcra inrrale ova pii- mnm^rjpindeanimn! ronrinfT^dHndeexriu
djl. Vnde Viviperaperc6tra6lioncm Vipera
dicitur, ';i;t^i'« a Grec IS ^jtc Ix^v c* ctvln tTjV yovi]y .
Scilicet ad interitum ufq, quod contineat , ur gravicumerrorcLudovicus Carlius Pvhodi- ainus exiftimavit,ex aucloris cTraviiIim;i tefti- moniovirdodiflimus../F,lianuslib.xfxarLi^ faflliseftjfehis fabeliis imphcitum fabulora fcripfiile in gratiam Herodori ; le tamen vcri- tatem fedari. Suidas,& Audor Ei) mologici iXt^^jotA^^u^^To^-ix^vivauTHj^^^^a^ov-.c^u ctiam veru eft y Vjpcra dicitur ab eo quod anmial in (e fonunrar HTrdrVipciauiomi-n^ &c nomi- ! nis notaticne plene fufiicere poliunt •
A^
Et Facultatibus.
CO GNITO J\Qp <^I N E,
^^^^jj^ ^^ ^^/<^m in^vejiigare j propterea dejcri^tw , 'vel potim diffimtio eli-
cienda eH.
C A r . II.
1 1> E Bw A cft vencnatus f erpcns , pollicis craflitudinc, quandoq; duobus oblonga cubitis , plus aut minus ^ varij coloris , pla- no latoq;capite^inccdcnsrc6tacervice, reli- quo corporc irrcpcns^faltuatim in animantcs irruit . Formarum uno gcncri proximo ad- junda difFcrentia crit optima diffinitio . Efl igimr Vipcra vcnenatusrexpjens^quxaiLixnal intus parit, & exrludit, Cui diflinitioni , & dcfcriptioni cxamuflim rcfpondcre debct dif- finitum, & dcfcriptum j quod fcrpat, & vcnc- nofa fit/longa ad iummum trium cubitorum, \xluiin Afia efTe teilatur Nicand^x. Harc tor- uo afpedu , faltuatim irrcpit in animantcm , & k^c efl Marafliis Italia: vulgaas. Wxc cnim animal intcr ferpentia emittit cx mollioribus ovis unius coloris . Cartilaginei inter pilccs ^ faliintus ova parturiunt, deindeanimalpa-
GQnes^inter avcs, Ova perfed:a
riu-n
B
fmt
^kA »mm0m
lO
. D E V I P E R /E N A T U R A
lint oportctjita^ ut cx his animalia gignantur^ nani ex impcr[c6to nuUum. Non extra fiunt , fedintra: quoniam frigidaiunt^ quod tcfta- turAriftotcleslib. i. cap. de Hiftoria anima-i- lium •, qujoiit 5 ut vulva Vipcr*e fit limilisJCar-r tilagincarum.^pi£d[Ai43a^vulv^^^ ftotclcm cft fcquutus , hunc in modum tra- dit: Vipcrafolainrra.fe-Ovarctinet5 &tertia die intra utcrum catulos-parit, dcindcexclu- dit 5 rcliqua ferpcntiaxx)ntcx:ta ovain tcrrain- cubant^^ibetumLanno fcqucnti cubando ex- pcdiuftt. Eftigitur communis approbatio apud Philofophos &c Mcdicos , foiam Vipc- ram ex omni {erpcntum gencrc e corporc a- nimal cdere-, quamquam aliqui fccusfcntirc vidcnturjquibus inferius reipondcrc dccrcvi- mus . Quid igitur f it Vipera cx dcfcriptione, & diffinitione ckre unicuiq; patct .
COGJ^CJTA FORMARVM
dijferentta quA (uperim explicamfuit.ne-
cejfario conjjrmanda efi oh quofdam
pertinacis oh(iinationis inhoc or--
he aliter fatuentcs .
Cap. III.
Posi-
f— ■■«■
Et Facultatibvs.
II
O s I T A una tanrum Viper^ fcr- pcntis (pccic cx diffcrcntia^pria, £^^ cum ex ipfa natura5tiim cx Arifto ^^ ' tcic,cui]am duduex oblci-vatio- ne dilio-ctiflimo fibi innotucrat , cnm aLMexandr£Laxi h£u:n£gcxciunirc6^^ p£dieixduin..dc animalium natura decem (cr- \rr>n]pn miHifi pci tot annos acGepem^ <|uis
modo feret Alh^^^^^^^^^^g^^^^^ ^'^^Ul£lJ£|l!:^ Yiprrpru^^fp^'^^ prnfi-rrnrrm } Et fpccicm pro fammo gcncrc afTumpfiirc paritcr non fi- ne errore exiftimandum eft, Sed hxc opinio explofa jam fuit: quoniamiola Vipera animal ^Eit5&:.obfcrvatione innotuir Ariftoteli. JE" ;ianumvero Hiftoricum magis quam Philo- fophumh^morrlioum &c ceraftcm , Vipera: ipeciem efTc ex Nicandro atuUllc no vimus, & dipfadem cum Aetio Viperx {pecicm efle co- cldfiflc, qu^ cum abfurdafint omnia^&: apud vulgus notiflima minimeadmittenda judica- mus . NonnuIIi aipidcm ova intra fe parcre confirmarunt; ex aliorum fcntentia; ctiam afleruitCoIIcnutiuSjnec difcors fuitVirgilius, Marcellus , nonnulli ctiam aflenferc j verum Nicandcr multiq, alij , qui ^gyptum petic- rc, afpidum &crocodiIiova ab Ichncvmo- ne frangi, &: fub terrapenitiusabfcondi atte- ftantunpjoptereaAfpis Vipcra cflc no.pat£ft.
B
Gale-
•^fmmim^im
12. De Viper^ Natura
f
Galcnus lib. 1 1 . fimpl . fcribit Vipcram cflc longcdivcrfamadipfade, & fiquandoq^ ca- dem, aut in falfis locis dcgit, vclfi arftatc ca- piatur^aut enecetur , vcl plurimo falc condia- tur, vel vetuftior fit, ingcntcm fitim excitarc, Quod Hieronymus Cardanus cum nonnul- lis alijs negligcnter pr^terijt,& dipfadcm cllc Viperam,ac fpcciecandem voluit, ne'gIe6to Ariftotclico dogmatc,& Galenico. Ego vcra ultra cam, qu^ ccgnitajam eft Vipcra^ fpc- cicm, nullamaliam rccipicndamftatui, ne^ in hoc noftro orbc,ncq; in nuper cognitis Iq-, cis, nifi vivum in lucem cdere dignofccrctur^
Qlqpiens adj^irnbn frprrpmDnmini fcrihen^^
aitjCYxiflcj^^^^^afciVycriamtam exputri
m_ateria,quo in locoViperam prprerpentei^ tellexiire cr-cdiderim . Hxc quam diffinivi- mus cxpropagatione,&quidcm feraci, viva nafcitur.Iam igitur coUigamus non aliam eflc VifLCZx fpcciempra^terhanc ipfamfolam, & fiAlbertus , Nicandcr , A.\imns , Aetius, ViJCrr gilius, MarccIIus, Sc Cardanus , alias Vipeia^ mm fpecies invcxcrint, audiendi non funt, nifi viva cdere animantia, non ova,manifcfte oftcndcrint . His vifis omncm in pofterum fidem habcndam judicabimus, Dc his fatis a6tum cft .
I Et Facultatibus.
FIFERA esr VENENA^
tn fera^non tamen in toto corpore^fedm qmhufdam tantumbartihm .
Cap. IV,
E N E N u M Vipcrinum , quod a tota fubftantianobis letnifcru cft, admotum^impuliumqj, vcl
I aflumptum in humanum cor-
pus, vim liabct conncicndi, non fecus, quam alimcntum bcnc fuba6tum rcficicndi . Eft c- nim toxa v^n^iubftanna-iilimrnris ronrjn- da, corpufq; noftrumin naturafibi fimilcm , & vcncnatam convcrtit. A Vipcrafempcr ca- put abijcitur : quia pcftifcrum cft, & infra tribus digitis^abfcinditurctiamcauda; non quod vencnata fit, fed quia oflib^ tantu con- ftet proptcrca abij citur^ fcl autcm^ncc in totu afpcrni potcft : rrliqn^i r;iro^ahl?^r;i prllcj fi^C- je£tis intcrancis omnibus eligitur artis Mcr dica* peritis fcriptoribus, tam Grxcis quam LatiniSj& ArabiDus pro cibis, quibus tutoiir tuntur^&pxo paftillis conficiendis adaatido- tos , &aiomncmuium. Au(5tor autcm, qui ad Pifoncm fcripfit cap. i o. advcrbum inquit: Viperarum tunc cum cadavcr clixamus non
I ^3
3
laiuni
»4
^
D E V I P E R ^ N A T U R A
parum {alis,& aneti quantitatem aqii^ com- milcemus , & noniolum, uthis miHuram (uaviorumreddamu?^ icd ut Viperarum car- ncs eliqucmus^atq; ita,vel parum, vcl nihil po tius vencnofum relin quam.us in ipfis , A t nos \S ' alcxiteria virtuLr rnrncs Viper^-praeditas^i- fe^extQicim4:is^fuaqvpcculinriprjQprirrarrA^- D£numaxn.umquodq; exrra propeilcre , quod in Theriaca exhibenda Vipcra^ carne,aut in trochifcis dilutis porred:a eafde Vipcrascnc- cat. Qnodpludes .Roma: vidimus, &:mulii obleruariltverillimum eflc, carncs vcnerium cxp^ere . Quare fimul in eadcm partc per- manerenonpolletj vbi virius conflat afexi- teria . GaxoJgitur f ej unila a vcn^na tis p«- tibus^nihil prorfus vencni continctjaut habe- re poteftjCum cibus fit, vt jamprobatum an- tcafuerat. Galcausiib^xle Antidom, adcli- quandum venenum falnon adhibct in jurc : quoniam ipfe non contineri in carnc arbitra- batur, iLi aneto & alij^ herbis multis uti- niur in animantium infculis, non ad tollen- dumvenenum, fcdpotiusad ferinumillum odoma tantum cmendandum. Itcm inca- ^ "picejtaatuni vcnenu rcfidere probabol Quo- niam facultatem habct vcncni conficicndi ficuti convoluta vafafeminis5& muliebriau- bcraladis.Exreliqjuis omnibus caputaptum
J^ Vipera
Et Facultatibvs.
ly
Vipera ad l^dendum pollidci^ &: in dcntihii=5 anatura vcncnum-eire inde manifell:um.efi; : quoniam ab cifdcm dentibusVipera: jam du- dum mortu;r, fi quis tangatur lcthale admo- dum cft . Quare hac in parte y & mortua & viva femper apta nata eftad lardcndum, In gingivis igitur dcntium tumxntib^ virus con ficitur {pirituofum, cx illa matcria vencnato- rum animantium & hcrbarum, ut paulo in- fra apparcbit^ quod in fcllc tanquam in lacu- nariconfiftit, quo rarenter cancs, fivcrccn- tur rcccnti^mori contingit^f i ficco nunquam, ut obfervavit Paulus Quernus Aromatariu^ Parmenhs olimRoma: ad ParquillumrCami;: b-us autem Vipcrinis tum canes, tiim feles fi- ne noxa vefcuntur, atq; etiamhomincs muJ- tis in locis. Qiiis crgo crcdcrct carnem vcnc- natam cCicl qnx Medicorum omnium con- filio&publico confenfu, approbatur^&Galc- ni prxcipue, qui totcxpcrientijs, utlibrode SuDiiguratione Empirica, comprobavit etia cum vcncnato capitc profuifle. NeccfTcigi- tur cft poftquam non in tota came, nequc in fanguincj^c epate, ncq; in cordc5&: artcrijs in- clfe probabitur; in vcfica fcllca materiam tamquamin proximalacuna duobusmeati- bus indc ad dcntium vcficas dcfcrri, in qui- bus vipcreum adlu v-cncnum cfficitur,ex pra-
Zlep^Y^,
9f:M
a
va
l6
De ViPERifi Natura
pravamatcria, yrincaiLda ccrvi, qua: in toto cervo non confiftit^in npirffrlis^nonin toto animanti^ilimdio paflinacie, non in toto piC- cc, kudracanis piicis aculeo tantum^non in carne, vcnenii ullu ineflc creditur, & his om- nibus vefcimur indics abjcdlis venenofis par- ^/ej jibus . S ed naodo colligendum eftetiam dii- ^^^'plexxflLia Vipcra vencnnmi umjJQi in a£tu *perpctuo,etiammortu?, in dentibus firmitcr inhxrcrCjUt in fiipcrioribus pifcibusj q|rr^"^ in gingivis , & vcficulis coIIc6tum , cx ufii & cibo vcnenatorum animantium attra6tum a fellea vefica,vagum & ipirituofum, tranflatu quoq, ad gutturis partcs, tanquam in fcntina anaturadcponi, &:facultatc vipcrea perfici, quodmorte cxtinguivolunt^quod gingivaru vencnu, fii£luviperino fupcraccedat, ftatim utignis per animantis corpus defertur, & qua cclerrime corpetcns corpus tumefacit. Exhis plane conftat Viperam non tota efle vencno- iain>fcdaliquas particulas noncarere vcnenq.
/xV QJUA TARTE VSNE^
num inflt in Z)ipera^ in qua ^irtus (tAle-
xiteria^^Jupra notuit. ^^^odo <videndum
quomodo a/lmilifat attra^ioy ^
a contrario expulfio .
C AP.
M
Et Facultatibus.
Cap. V. V I D fit venenum fuperius de- claratum efl:,&multis quoq; ra- tionibus in dente contineri , &
le*^
in gingivis pro certo confirma-j-f^V'''^*^
tum fuit 5 & in veficafellea, ut materiaproxi- ma adViperinum venenum conficiendum, qux in totum denudata non eft a venenofi- tate^IiDC uno modo probari poHct: Si fel idui Vinerino extra illitum, venenumilluda Vi- perx id:u projectum, vagans , ut cor petat extra a felle trahitur, id certe non efficeret ullo pa6to, nifi tanquamfimile, neq; attrahi pofTet, nifi a fimili.Qoioda Vipera emiumu:, cum ferit e gengivis,venenum eft, a£lu aioia fiibftantia, fel vero extra fuper impolituna , quod trahit, venenumeffe nccefle eft^ ex^aai- mantibus,& herbis venenofis contra6lum & aliquo modo immutatu.Quod vero attrahat incofeffo eft apud omnes Medicos. Quod ex fimilitudine id faciat, jam notum eft, qua: fi- militudo, vel in f orma, vel in materia, vel in fimul ] undis^ erit in felle non in forma vene- ni^quoniam priftina jam penc rcfra6ta5& de- leta eft , In materia efTe nonpoteft,quoniam ad:io omnis^provcniLa.forma, fed quoniam non eft in totum denudata a forma veteri ve- nefica^propterea auxilio caloris nativi nitetis,
17
'Afi^^
C
vel
-^
ig
De Viper^ Natura
vcladjuvante motu virtute cxpulfivaalcxite- rio intus prxfumpto , vcnenum extra peilerc antiquiores credidere.Nos magis mixtum cu- rationis modu approbamus,ex lcvi attradio- ne,ex fimilitudine materia^,non in torum ab- olita priftinaforma, & ex contrarictate alcxi- terij cxpellcntis, Sedmulto probabilior ad:io exiorma exadta proveniet , ut ex capitc Vipe- rx attrito, ubi a6tu vencnu confiftitj & appo- fito vulcufculo venenofo vcra fict attradiio, & valida veneni extra dcdudtio . Quo modo attra6tio a forma fiat jam conclufum cft , Sed facultas alexitcria^ qu^ vcncnum cxtra corpus pcllit, contraria proprietate in univcrfum , & proptcrcaad cutim propellercnititur. Vcnc- num igitur Vipcrinum cxtra impofitum^tra- hit fibi fimilc in totum, forma ipfa vcncnum unumquodq;, quod paritcrfluxilc cft,utma- gncs fcrrumquodfimilimum fibicrat, Caro Viperina intus prarfumpta ad cutim propcllit tanquam Thcramencs lapis, qui fcrrum lon- gc a ie cxpcllitjE t hacc fatis ,
Q^ALE SIT VENENVM
Vtperinum trihm illis inparticulis con- tentum^an difimilejit .
C A P.
Et Facultatibvs.
19
Cap. VI. E N E N u M in dente Vipcrx na- tura aprimordio ab utcro cxeu- tis conftere certum cft y cx vi fe- minis gcnitalis^hoc veneno im- buti ad dentes conftituendos . Illud autem compertum eft,in Vipcrulis uterum excunti- bus,ac etiam in dentibus mortu^ Viper^ c6- piantatum, utnaturaipfainipfis dcntibusno cxtrinfecus advenirc,ut in canib^ Quod fi ita eflct quandoq^ contingerct cile finc veneno , quod re vera in vipera evcnire non poteft. Vi- detur igitur cflc natura ipfa in dentibus fub- ftantia vencnata , ut eft in p^ftip^r^ piTr/^ ^ in aculeo arcnd-pifcis tam in vita^quam in mor- te . Iftud autem quod a fellea vefica ad gingi- vas &c dcntcs transfertur ^ nulii dubium eft in animantib^ venenofis fuiffe , & efle venenum dura vivunt, quonia calorc naturali vcnenofi fcrpentis fovctur,& adtucft fpirituofum & fervidum, Non autem in mortuo, proprrrr;i
rrrrrftris hufn a Viprrn^ jnm mortuus deglu- timr^ftarim fccr^^ prr al vu-ciciutur vcncnQi^^
fiquid rrlinqn:3rnr^ipfan^fnr-i^rlfi-ll<"^vrri^ r^m ^A \A nnerig rnnft^rUtam r^pi^n^^ r^r^rJQ
rYprllrnribnsmfmhris^ l^r indrp^nlarim^d gingiv^s (?l:Mrntef; deducitur mgatibus crrtis:
C 2 quo
lO
De Vipere Natura
quo in loco calore nativo virtutc venefica, quarindcntibus liabebatjadtu Vipercumvc- ncnum cfficitur^ icfihxc eadem matcria cx- tin6lo animali, & aboiito calorc nativo cxol- vitur, ut etiam alibi a mc di6lum cft . Quare' harc crit materia Vipcrini vcneni^ non in to- tum denudata a priori forma vcncnata.
QuQdjr^fitjfclibqs fir^^^^^l^'1^ fr\ prnjV^nm
^VHrglurirnmjqnindoq^orriditjfeqt^aadQq; ftoi-i, id autcm contingit pro varictatc vcncni dcglutiti a Vipcra,qUde non omnia pari ratio- nc cvincuntur a natura veilce^fcllcar Viperi- nx . His in partibus vcncnum contincri & cffici folum, ftatutumcft^In carnc vero nullo pa6tc confiftcrc pofle a me probatum cft an- tca, &c itcrum confirmabitur: Quoniam fiin
nrnrron^ftrr^r^p^^U^^^ri rnvAf- ^ f^r nrtrrij^^
S>r in jr.rorr j ir vcnisco,ntincrctur3&: inde in totum rQrporis hnbitu diffundcrrmr-, Canj- hus <V frlibns ^ fi porriganturj ut fcpc fujtucx- pcmiSyiiiliiLQjfficiunt) fignum c&^now^&^- ncnum^ Sed fi caputh^canimalia devorent carnivora cclerrime obircnt , incft cnim a6tu venenum . Quamobrcm hac rationc ccrtum ^f^j in-^arn? non ronrinrri vf n^num j Undc Hor;irijFilrri icntcntiam illaudandamforc exiftimavi , qui ^rl T ydiprp |^h ^ rnrtriinnmj ficfcripfit: Cur Ohvum Vipcrinofanguinc^
cauvii;s
Et Facultatibus.
% I
cautius vitat. Idem quoqucincpodo : Quid hocvcneni faevitin pra^cordijs,num Viperi- nus hic oruor in co6tus herbis me fefellit ^ In
gifrnrenn^jn^^^^^^^jf^dPnprirrnnrrrlimr.
Poftquam igitur non in jecorc, & vcnis , cor- Ac^&c arterijs,ncq; m carne continetur, necef- fc eft in prxdi6tis partibus folum refidcrc vc- ncnum,quemadmodum tnr;^nd;^rfrvi r;in~
tlim r^n^n-ir r^-ir/^ri^ v^nf-nnG^rv f-rppnri- h|i< qnps vi p-^Mir^ ^v r^yf>rni<: ^fp-r^hjr^
rnndrm l^mmjr^^nd-^^ai^^q"^ mr^p fe-
ajHirjr^^ r^rn/=>r^rvin^ n^rp nrirpnr- <;ir ra-
dius T^ituri.s.Mariny j qux Paftinncn cft^ vc- ncnatuscft,adc6 utvulncraillata abco^fine cjus fcobe curari non pollint, caroejus ta- men in cibo affumitur. In frhs rrrrhro vene- num cft 5 non in rchquo animantis corporc , quo plurimi vcfcuntur tuto, reU6lo cerebro \ SicDxaconiiLpiias aculeatis bracchijs venenu incftjtoto pifcc utimur in cibis fublatis bran- chijs y feu aculeis . Irain Vipera conringir^ rrjr(^isvrnrnofispirrihnSjinnoyirrirncv^- frnnnv' torpopuli^quft^rnnmfravimu^J^"- gitudi^acmvitxprofcrentcs^ ncq} prcgeuate' hQrrorc^ nuUo (iihfequente periculo. Sed ne' tempus fruftra conteratur , coUigendum: jnnlVv rfff^ in Vipcra venenum^ ini^cnitum ^J^^jt
C 3 unuml
a9
%L
De Viper^ Natura
nnnm in dcntibus^altcium aquifitum in gin- givis- Quxritur anilludindcntib^complan- tatum Cit eius di6ta^ fubftanti^jCu co quod rc- fidet in gingivis? Vidctur quod fic. Quoniam dcntcs5& gingiv? vidcntur augcri ab co^quod tranimittitur, fcd forma extrinfcca cil di vcrf a, icAid^ cnim in dcntibus, fluidum vcro in gin
ll~!
givis.Quarc illnd.q^.aj^xfica fclica.tranfm.ix,ri- turyhctcrogencumr€fle>^ aliquomodo negari non potcfl, pr^cipue cum aliam in dcntibus [formam &ad:umaccipiat, Sedcuma vcficis & gingivis dcntcs fo vcantur ^ & candcm for- mam intrinfccam accipiat, nrrrfCr rft Innrnp^ g£Il^urrLd£.PatctigiturfatispIcne, quod, & qualcfit venenumquod incfcntibus &gin~ givisGonfiftit^&quaratione poffit difFcrrc .
^> ^^ ^ ^^' ^» ^ ^» ^^^ ^)^-»^^^ ^t^»^^ ^ ^ ^t ^ ^> ^i^t^t ^' ^t ^^t ^» ^
PLSNS COGNJTO VENENl
locOy ejm quoq^natura quAripojjeto curin
came y^ quom^odo adfit "virtus alexiteria
adexpellendum unumcmodq^njene'-
num ah humano corporc.
C Kv. VIL
E c u N D u M divcrfas Viper? par- tes,nonfecundumfetotum ve- nenum attrahcre^ob fimilitudi- nem quam habcnt cum capite^
&fcl-
Et Facultatibvs.
& felle, inhis enim tantum partib^ venenum, & vcneni reliquias refidere, ccrtiilimum eft • Quod etiam probatur hac ratione rJEelYipj:- txldmi ierpentum omnium impofitum^ut iJjyLjDim, ut omnes medici,&atteftantur,&: ju- hcnt^vencnum antca per corpus vagans^adic r^rahit, &c vi rapit, ac extra cducit , Id autcm cfficit, quia fimilc eft, ncc ullo alio modo cffi- cere potcft,aut attrahcret,Scd quoda Vipera i£tu cicitur, & ejaculatur vcncnum ad:u cft ; n^ccfrc igitur etiarnfcl quod extra illinitur vc jomum elle exanimantibus, & herbisvene- mifis attra£tum, &c colledtum ifacultate natu- i;:ali vcCicx fellcie . Patet igitur attra6tionem a (bla ficri natura ob fimiUtudincm, id quod ctiamcaput ipfius Viperx,cumvcnenupof- fideat,attritum & fupcrpofitum idibus idem pra:ftarc poterit mirifice, utfcrtur. Qu^ve- ro vencno cx advcrfo oppofita funt Alcxitc- xia, five amulcta vocarc libcrej: , quas vcnenu cxpellunt , fivccvacuant, autcvincunt, five aliquo modo oppugnant, dupplici facukais pra^dita funt, tamquam mcdiainter corpu^, & vencnumjcui prorfus vcncno vcnenum ef- jfe, compertum cft, & ipfum aliquo pa6to ex- tingunt, nam caro Vipera^, allium ^funipcri fru6t^s, ficus,carica:, nuces,ccpa^, raphanus , fru6tus fmilacis afperas , & Ugni fan^li^aro,
&Te^l
^3
'^Y^:
tC^>^i/
6
A^m:
D E .V I P E R /E N A T U R
^.
ryc
6cremejixirr4SLaliajdhai^^
fiinr, fV rTfprlinnrjjemcuaDJ^^xijdun^^^ & a-
liahuiuimodi^ qua^ venenaexpellunt, ac per-
domant mprlir^imrnr^ nrrprr^J pmniav(°m^
bi^liisJtalic^MSUs^vari CQloris corallus^^iy:-
mixxr^iuftiwa^iiam^xarnu uftum,lapisJbc^
xaa£.v^rijalijQQja:i!jalcibiadium,echiumjJ^
dium^jiipmTius albus.,m^
nor, utraq, Ariftolochia, multaq; aUa.A.lc,xi-
rf^n^^ Viprn^/V;^lijsvi^n^nnn,<;(prprnHhu^r~
ljipataaqua^.jyiavisA^ porrefftn^uta
EauloQucrno-pluries RoinxijaiuajQffidaa niedkar^perta fucr^, exhismirificeinje^is brcvi &nonlevi cruciatuenecabantur^quod etiam ex hoc verum cfTe manifefte apparet,^ ha^c eadem anguibus Cerbonis, & aaua^is al- pidibus maiori copia exhibita, quoniam ve~ neno carcntj&innoxia funt^proptereajCotra- rictatem cum veneno habeanr aelxiteria tan» tum^minime officere nequiverunt. Qua^da igirnr ex hisJxi£%^^ik^er afruiTii--pe^runt^
laefromatlumpWj-aut afflatumj aut cjaculatu f^j^ritfemperuuxiliuni&m. Medicametave- ro qux fiipra nan:ata fuerunt(ut quida ajunt) hominipropinata^quando in corp^ ullomo- do vcnenum infit,eo magis fi frequentius his utamur^ non paruobfutura convincerceni-
tuntur.
Et FXcultatibus.
tuntur , ncc tuto aflumi volunt . Ha^cigimr
qnfrv^"^nnrnrr^riQ.p:ariii<;fiTnr., HrqniKn<: ^-q]}Wi f1ic£^rmii;^ve narnra^' propripr^^rr^ fru
InjVimi^^^j ^"^orr^^ (prrifTr;i/ni C.rr]i in-. ftnTU x^nrniA pryfl-rnr^inrrrrnntif^inirrLpLa-
mxm^lij-k^^vcnif^^ofpctuQj ut^ontfarV€~
Qfxuiirnrnrp^^i^^ni^-sprmnn^^rnr^ nn rfrnrrr->-
tamJintiamus. Illud tamcn in n^tura muitis miru vidcrctur quod minus cfle debct: Quod attradlio fiat a fimiii^ illius rei, qua^ in f orma , vel in matcria, vel fimul j undtis crit. In felle^ ut ad illud cxemplum rcdearii, quod illitum fijit, non in fi^rma vcncni ; quoniam priftina jam penc rcfi:a<5la, & cxtin6ta crat ^ In matcria cflc non potcft, quoniam ac^io omnisLjiLO" VJcniLifi^nia: Scd quoniam non eft in totum denudata ctiam in mortuo animante a fi^rma vcteri vencnata^ proptcrea calorc nativoad- ; iuvantc cxpulfione^&infitamembrorum vir- tutc expuItriGc, vcncnum cxtra trudi &evin- ci. VejuirnJixcAlcxitcriafii^tuiimponantur fola,ut caro viperina, &alia huiufinodi, tan- : okaabcft, ut vcnenum cxtra trabat, aut edu- cantjVcrum utfacilius int^propcllant ob cos trarietatcm,inhis multidccipiuntur. lamigi- tur colligcrc oportet in idibus fcrarum vc- ncna appofita pcrpctuo tanquam fimilia cx
trahc-
2-5
ea'
XC
4l
(A-^f^" *
De Viper^ NaturA'
trahcre, ac vlquadam rapcrc extpa quodp^r- perua i^erujXLeii:, fiiprincipio utamur capite &ielle vipera^,{a^rpione5|iLakiigiQ^Muxiju£- modi, ea prxcipue parte^in qua venenum in- ^<f^.efl:, Anridota vero^feuamuleta intus tantum "5^^ aflumenda funt, quoniam nonfolum vene- num evacuant&propellunt aut evincunt^ve- rum cor roborant^&vires reddunt validioresj icdcum.aquavit?5aut vino,aut deco6to can- gruo-^exibitaa principio porrigantur-, Extra vero imponi fruftra^ quoniam fi a calore na- tivo non aduenter nullam vim poffidencDe Theriaca vero cum varix fint iententi^, in li- bello de confcctione, & viribus ejus differui- mus, ncc eft pra^fentis loci de ea pcrtradlare . Wxc igitur. omnia media funt inter venenum & homincm, ac fi inter fimilia, & diflimilia mcdium extremis conftituitur 6c contrarijs, utpote venena & amuleta^ corpus humanu, pm.im fimilc antidoto , quoniam plerunq; nutrimentum , ut vidimus , partim vencno inimicum, quoniam illud venenumhomini perniciofifTimum, Inter corpus, & vciicnum contrarictas eft* quam maxima. Intercorpus, & alexiteriano folum ulla fere adeft contia- detas, verum maximafimilitudo^ ctfiquan- doq^ rnedicina: fint^ut tcftatur Galenus, diflunilcs noftro corpori^ Q^^ diffimiliiu-
do
Et Facultatibus.
do, non ftatim contraria, ncq; abfoluta iimi- litudo, qua^ a6tui, vel form^ tribuitur, ied^fl: affinitas fubllanti;^ qua patitur ; aptum_ eft^ut agentis adlionem non fuicipiat. Concluden- dum igitur corpus humanum cfle medium inter venenum, & Alexiterium, nonfituaut loco diftarcjfcd lecundum formam,quacor- pus^ ficuti vcneno opponitur &c ab eo dcftru- itur, itaalexiterio limileeft, utcum eadcm potcftatc fitj in a£tum deducatur a calorc na- tivo, &: ficuti opDofito veneno opprimimur^ ita ialutari amuieto fublevamur cum deftru- dtione contrarij.Venenum igitur fivc admo- tum^vciimpulfum, velallumptum in liuma- num corpus^ ut vimhabet ipium coficiendi ^ itaantidotum alfumptu vireshabet evacua- di^cvincendij&cxpcliendicxtra^vircs&calore nativum,& cor ipfum refocilladi,& adverfus deleterium vcnenum tuendi, fi debito tem- porc, & quamprimum exibcatur, admixtum cumaliqua rc, qux cito per corpuspenctret.
&: fubito cor petat , &tanquam arccm tuea- tura vencno, ncciijs tcmpcriem^ &corporis
compofitioncm, aut conformationem dc- ftruat, v^jiena^nmiajijuaiiaji^^
rr rnrrnprn^ vrl ^h <>r|JTnn]ibn<;^ vpl pl^^.rjfis
v^cl min^rahbus, dc quibus agimus^^-^ abu.a£ti£cia~.dd[}in.irorio, dc quo a no-
D
bis
^7
z8 I De ViPERyfi Natura
bis non habetur fcrmo,{ccl dc alijs; quoniam Qiaior dtvirrus qua j u vat,quam offcnfio qua^ , pmclitaripoflumuSja quaplerumq; fubleva- mur: proptcreapofita fynopfi vcncnoruuni- vcrfeli, curativa methodus particularium vc- ncnorum traditur . Vcncnum igitur quod ex adver fo ftat humano corpori contrarium, ipfumq; pra^fentanca vi interimit, aliud eft manifefta, & occulta qualitatc noxium , ut cuphorbium^ urendo, inflammando, pra^ftat ex calore, aut frigorc, ftupefaciendo,uti opiu . Aliud cft quod no manifefta quali tate,fed ob diflidium totius natura:, quo toto gcnerc dif^ fidet,non quantitate,officit,ficut aua duo,fcd corrodcndo, putrefacicndo , diffolvendo , ut Gaknus-lib.^.&^J^fimpl.utdryopteriSjpinoru eruca, argcntu vivum fublimatum, qucmad- modum beftiarum virulentaru, uti fcorpij,& 3halangij,& Viper? i6lus,& rabidi canis mor- ; Aisj hx fiquidcm virus cum faliva cjaculantur, ^paulatim intus penetrans principes corpo- rispartes attingit , vires &ejus cflentia diflbl- vit. Qu^ vcro antca enumeravi intro afsupta, quando a calorc noftro nativo domari, evin- ciq; nequeunt, tunc omniii facultatu cflentia corrupunt;cum vrendo , tum ftupefaciendo, At cotrario modo antipharmaca,feu amuleta deleterijs ipfis prorfus advcrfantur,eoq; totius
cflen-j
JtyJr'
WJtK
»*»0»t*jf
%c«u
Et Facultatibvs.
cllenti^ difcordia immutat,obtundunt,cvin- cunt & expcllunt, atcj; adco, ut ne minimum quidem dcinccps nos pollit ofFendcrc. Exhis aliaJ^neno,aut dcleterio quoq^ medicametp hauJlo adveriaaturjUt iemen citri,ruta,& aHa vimlentoruidtib. mcdcnturj caroViperina,a- lyfTon rabidi canis morfib.&pimpinclla. Huc e6tat,qu^ morbos pcftilentcs & venenatos ntjSc cavcndis cis convcniutj utTheria- ca. Qu? fingulis corporis partib.ex propria fa cultatCjpfunt, brevi diccntur. Sahdaxercbru, & pariter gentiana juvant : Ipfa totius natu- TX f imilitudine familiaria funt buglofliim & nimpinellacordi^ Epati cicoriumjEupatoriu,
^9
S^tiUu
J
<ftyh
t.yheurt0.
/^/^A
liariafuntjUtrutainteftinis. Siccotranonulla >^***^ ofFcnduntinternaspartcs. Lepus marinus fb- '^^ iuspulmones totius eflcnti^ cfiflenfionc &:re-| pugnantia afficit. Gantharis vcficam tatum & rcnes exulccrat, & alia hujufinodi proprictaie noxia fimt . Porro admiratione digau eft fin- gulari, hxc & fimilia tatopere noxia, & malu quod infcrre pofIcnt,avcrtcrc,&a vite pericu- lo cvindicare , Uti diximus,venena omnia vi^ raletorumanimaliumidlibusproprijs &c alie- nisimpofita rctrahat; ut jam patct cx fimilib. fieri attradtioncm . Corpus vero catharidum
D
fe6tis
50 \
De Vipere Natura
;■
01
1 fc6tiscapite,&:alijs,&pe(iibus alTumptumno afficit, &c tota cantharis ailumpta etia dicitur , & (iPapix alitcr contigifTe quidam meminit . libui^^x. de muliebribus morbis Hioocrat. de bupreftidibus S>c cantharidibus exhibedis , /. &meminitUb.4. deraticnevictus, Caxa^- ^' "^'pcxina pariter yencnnm cvincit &c expelUty fl ailiLma.tur5 longioreniq; vitam reddit . Capiu:
^L
tU/M Vero cotritum ictui appofitum retrahit vcne- -At^/ numribifimilej&fcLpariter Vipcrinum. Ga- lcninysro i i.fimpLdc cantharidibusaitjqui- dem alas , pedes , &c capita cantharidum eflc alexiteria, liis qui corpora ipforum bibiflent , aUj contra, at nasxaEQs^indiiiius^ait Galenus, fclcgiLautem minus ncxias^quis in frumcntis invcniuntur kitea tranfveria in alis cineula obtincntjibi etLimdocctquomodo pr^pa- rentur^ Venenum omne Foris impcfitum, quod aViruIentis cjaculatur, jamimpadum evacuare teftatut Galenus hb. 5. dc jGmpi.mc- dicamcntisj & cduccrcut m.agncs ferrum,tc- ftaturlib. i. dc nat. facuItatibus^Scd Mitrida- tcs^Attalu5^& alij in condcmnatis morti^ tra- ^>^^1 dito vcneno vires antidotorum expcrti funt, lib.i.dc antidotis Galcno AudtorCjat nos ma- joripietateamuIetaVipcrispoiTc6tacxperiri voluimus: quod li ipfis contrarium,& lethalc cxtiterit, nobis perutilc antipharmacum erit.
VI-
Et Facultatibvs.
VIPSRAS CVM treRBis
Veneno/lsy tum animantihtis ^vefct ^ ^
propterea peftmHm efJe ^enenum^KS'
carnem ejfe alexiteriamprji cd-
teris "veneno co?itra-
riam.
Q. kV
VIII
Uo cibigenerccampeftresVi- cra^ utantur partim Ariilioteles ibro 4» de hiftoria animalium cap. 49. Traditenimfcorpio- nibus campeftrious viverc^ex eifq; fieri vene- nofiorcs. Paiifaniasexvcnrnofis hcrhis rva- dnremaximevcnenp^^s^ cxqnnmnrl^im (f-r, mxHifijLeffili:. AucSboradPifoncm cap. 13. hcr- bis & animaUbus venenofis vefci, bupreftidi- bus^ pincis erucis, cantharidibus, phalangijs, atqjcisefle congruaaUmenta; mure aranco, ftcUionibus,rcarabcis,paruirq;bubonibiis,(a- lamandris, & alijs hujufmodi uti^ex difle6lio- nib. innotuit^eas vero diuti^rctinere in dohjs cretaceis finc nutrimcto,ut quida {olcnt^ mi- nus commiodum ePc:quoniafine cibo conta- bcfcuntob pccaliaris alimcnti inopia; quida
vero
31
32-
De Viper/E Natura vcro furfure nutnunt. Quod vcro vipm fa:-
pf> mnrrlrns vrnrniTm -imirr^r^ nr -ipi<;qnafi aculeuitt,uc idem ad Pifonem audtor afleruir^ idverumeflc minus mihi arridet , fi in den- te,uc jam confirmatum eft, complantatum anatura vencnum fuit, ex co potiflimum, quod quando^ exmortua: Vipcra^ dcntc ta- d:imortui &ipfi concidcrunt, velutihi,qui paftinac^ mortu^ radijs transfixi dccumlmrj &€xhoc ctiam probaturjquodab eadcmVi- pcra, cancs, feles^ S^^K ^haq; animaha fimul, &:femel tad:a mortua conciderint parvo rem- poris ipatio.Viper^ igitur venenoie,fiint afci- titio veneno ctiam, quoniam cibisutuntur vcncnofis,& vimin dentibus rccondiram ve nenofam, reddi quoq, pr^potentiore,& mul- tomagis efficaccm^ &pXQprereaJiiinimjaM
limn utilis & admodum apta fit ad cxpellen- dum vrnrnnm ; quQniam virulcnta nmnia
fili vcnf pi arnul^^rnmJnr^rnr hnbr rr rc-mim.
jeft, Si Vipcra omnium ferc carnibus nutritur ut jam cognitum cft, neccfTum , & vcnenum aliorum miftione reddi nocetius^quod a fblo fcorpionc ficri Ariftotclcs arbitratus fuerat.
^^^ qnoq}^^^^^<"<"^'^^ mnlrnrffir^rinr /^ ;^p- tJnr^irlrYpfll^ndurP rrrlrlin^r^ in.wUuWj^rij
qnod eri;^m ipfn, r^prnVnri^ xomprobatur^ a Viperi- I
r
Et Facultatibus,
cvincij tum mirificr ryprHi^ /^iiilicminuin. ialiJUxiilin-iiksJ^Tp vim rjns alcxitcriani rffjnriffimnm, &c non parvam etiam inter
hxc duo intcrcedcre fimilitudinem, jam co- gnitum cft antea: nnnrqnoq^ad exi)cllendas
nmnr<; xy^^^rcriA^ vrnrnof.^^:
vrnrna,
c;^rnrm h^^bcrc mirifir^rp f;irnlr;irrmjj:jrm rv p^Qpxi^ ipfius viprry hatura^ tum cxprculia- rifuialimcntiu
'VE VITER^ COITV,^
partH^etan cum alijs mijceatur^^pr^- cipuecum JMurma.
C AP, IX.
E k'p E N T E s omnes complcxu adeo circumvolutas cocunt^ ut una cxiftimaribiccpspoflit, ut ex Ariftotele tradit Plin. lib. lo. cap. 62. Uteriofculuminquodfcmenama- re immittitur per peneni in poftrema fere caudas parte rcndet, ubi vulva biceps, vel du- plex, cx orificijs & leitionibus, dignofcitur, cx noftra pidura. Tcftatur ide Ariftotcles^cui afTentit Piinius lib. 11. cap.37. h^cvulva vi- pcr:e^ &: intra (e paricntibus duplcx^fcubifi-
E~ ~ar
33
54
D E V^ I P E R ^ N A T U R A
defijb»
Libr. s. caf, 22,
Tlin.lihr. jo.cap. 62 %/^HUor 4dTif.
da^ ut vcrbis utar Rodoletij.Dc tcftibus varia fcribitAriftotcles.Libro 4.de partibus anima- lium j fic inquit: nullus pifdum, nec intus^ ncc foris tcftes habet , ne^, animalium pedi- bus carentium ullum, ncque ferpentes . Idem quoquepriuslibro 3. capit. i. dixerat, cujus fententi^veritatemj fediio anatpmica , &:in fpc6tio rcdarguit , Dclptiiaes inter pifces oblongos habent, id quod alibi fui oblitus Ariftotcles affirmat. VirnligriamMfinni te- ftcs habent , & pencro-Bak^i^ . Vipereum marem teftes habcre , & pcncm cx infpcdtio- ne innotefcit . Tubero etiam Indici maris pifcis gcnitalc membrum duplcx habet, feu foeminavulva bifida. Serpentesrctincrcpul- mones teftatur Ariftoteles , Penem vero ha- bent, qu^refpirant, quibufquc funtteftcs. Pcnem igitur cflc in mari vipcreo cx f ccStione facile apparebit. Tslnn jgiqjv vpmm pft^ Vipe- ram caput maris abfcindcrc, neq; per os geni- turam immitti , uti plurcs ex graviflimis fcri- ptoribus tradidcrunt . Duplcx autempartus Vipcrsc contingit , unus naturalis , cum catu- li Vipcrini obvoluti membranis cxeuntutc- rum,ovumq; vidctur,fed ftatim cxtrauterum membranasfranguntabrumpuntq;, & mox foras cxeunt omnes pnma die^non tridu6,ut Ariftotclcs vellc vidctur, triduo vero ab cxitu I mcmbra-
Et Facultatibvs.
mcmbranar abrupta^ mundari , & uterinam pellicula abijccrc certiilimum eft, & unicuiq^ ex infpedtionc , itaefle apparcbit . SciimLo- lucmmj quod fccunrl?^m in mulirrihns voca- xmiSy quandoquc in utero pcrforant, & fimul excunt fingulatimq; pariunt Vipcrx, fedea- demdic^nondicbusviginti, ut malc vcrtit Plinius, & ejus fimiolus Theodorus Gaza. Ego obfervavi. Sed forfitan diccndi f ormula, ita enunciavit numerum foetus, ut quandoq^ 10. &quandoq; vigintiquinquc pariat catu- los. Tempus una dies, quafi lingulis diebus fingulos ufq^ad viginti vel plures. Modus jamdi6tus eflnaturalis, vidclicet catuli ob- voluti, & veluti ova excunt^non contexta, vel catcnata, ut reliqu^ ferpetcs , fcd f mgula feor • fum. Vcrba Ariftotelis gra^ca: li^ili 4' ^i/^a/a ^f- fjL^ctytcL^' evjut verboredda^parit una dic^fin- gulatim unum poft altcrum modico inter-
pofitO fpatio y non rnorr rf-liqnnmm ff-rpf>n-
Scd ha^c verba Plinius alio modo cum Theo- doro Gaza interprctatus cft,quam ipla fit rci natura,aut verborum fenfus pra: fe fcrat. Vi- pcras cum maribus complexas naturacoirc, icut rcliqua ferpentum gcncra, deindc pa- rcre, admifit Ariftotcles, cui Pliniuslibro lo. capit. (ji. confcntit, Archelaus^ Nicandri
■^
3f
dariUa vuko .
1.
Scolia- 1
■^"
J-
3^ j De Vipere Natura
Scholiaftcs, Bafilius C^farienfis, Oppianus poeta Gra:cus , Diofcorides , opinp^ rYJflii- m;i,ri]nrj mnrem J/iprry rnm A/fnrrn-i rni-
£Cyquarnqij.amhnnf roirnm in hirroglypbi"
majrojddeximr . Athen^us cx Andrea hanc ipfam opinione paucis deftruit . Plinius quo- que de Murenis loquens fic fcribit: In ficcum Uttus prolapfas Mur^nas vulgus coitu fcrpen- tum impleri putatjHoc quoq; deridetAndrc- as, marem Viper^ ad littora pra^currerc . Scd vereMur^namin ficco prorepere,teftatur etia Thcophraftus hbro de Pifcious . Ariftotelcs vero libro 5 . de Animahbus , differentiam Murence&Myri max. ponitj unde occafio- nemfabula^ dcderuntMyrijMur^na^ cum fer- pcntibus j tantacaditfimihtudo , ut qui My- rum Mm^nx copulatum viderint. Vipera^ marcfn cfle crediderunt ob id quoquc magis, cum ferpcntum in morcm, corpora permi- fccant &compIc6tantur. Rondoletiusplura obfcrvavit hb. 14. cap. 6, ut quandoque col- ligam , marem Vipera: cum comparcfolum coituuti,nccaho complexu obIed:ari,ut dili- gentcr hucufq^ obfcrvatum fuit, dum varijs gcneribus mixti fcrpcntcs in crctaccis dolijs retincnturinclufi.
■" " QVOD
E T F A C U L T A T I B U S.
57
OVOT> NON SIT VERVM
l/iperam Semeltantumparere ypd
pluricj 3 ^ inde ejjcetam
reddi .
C A p. X.
N T I G o N u s numcro 15. nun- quambisparcre afleruitj foetus cnim uterum peredit; dcmira" bilibus narrationibus \ cum oftenfum fit antea^verum non cfle^a Viperu- lis uterum perforari , fed rpcmbranaDl4,qua
Itf-rjhns ^rnnrlnm vo/z^rj quandoquc in nonnaturalipartupcrforant, id quodPlinius perpcram reddidit vifcera pcrforarc , quod ex Vipcrarum qu^ pcpererunt diflecStionc , omnino falfum deprehcnditur , Pari quoque ratione cumVipcr^ ingentem ovorum copi- am contineant, Cbminibus portulac^, aut pa- paveris fimilimis,in dupliciillavulva, utvix iex vel (eptcm partubus abfblvi nequirent, & {c6tionc ex vetcribus jam rcpert^ fint, qu^ ova omnia cxclufcrunt^fignum id cft^eife jam effoetas, & cxuccas •, propterea ab rc non erit , cum a cibisjtum a trochiicorum compofitio-
E 3
ne
5 8
De VlPERiE NaTURA
nc rcpcllerc,ut Au6tor ad Pifonem putat.Sed- fibi parum conftarc vifus eft, quoniam cum alijs fenfcrata viperinis catulis enecari.Si id. cfletjcfFoetxnumquam cvadcrcnt^ utrunq; cnim fimul verum cfle nequiret. Multa fiint monftra,qua^ in eo libro continentur^qux in alijs Galeni libris(fi ciufdem eflet au6loris ) nonleguntur. Viperam pcr os femen rcci- :^cre,caput maris ootruncarc^ hoc ipfanatura leri non poteft , No enim dentcs habct inci- forios, & vcncnumnonafficit vcncnaras fcr- pcntcSjSed quis credcrct in coitu ob dulccdi- nem caput amputarc maris?aut vipcruUs vte- rum pcrforari, & intcrimi? & fimilia^qux a Galcno in proprijs libris non admittuntur , quoniam hujufmodi fabellas miruminmo- du ipfc idem in Chryfippo damnavcrat, & in his ut plurimum Ariftotclcm fequi confuc- vcrat , qui fuit diligentiflimus. Rclidis igi- turnugis afleramus vipcras coire,& concipe- rc, ut di£tum eft, deinde plcrumq; naturali partu viperulos cxcludcrc mcmbranis tc6tos & rcconditos, fcd quandoq; pra^tcr natura: ordincm cxirc finc involucrisjitatim cum ip- fis proijcicndis, fcd G quandoq; multitudine fcrrcnopoflituteri anguftia, difrumpi fpon- tc utcrum, ut Thcophraftus hanc unam ma- tcrnac mortis cauffam comminiicitur, quod
acubus
^
^
E T F A C U L T A T I B V S.
39
acubus pifcibus quoc^j cvenire obfervavit^ id quodraro contingerec in viperis. Naturale iaitiir ell^ut fupervivant^ut rurfus pregnantes reddantur, &c poftremo tot partubus effoetac & in omnibus inutiles fiant.
CVR SOLA VIPSRA TR^
CAteris firpentibm in cihis ^an--
tidotis utantur antiqui.
G AP. XI,
N Andromachi Galcnc , qu^ Theriaca poftea a Critone eft appellata,ex tam multis ferpcn-
tibus, nonalicuius altcriuSj fcd
folius Viper? idoneas carnes fuifle judicatas cognovimus, qu^ in antidoto pofitis com- mifcerentur. Audor ad Pifonem ad hanc fo- lam caufam refcrcndum cffc indicavit , quod Vinere fibi mx ca^tcris non tam noxiam in fe I virn habeie fibi viderentur,utiq; fi Bafilifcum confpedu & auditu cnecarc fcribit, &:tam violentum cum cflTe, ut fi quod animal mor- tuum attingat, commoriatur, Dxyinus fi^ fiK^ V^JCii^^J^) quadn radicibus qucrcus commor ranrur, adeo peftifera qualitatepracditifunt, ut fupra.ipfos tranfeuntium pcdcs-quidem
exco-
^rk
40
!>
(2fte4
Lib.i.bel.
civiL
De V I p e r iE Natura cxcQiieiitur, crura vcro tota valde tumcfiant,
Gurare veliijJiiedcntium^aiius repelli^ fic de reliquis indicat.Ne longum faciam {ermo- nem, multa fabulofa in hoc rcpcriri fcriptorc jam confirmavi : fed egc facilc Aadromadiu ii::^£x^j:eiisyipr;raTherinrg rommifrniffrar- iiiiQr, quoniam muho anteaNicander ejus caput adierpentum i6tus impiMii4u££&t^ Vixixx&c aqua propinaflet tamquam antido- tt»! . Sca eerte medicinaexpertajong^mc- hor eft no cxpertajProp tcrca Andromachum hoc auctore,& obfcrvatione tam longafccu- lorum, quibus antcaNicandcr ufus fuerat,& quoniam Romx facihus haberi poflet (ete- nimfrequenscfl:)illudetiamvehementerim- pulit, quod iaterrehquosfcrpentcs fok=Vi- pcrafimilima homini cfle videtur, quoniam quscarohominem nutrit ; fimile cnim ^ (i- jnili ronirrvnrnrj<V()^mholira qnadnm yirrn-
rp^hinr(yrppqrhintj>qn^r]^mh-ih(-r(-int-<"rff-
planum rffc^Ex co maxime apparct^quod ha- rflijiisvinlongior multo emcitur cx Viperj- uxxarnisufuj&cxhominismorte, utPytha- gaiasputat , cx cjus fpinali medulla,.¥ip£- ranx^ ferpentem nafci5& inde in vitam pro- dire, utlfidorus tradit lib. ^z- cap. 4 . Antigo- nus , Phcgon.Trallianus, Appianus Alexan-
drinus,
F A C U L T A T I B U S,
l
--,•■ i
41
3^
drinus, alijq; hiftorici a mulicribus oriri Vi"' crasv cYhornrinisquQq; Gapillis ferpentesjaa- ri rr^rlirlrmnrjCx eo Gonfenfum probari, ^ Antigon^n.91. ex fpina parvos ferpcntcs nalti his g.antc obitu {crpetis Gadaver odorati fuc-: rint^undc Archclaus hoc epigrammacof ccit :
(JunEhinJealierni^vivis longarevolvif, StvicibuscernsomniaCMundpisality
6tcurv£jpimcJerpe?U)resmirajmedullis
TS^aJciturJooc monjirumputre cadaver hai&t,
^raxerat exanimivivusjer^entis odarem, ^g%
&c quoniam corrupto fanguine menflruo, ^^: mulidbri natura: &: ejus fymptomatibtis Vi- pcra&^rnibus occurrimus. Qjuinetiamcor- rv/C ruptovinidoho^ vlper^vivac in dolioScvi- noenccata:, illud jamincorruptumreddidc- runt &optimumrcflitucrunt.Miro quodam modo in cell^ vinariaRom? Uluflriflirai ohm CardinaHs Llrfini accidifTc multorum tcfti- monio&colloquijsaccepimus. Eccc igitur quonianinotiorcrat,&Rom9frequcntior;,& pariter ufus apud antiquosj pmpff^rr;^ Vipf r?
ranrrfrntnThf^riar^ Anrlrnm-^rhnnriplarnir^ quoniam fnh h:ihrr rnm hnminefymnarhm
Noflra tamen;5tatc non dcfuerc^qui afpidum' carncs & reliquorum^in Antidotis permifec- le npn erubucrint , quod ego tcmeritatc ma- Jgis quam ratione ficri cenfcrcm^ fi fola Vipc-
5vrr
.
ra
II in iniijrtji.
42.
o
.^-
/l4] ii c(9*ctSv Nicandro afpis fit, eo cnim cu vipe- ra uti vidctur , ut inf ra apparebit , fcd ab An- dromacho rejcdum, quale fit rc veramihi cu multis incompertum adhuc eft.
De Viper^e Natura raidempr^ftatjUtpra^ftarc videtur,.cu.anm-
inrnrpnrf :i^iOgr;^vtQrivpnf-nn nri > autcibo
magis horrido,autantidoto pcriculofiori?ni-
i^
i^
QVIS AVCTOR TRIMVM carneViperina in Theriacafit ufis.
Q Kv. XII.
R o F E c T 6 Galenus , 5c Au6tor iile ad Pifoncm , {Lquiaaliusilt ,
nnir^rnm AndrnmnrhQinThc-
_^^ ri^ry ronfrt^ionej qua^ ant;caii-
ncjyiperis parabatur j vipcrcos pall:illos accc- ptosuSc^ermiYtns refcranr, quod quidem ve- rum non cfTc ncmo diflitcretur , nifi contcn- tiofc agcre vellet,ipfe enim primus in ea qua- titate probari apponi cxcogitavit, eoq, mpdo pr?parari,ut etiam nunc utimur,juflit, vemm abipfo Nicandro priflpjkn Viper? ufumdidi- '"^ elit, nolit, Andromachus confiteri co-
g^raur.Nicandri enim in Thcriacis,uti omit- tafnus grijca carmina, latina tantu referamus:
SeminiLs
Et Facultatibus.
43
f Seminaquin capias dijp&nexhiptroJelinOy
- ^rachmarum^ duum, myrrhcc addespondt4samar^ . • ^etonjiim &granum quodmunit artjh cumino Qert^ lege libram , ^ echidnam, aut ajhta mijcem SuntJdrbendatibicyathispermiJkiLy<£i.
' Apiiacipio pro emplaftraad venenu exu^ geiidum caput Vipera^ vulneri fuperadditum ^iilTe paulainfraapparebit.
P^ipereumjecurpot^tumjipemeraco,
^rofuit injchedio, caput aut lugubris echidn^ ^
Umphis eff dandumjiillis immanisjacchi,
Hic capita Viperaru intus Nicander exhi- bet cum vino , quod Plinius non recipit, ve- riim idem ictibus contufum imponit utiliter. Patet igitur cxhis Andromachum. Theriaca cumcarne Viperae, eomodo quonuncuti- mur primum immifcuifre,& in abuiuniabiji^ fe^D Antonino Imperatore revdcatu ufum fcrunt^id quoq^ munus rede conficiendi re- gia Antidota,primumDemetrio, deindcLAr- chiano^quo mortuo ClaudioGaleno demaji- datum fuit, & tam frequens ejus ufus Romae invaluit,ut omnes feretlrbis primates ftudio- fiiTime domi pra^parerent^quod facile ex Ga- •ieno libris deAntidotis apparet,&ex eo quoq; hbro ad Pifonem , & altero ad PajmpM^ num conftat. Sed hinc ad quingentos fere ah- nos ad tantam difiietudinem venere Viper^, ut non a ca^teris ferpcntibus dignofcerentur ,
F z id
MM«
44
D E V I ^ B KM N A T 11 R A
idquodplenecolligitur, rr rlnnhnyNTrnl.iii
vr-ini npnrrnlri ^ ^/>vonr/"r> AmKrr>fjjJ,|>onic
Nekfti libro.Hi omnes fui temporis, hoc eft^ {iiperioris (cculi c^citatem deplqrarunt , 6c omniain abufiim abierunt , & illius quoquc temporisignavianideteftantur. Neq; etiam Theriacam, qu^ mirificas ^cultates haberet , ignoratione Vipera^ & aliorum medicamen- torum^tunc conficere ritepotuiflent,& inuti- lis fere erat fi parabatur^i bafis Theriaca^ fixn t Viperini paftilli,& illi ipfi re^e conficlno va- lcbant ignorata vipera, ad reliqnos (crpentes Arabcs recurrejbant. SedhiiucaimaculoiLN. Lconicenus aperuit primusomnium , & alij nifirrrorem prascogno viHent in eifilcm tenc- tris vcrfati fuillent , & multi pcrtinacitcr er- tallcat, atq;perftitiflent,ut tam cfficax remc- iiiumtoto mocorpore cxccUens diutius re- tardarent, quod corpore toto,carne,peHe, QlrOjQflibus,pingucdine,pulvcre, aut cinere, kqucis, paftillis,&antidotis, vino quog; , & lalihusmirificeprodeftjfcd hoc natura: do- no fcitum, qua: cuniSla gignit , & fuo gremio romplec^fcitur , ad hominum falutcm notum ;Cfle voIuit,& oblata occafione cum cxperien- tia cognitu j veluti , quis potuit marinos lcio- ^ ncs,ut vocant,oflco manubrio^ftuofle bubar
hno 1
iir»i^iHi I iiM
.y ) iinii Hi H «II
E T F A C U L T A T I B U S. 4f
lino^vcl annulo^ftatim retundi,aut vinci, niCi cxperientia?&occa(ione experienti^oblata a divina providentia, qua^nobis Ariftoteleau- £bore fub cafu, aut f ortuna tegitur ; fyiKprr^-. tuiiLXutam &: citruJTL vcncniironferrc^ nifi eodemprope modo natura occurrij[Ict|<|uis : doc^re potuifIet,Cacod^mona in hufnano corpore latitare, naturali quodam figno dc- prenendi poflc, nifi Deus confignaflct noftris animis, ut Argcnto vivo optimeexpurga£o,...^r ift^rundine munda occlufa^fi coUo fufpcn- f um deferatur, nigr um ficri^Sc mirabilitcr im- mutari dignofci Dcus permififlct , qui ut fb- lem nubiDus^aercm imDribus,& cxhalationi- bus tctris obfcurat , Ita paritcr virtutem, {jhi- tariaremedia , fcientias , artes , bellorum tur- biaibus diflipari^pefte dcijci,difcordia obfcu- rari pcrmittit; virtutes quoquc negligentia obrui. Pbftrcmo veritas ipfa diu laterenon poteft, & a profundo Dcmocritis putco crui- tur . De his liucufq; fatis .
i^ iP^ t^ ijT^ iM^ ijT^ <i^ <i7i i^ t^ 4i;^ u;^ U7i UT^ UT^ U7i C^ U7>
QJfO ^NNI TE^PORE
VenandA ^ ^ quam diu retinend^flnt Viper^^ cumpro antidotis ^ turn
pro cihis.
F 5
C A P.
46
De VlVEKM NaTURA
Gap. XIII.
I p E R A vere & autumno^bisid- li rr ri n n n n ny^enaflaxxuk. Tc- ftis eft Ariftotelcs lib. 8. cap. 17. de animalium hiftoria.Excoria- ri autem cutis a^grotantibus illis , qui Vipcra- rum carnibus utufttur^annuatim folct, quas illi ipfi fcnedamjdeponcrcnt, Proptcrcag? ad cutim caro illa humorcs depellit pcr ul- culcula &pcrfudorcs. Eoigiturpotifiimuni tcmpore , quo fcncctam deponunt , vcl pau- loantca quam depofuerint, venand^ funt j hyrmr &r mrgmo autumno tcrra tcguiimr , jiQnfaxk5.&Larborum cavis, utreliqua.feipc- mmgcnera. Audor Plinius lib. 8. cap. 39.qui Ariftotelilib, 10, cap, ^i. contradicit , qui fub faxis conccdi voluit , & Audor ad Piloncm cap. 1 5. Plinio non adharrct, qui fub cavernis & faxis tcgijAriftotcIc Audore/ibiperfuafit;, undc magis peftilcntcm & noxiam qualitatc rctinerc voluit. Nos fcimu£.xx-j:ulticoruiB ohicrynrionetcrra c tiam candi , &c cumJb)^- mcaltius cfFodiunt, ftupidasglomerata tcrra Gifcum ampledi . NuIIiigiturhs adjudican- daerit. Colligcndas autcmVipcrasinitio vc- ris libro primo dc Antidotis Galcnus profite- tur&jubct. A liqnij .qui a:ftate mcdia venaiv- >mo crrorcimplicantur, Neq; fta^,
tim
Et Facultatibvs.
tim ubi cgrcilac e tcrra aut laxis f uerint,eas vc- narioportct; xik^tcMi^jddcm''Q^^^wa^.^^ ingf^nffni fjnn? ^^Hri\nr , ftatimq; ab cgreiru ^^'^girl^ ^ firry /^ cxteriuat^iacdia.iiiax . Oporninumirinjrrmpnsrft.ntt^^hismrrlfn
iniQX.
jpjcligmfi- cavkj^ tcmpoiaHq^o Libero patriiacra fiut, v^iiCJasxapiamusjVcrc quidem finicntCjnon- dum tamcn a^ftatc incipiente, vcl f i ver quo ad magnam fui partcm nycmalc fuerit, circa principium ;rftatis non multo poftPlejadum, aut Virgilarum ortum^ut Galenus libro de Antidoris ad vcrbumicribit . Vipcras autein verefam dc(inetc, ^ftatcq; incipientrjiurvin- demia^ temporc^ Andromachus compjxliea- drrc jnbcr^ Vitandam nimirum a^ftatcmto- tam, cxccpto principio, ufq; ad canis ortum, 5c inde fequcns tcmpus,quod aliquibus cdTrO'- ^ouji. mollioris corticis fruitus collc^lio pe- culiariter dicitur paulo poft . Vindemiag-awc temporc , quod autumni mcdium cft ; qux- renda.s j^apprchedcndasViperasxcnfctjquad m^n^, corpulenta:q; fint, aneto impofito clixand^, deindc carncmex deccm cofimili- bus Vipcris colledtam, unifiligineipanis un-
eia: comi
ifccnd
am
aftillos Andro-
m:^rhjGVui^'rr,nfirjf*nAr^^ fli^f^r ExCritOnC
Galenus lib.i.dc Antidotis cap.S.cadcm con-
* firmat
47
4 8
D E V I P E R ^ N A T U% A
firmat, &c ad Pamphilianum circa finem Au- 6tor,paul6 ante captas non diu rctentas Vi- pcras pro Theriaca afTumitj namq; mukojx- pf>rr rr^"^^^^.^^^ (imr vpnmr^: Conijcc-
La££t
ta^fiinienrc vere vel autumno, compreheJodi- dasViperas judicavitjeligendafq, eas efle^quas magno & craffixcoxpore funt, anetoq, impo- fito elixandas, carniDUS autem cx decem Vi- peris, majoribus fele6tis,unam filiginei panis unciamadmiiccndamforepra^cipit , atquia palHUosJieriacale^Lappeliatos conficit. Te
pus igitur colligendiftatutumfit,& easocci- dendi,fi Vcrfuerit bene coftitutUjin ipfb Vc-
r^^f;y/>rp}-iy^rr|a]rvf>r^nnnmn]rA poft Plcja-
dum^sortUjquiSirigataAudlori erat " Jdalante Kalcndariurn Gregorianum rppoff;^ |J]y fT^s Aldrovandus noftri fa^culi or- namentu cxacStiflime diireruit.Quo igitur te- porevenanda^ fintVipcrx, & quotempore occidcda^jCx hisqu? allata iunt eft manifcftu.
^r> ^ < g^ ^t 2/t ^ ^t ^, ^ Jfi ^> ^ ^ ^, ^h ^ ^> ^' ^:^ ' rfr> ^ ^' ^' Jb^ 1? ^ ^ ^* ^P ^* ^
TFNC QJ"^ PARTES
aJfumendAjlntpro cihis y ^ antidotis, ^
auo modo pr^parand^ -jjed prim^
qu^intotum abijciend^^aut
elizend^.
C3
C AP.
E T F A C U L T A T I B V S .
I 45^
Cap. XIV.
WM)\ WW^ mcra ova porcuiaGa: aat pap; '^^^<^§m^ vens lcmmiDus paulo majora Iiabcrc ex difleclionib.innotuit^qua^jnarkic« miaeiurccpto bis iw anaovivasy iperas cdut^ longo tame tcmporis curriculo^cxcuffis ovis^ effcet^ ut gallin^ reddutur^&tot partub.ema - ciata^: tanquam inutilcs & cxucca: a Tlicriaca rcijciuntur.Dum vcro Vipcrul^ co/iftunt^an- teqiiamovorumicminariua natura fufccpc- rintjin copletc cum fintjomnes reijciutur. Et aGalcnopra^gnantes ob nutrim^ntum gran- diorib,ovis,in avcllan^ nucis magnitudinem, viperulis impertitum^quonia plurimum cor- porcx fubftantia^ cofumpfcrunt, propterca a rconfedlioneTlicriaccspropeIIuntur.S.aJj9igi- ■ tui^Viper^jnon mafcuIiVipcrarumjqug kmi- mrium^quale femini papaverum habuexinr^ I i^cipiantur pro confedione paftillorunv^S^ cibis.Qux vcro ovanohabuerint^ncGcflecft, vcl incopletas eflcj vel cfFoetas^ & Ppterea rcij- ciendas tanquam inutiles. Prggnantcs vero fi grandiora ova, vel viperulos intus retincant, tunc uc invalidx rcpclluntur. Quado ja mor- tux Sccxcoriatx fuerint, ablatis partib, aufc- rcndis^nifi diutius inaquavolutcntur^tanqua:
►arum
■ l ■ n1 ^^
So
De VlPERyE NaTURA
parum valetcs repelluntur,Garum n. caro mu- cida in validaq; elt^qu^ vero diuti^ innatarint, & tanquam viva^ volutcntur,optima: funt, & tanquam pra^ftantiflim^ a Galcno eliguntur lib.i.deAntidotis.Igiturfol^partes^ideft^tm- ciLiiljLid^abfciflis capite,cauda,pelle, & intexa- nris nmnib,cligitur^ad paftillo s conficiendas S^adxibos^ex optimis Sc approbatis, ac majjQ- rihnsViperis^qua: n. hujufinodinonfuerint, invalida Theriaca conficerent,&: nutrimentu pariter invalidum aftcrent, propterea fiint rc- pellenda^,pra^cipue,fi inaqua longo temporc excnterata: non volutentur .
tomica in uni^erjum.
Cat. XV.
I antiquiorcs Viper^ Anatomcn, ficuti ChamaslcotistradidifleBit, quodrefertPlini^^multos equi-
^ deerrores cvitaflent^ fed ob hor-
rorem, aut venenifiifpicionem,cam rehquif- fc cxiftimandu eft*, rnmg^inrapitc fi t vcneuu,
nnhi<| jc9-n ppr mnli-il-nmj^h co primum CXOr-
Hiri par rft.Cerebrum tam pufiUumhabet, ut vix quatuor granorum milij ^quer magni- tudincm & quantitate,&: proptcrea calidum^ fidG-ccum animal a quibuida dicituT, quonia
cordis
Et Facuitatibvs.
51
cordis caIorem,quodimmodicum cil:,no at- teperat cerebrumjCclorcrubnigrum eft . 1^0.-0 t^rtj^ «©s-timas qua foemina quatuor habet-jfedfa- minis firmiorcs, ftabiliorefq; , quippaprQ te- Dorequatuorinfunt, duos vero decidMos ha- 3ct mas^perencs aUos, Quareinhis enumera- disj&fignis enunciadis,an a foemina,vcl a ma- rc ulcufcula inflidta fuerint,dccipiuntur o- mnes, turpitera Nicandro decepti, qui dicit fignamaris &id:us ejus,duo femperforamina adeffe^cum quandoq; quatuorfint Sccflepof- funt antequa dccidant. Ex noftratib . recen ter drceptus eft Amatus Lufitanus,& paulo antc j cdlebcrrimuSj&iplcndidiflimus Unguarinxi- titia, & fcientiarum fplendore, Hieronyjims Mercurialis'qui duo tanturri:fempercffc.ct£- diderunt. Cor habetgrandiufculum,in peri- cardio mobiie, & quado alcxitcrio occiditur, concitatius movet, quamfiferro cnccarctur, ob rcpugnantiam alexitcriarum cu cordc ad venena. Jccurhabct oblongum, venaadmo- dum crafla mcdium pcrcurrit^qu? ccrte a cor- de oriturjSc complantatacft ulq; ad cxtrcma ferpcntis caudam , pcrcurrit fiiper hanc vcna apcrte.yerur compofitum cft quafiparciichy' mafit. Pcnis mafculo duplex ; quatuor quoq; teftes. F(^mina^ vulva duplcx, & orificium du- plex^ oblonga^ fatis plena ovorum; intus ova
^j
parit.
y^
D E V I P E R lE N A T U Jl A
■J
parit.TJtrum vero in ambob.uteris codcm te- pore {emeimmittatur ab utroc[; penc,anqua- doq^ uno uni, quandoq; altero alteri, jQve ab altcrutro gcnitali proijciatur, incertum pror^ fus omnibus eft hucufq^; ^
DE VITSRA C0EV:J^
t£ cum majculo .
Gap. XVI.
R I M A h^c tabula coeuntis cum mafculo Vipcras , ficutirehqu^^ lerpentes faciunt, vere appofita eft, utfacilius dignofccrctur^fie- rinonpofIe,ut masaVipcra irafacileoccida- turdumcoitj neq^ enimvcrum cft^femcnex ore accipere , quod revcra per pcncm fubtus immittitur, a Vipcr^ vul va ad uteros ingrcf- (us.B Mafculi pencs dupliccsjin quibus cxpli- candis majorem in Ariftotclc diligcntiam re- quifiviilcm^pra^cipue etiam in teflibus& vafi- bus feminarijs^ qua^infcrpcntibusefle dene- gavit, H^ccftfio;uracommunis cocuntium ferpentum, qui fivecrcdifiipcrtcrram, five ftrati , hoc ccrte ccmplcxu cch^rent^ 6c Ari- ftoteles mcminit, & Plinius.
FlFE-
.«•i III».
»t-%_f.i,-^ — ^-nT
il I > ■'!
r
VlPERA COHEVNTIS.TAB. I
5
D E V 1 P E R. /C N A T U Jl A
parit.LItrum vero in ambob.uteris codcm te- porc {emc immittatur ab utroq; pcnc,anqua~ doq; uno uni, quandoq; altcro altcri, five ab altcrutro genitali proijciatur; incertum pror-- fus omnibus eft hucufq; , ^
TfE FIT8RA COEVy^
U cum majculo ,
Gap. XVL
R I M A \ixc tabula coeuntis cum : mafculo Vipcra^ , ficutireliqua^ lerpentes faciunt, vere appofita eft 5 ut facilius dignofccretur^fic- ri non poflcjUt masaVipcra itafacileoccida- turdumcoit; neq^ cnimvcrum cft^fcmcnex ore accipere , quod revcra per pcncm fubtus immittitur , a Vipera^ vul va ad utcros ingrcf- fus.B Mafculi penes dupliccs,in quibus expli- candis majorem in Ariftotcle diligentiam re- quifiviilcm^praecipue ctiam in teflibus&: vafi- bus feminarijs, quarinferpcntibusclfc dcne- eavit. H^ceftficruracommunis cocuntium ferpcntum, qui fivecrcdtifiipcrterram, five ftrati , hoc certc ccmplexu coh^rent, & Ari-
ft otcles mcminit, .& Plinius.
/
'" ' II» . I ■ II I I I , , . m, m ■
c3->
ii^TO '.m-.i«i»
VlPERA COHEVNTIS.TAB. I
5^
De Viper.© Natur^a
^^mm'mwy^^^ m ^ 'm m~^^m
DE VIPERA PARTF-
riente;^ Tabulajecunda .
Cap. XVIL
Pv iMo loca pofita & explicata cocuntis Vipera^j {ecundo lo- co parturientis figura pr^mon- ftratafuit, cjuo de partu ab.an- tixjuisjEere omnibus, uno excepto Ariftote- j£.^jnQnftra_ &Jiug^ toll^^^ a vero
longiffime abfunt. Viperam in partu cne- cari, Sccaput mafculia vipera abfcindi, u- trumque a verolonge diftat. Q igitur den- tes canini, acuti , perforantes cum veficis, aut gingivis indicant . A & B, laterafuperio- r,;i r^piris eminentia, qux iNicandro tube- ra &c cornua vocantur . D , os vulv^, vel ofculum externum cum catulo Viperco , F, exeunte. E, {anguis , & foctus excrementa cir- cumfufa. G3 Viperulus ininvolucro moxe- xiens , quodftatim dehifcit, ac rumpitur, ve- luti (ccunda in pueruIis.Hic autemViperuIus naturaliter exiens, nondum fenecStam exuit uterinam, qua triduo cxfnoliari fclent. Et hac in re diligenter animadvertendum cft, Arifto- telem ambuio-uitate laborare , ideft,involu-
crum
Et Facultatibus.
crum, mox a Viperulo perforatum, extra
quodM. viperulus exijt, pro feneda Vi-
perina perperam accepifle, quas tri-
duo folvitur . L. expoliatur,
Et h^c funt in fecunda fi-
gura Viper^ partu-
$ rientis accura-
te expli- cata.
55
c£ ^
^ji^i-i
PARI ENTI5.TAB.II
-4
I
Et Facultatibus.
J7 1
t
tium explicatioj Tabula tertiiu , -^ C AP. XVIII.
W^^% N T E R N a Viperei corporis parte in ^^ |M^ collo guUadeft ^.a Gr^cis qiophag^ ^^^^^ &:larinx &pliarinx afperc arterie ca- 3itaiunt,&partes,qu^ adpulmones ducutj & iiTLul apparent Gula^five cTfophagus,& afpera arteria^per ^ {piritus apulmone foras educitur Scintroit. PrimaigiturliteraT&R^cft afpera arteria, five cjus partes (unt . Pulmo igitur eft veluti veficula oDlongajmembranofa^varijfqj .meatibus plenaaere turget. P &:Q^funtve- p^Xy feu arteri^ , qu^ afcendunt a corde &c ab hepate adgingivas, {eudentiumvcficulas. S, a^fophagum denotat. NjCor in pericardio.M, vero Tecur, pcr quod venaexcurrit. L, ventri- culum denotat, cuiproximaeftjK^veficula feUiSj&Oj vena,qu^ ab hepatc ad radlces den- tium ichorofum & pravum (anguinem ^ aut fcl veneni defertibiquc m dcntiumradicibus venenum ad:uVipcreum efiicitur.Gjfundum ventriculij&principiumrc^tiintcftinicuiin- figitur.E & C^eft exitus fcetuum. H & I^ ovo- rum rcccptaculunij ut in galUnis, {jgnificatj& cofequenter ejus amplitudine. D & E^ vafa fe- minaria dcmonftrat. A vero &: B,funt orificia intrinfcca utcrorum bifida, (eu bipartita^Et hi funtcharadtcres tertiar tabula:.
r
£ ^
t^IPE-
ttmm^
E T F A C U L T A T I B II S.
tium explicatioj T^buU tertia^ . C AP. XVIII.
K^^K N T E R N a Viperei corporis parte in xJi^\ tdi>^^ nr^Wr^ guUadelt ,.a Gr^cis ^iophag ^
.i?S^;-
arinx Scptiarinx alpere arterie ca-
pitaiunt^&partes^queadpulmonesducut, & iimui apparent Gula^dve a^ropliagus,& aipera arteria^per ^ fpiritus apulmone foras educitur Scintroit. PrimaigiturliteraT&R^cft afpera arteria, five cjus partes (unt . Pulmo igitur eft veluti veficula oDlonga,membrano(a^vari]fqj meatibus plenaaere turget. P &:Q^runtve- n^e, feu arteri^ , qua^ afcendunt a corde & ab hepate adgingivas, {eudentiumvcficulas. S, ^fophagumdenotat, NjCorinpericardio.M, vero Tecur, pcr quod venaexcurrit. L, ventri- culum denotat, cuiproximaeftjKjVeftcula fellis,&0, vena^qu^ ab hepatc ad radlces den- tium ichorofum & pravum (anguinem , aut fcl veneni dcfert,ibiqucift dcntiumradicibus venenumadtuVipcreumefiicitur.Gjfundum ventriculijS: principiumrcili inteftini cui in- figitur.E & C,eft exitus foetuum. H &I, ovo- rum rcccptaculum, ut in galiinis, {]gnificatj& cofequenter ejus amplitudine. D & E, vafa fe- minaria demonftrat. A vero & B,funt orificia intrinfeca uterorum bifida, ieu bipartita.Et hi funt charadtcrcs terti^r tabular^
- ^; / FIPE.
1»/* %
■■m m
'* ' t
Tab:iii
«u-
(
MASCVLl ExTPLICATlO T\B
^
/"
Tab: III
l^
t).
J
k-.
7V1ASCVLI ExrPLICATIO T\B,rni
/"
6o
De ViPfiR^ Natura
Qi ^ ^ ^ J'* Ji* <3^ -J* ■it* ^* ■Jf ^'^ UJ* -0^ ■^ ■J^ ^' •S'\i}'' >W' •J* -^' .J' «?' Jj'^£l'- yii* <ir',U'<^' ylJ' .tJ»
VITER^ .<i7sVASCVLI IN-
I:
tcrnorum A?7ato7?2&s expLtcdtw.
Cap. XIX.
N Mafculi figura, 5r internorum ■ If^anatome, A A, nobis teftes defi-
r-s#.#- -"
gnant;>& eorum fitus, X X, (luit va- fadeferentiaipfum lemcn, varijs ex anfradli- bus conftituta, qu^ terminantur ad I &L, vaia prxparantia femen in ipfis penibus per fuas venaSj & Q^J^ R> fr^'"^t duopenes, qui terminantur uf ^; adradicecaudx^ &:infum- ma eorum parte , M & N , funt pcllicula^ in- tcgentes penes^ in partc antcriori funt alperi- tates quxdam^ qucmadmodumdenotatlit- tcra, Z, & auando turg-idi fiunt, autcxtra violenteremittuntur, utifarpc apudPauIum vidimus, pcnes hanc formam referrc^ Y, af^ pe6tu afpcro , ut erinaceus. B B, ipfa pc- nium orificiajf ita funt juxta anum. Y Y, funt autcm renes, & ferofitatum loca. H, cftrc- ^lusinteftinus . S, colonintcflinumflcxuo- fum/quod tcrminatur infiniflro. Z, fplcn anncclirur ipfi colo^adfundum flomachi, E , flomachus^ feii vcntriculus^qui fub Iccorc la- titat . Hanc unam mafculi anatomcn, cximi- uslinguarum pcritia, & fcicntiarum cogni-
tionc, ,
E r F A C: U L T A T I B U S ,
tione , E> . Timotheus Camontius diligentif- fime conficit^ qui in fua juventa miriflcos in- genij fru6tus pollicetur,. fi longiorcm ei vi- tam D E us prxftiterit .-
QVA Ks^riOHB VIT£-
rAcaro omnumorhos "venenatos curet-^ ^ primum eosah intemperie.
cap. xx:
A c una ratione partes noftru corpus conftituentcs^velfimi- lares eflc probabimus^quarum
_ aitioquoqueeritfimiliaris, &
quando l^diturjmorbus pariter vocaturfimi- laris^ vel partes omnino diflimilares efle , aut inftrumentarias, ex quarum actionibus I^fis, morbi fiunt, & demonftranturinftrumenta- rij-^fcd f 1 ex utriufq, fimuliundis a6tio laedere- tutjtertium morborumgenus mixtum orire- tur,&: c<3ntinui folutio vocabitur.Cumigitur neq; plureSjncq; pauciorcs in humano corpo- re vigeant a6tioneSj neceflario fequiturjnullu aliudmorbigenus advenire pofTe . In aliquo itaq; genere horum trium, vel in his ipfis re- ponendi fant vencnatimorbijSed quide per- pctuu eirc^in vcncnis cmnibus^ut cor petant^
6i
H
& tcm-
4Z D E Y I V EK M N A T U R A
& temperamentum ejus difToivantjpropterea primo ad partes fimilares tantum mor bos ve- nenatos pertinere-j&ifta ratione reduci debet ad morbos mal^ intemperieij quandoqui- demipfa cor<lis temperiescx venenis^cflrui- tur vi vencfica^verum &ultimum ejus tempc- rametum^quod aGaleno nomine totius fiib- ftantia: vocaturyqua^cftqua^dampermanens di/pofitio, acquinta cx certa qualitatu cmniu primarum &c lecundarum proportione5& ita cordis temperamentum.j & ab eo totius cor- poris temperics coUocatur. Igitur morbi,qui a tota fubftantia,aut ab innominataqualirate fiuntjin {ecundopartium fimiliarium gener«s reponuntur,G.aleno amStore lib.Simplmedii- camentorum 5 . capit . 17. Primos igitur fi- milarium morJbos,ab e videntibus qualitatih. contrarios notar, ftcundos vero e qualitatib. innominatis, feu a tota fiil>ftantiafieri , Tuifq; tollicontrarijs voluitjOpiu igitur & euphor- bium , tapfia, & hujufinodi , non pura quali- tatc tantum , fed ab ip{a etiam fubftantia ho- rum nos afficere . Conclufio igitur erit vera, quodmorbiatota fubftatia, feu innominat^ qualitatis, aut venenati, ad fimilarium partiu Jnorbos reducantur , quibus remedia fola experientia non ratione adinventa, ut qua^ methodo noncomprQbantur, Galenusftg-
tuit
W f
"• ■ ■ ■ -'
E T F A G U t r A T I B V S. 1
..»_ — * — ■ L
tu.it MethJib. (^. coment. 6. Populariumlib. 12. Sc 13. Meth. &lib. 5. Simpl. cap. 17.& 19. quoniam methodo adinveniri nonpollunt, (ed jam cognitis, bene methodo confirmari^ Sed mala ifta intemperies y five innominata qualitaSjtoUitur a rebus occurrcntibus a tota kibftantia.Sed quoniam diximus carnem Vi- per^ occurrere omnibus vcncnis, pr^cipue viruletorum omnium, antcquam ad corpro- repant^carne ipfavfolajaur afla^aut elixa,aut cu ptiiana^aut cum aqua vitas^vel vino, vel The- riaca,&: quandomorbus requirat, cum aqua rofata^utpote in febribus mali moris^in peflc^ &in febre peftifera cum fyrupocx toto citro, vel refrangatur cum acido citri,vcl oxalidum, vel decodo ex foncho, & pimpinella, aceto- fa, &appijs malis cum puncStis rubeis, &:fic in intemperatuiis vencnofifq^ raorbis in par- tibus fimilaribus occurremus.^
, — ^
DE MOR^BIS IJSlsrRP^
^ mentarijsmenenofiSy^ eorum cura-^
tione, externis ^ internis \ remedijs.r
Gap. O^XI^
mmitmimi^
t
H
■ lil
X'
In
f ^ »:i
De Viper^ Natura
NsTRUMENTARii morbi j qui a materia vcnenata fit, vei forma,vel figura,velniimerus, vel fitus partiu la^ditur, &c pro- pterea partium compofitio in una quaq; la^di ccrtum eft, ut infra probabi- tur.Ergo totacompofitioavenenofiibverti- tur, quod propietate fiibftanti^ contrariatur. Eis igitur remedijs a tota fiibftantia contrarijs tolletur. Quando igitur a venenata materia l^ditur compofitio j intumefi:it corpus , fi^r- ma & figura corrumpitur, ut abruptionem minari videatur^ut in morbis venenatis^quo- niam partes inftrumentarii^ toto genere pra^- ter naturam afficiuntur. Galenus com.primo numero 6. de Naturahumana3& ii. tumores interdum excitari ab humoribus fupervaca- neis, qualitatepeccantibuSj &quandoq; ve- nenofis. Morbusigiturorganicus, & magni- tudine la^dit eximia Jgitur morbus in magni- tudinc eft inftrumentarius venenatusj&quo- niam quandoq^ ftrumae fiunt a venenofama- teria, capite 9. dedifrerentijsmorborumre'- 3onitintermorbosau6t^ magnitudinis , qui : unt inftrumentorum^qui vafta magnitudine larduit.HisigituromnibuSj&alijsvenenofis morbis inftrumentalib. elixas viperarum car- nes prodeife, fcripfit Diofcorides. Vipera: ca-
£
ut
Et Facultatibus.
put coUo appefum adverlus gucruris morbos efficax eft^uc fcribicIacobH^ VVeckcms/Co- rio quoq; circumvolutum & collo appenflim juvare ceftacur Anconius Ludovicus cap-.^-i. d^ Occulcis proprietatibus. Marcellus Medi- cus Antiquus cap.15. de Medicamentis,fy- nanchas naicentesmaximeprohibere, &ad- natas curare aflerit. Conlrantinus Africa- aus: caput Vipera^jfilo lan^ aut ferici fuffo- catXjpericulofublevata^^rotantes.Alexander de Benedidtis Veroncniis, lib. 8. cap.5. Hoc idcm confirmat etiam Galenus, lib. 6. fimpl. capite de peonia. lib. 3 . cap. 5. Paulus -^gi- Qeta in Angina: curatione : omnia pr^terea Vipere olla, (1 ad collum in purpurea findone collisata deterantur , ab omni venenato af- teitu deferentem prxlervant , & a pefte libe- rant, & plurimum contra epilepfiam valent , & vertio-inem.Dc (ecretis natura^ lacobus Pe- riander affirmat^qui iem.el Vipcra^ dente tan- gitur,nulla inpoiterumvenena formidabit. Pierius Valerianus lib. 1 4. in Vipera, & in ^fculapio 16, & lib. 1 5 , in coturnice,probat carnes Vipcrinas curare morbos contumacif- fimos, utetiam videmus hucufc|;Jib. vero 6. Rafis adAImanforemRegem cap.^^.RaymiU- dus Lullius deaquis refurgentib. lcribit^aqua ex Viperis ^ex balneo maria^, ad vir? longitu-
H 3 dincm
r>
#*
I 6 6
De VlPERyE NaTURA
dinem comparandam, & iuventutem rerine- damjContra pefl^m^yenena^mirum inmo- dum prodeiTe. ad ea quae jam diximus. £Ji- niusiib.29.cap.4.Gontra omnium ferpentum virus, quamvis infanabilc^ (erpetum exta im- pofita auxiliari. Antonius Ludovicus Vlyfli- ponenfis iib. 3. cap. r, de oeculta proprietate alTerit, eos qui a Viperis dcmorfi funt , efficax veneni vis celeriter moricompellit, fedharii corporatota^pr^cipue exta & capitatritaSc impofita^^exitiu cohibcre, fedaprincipio plu- rimiim valcnt^etiam ad phalangiorii iclus, & omnib. venenatis experientia plurimum va- lere comprobatu fuit, nc fingula enumerem, etiam in rabido canejpilos &cutem caninam,. fanguine ejuspotum^quod Marfilio Ficino^, & Divo Ambrofio plurimum placuit. Adeps Crocodili fuos morfus fanatXx his jam patet inflrumentatios morbos venenofos plcrofq; proprijsantidotisfanari, utcrapadino lapide incapitc bufFonisrepertoejusmorbos curari, uti os cordis ccrvi vencnata^ caud^occurrere.
K^ ^ ^ K^ ^ ^ ^ ^ ^ ^ i^ ^ ^ ^ ^ ^ ^^
QJfA RATI O NE SOLV-
t.& continuitatis morhis CuccurrM ^ipeTA caro ..
E T F A C Ll L: T A T I B V S .
Cap. XXII. A 1 1 G N A ulcera cacoethe vo- cara, Galcno au€lore, lib . 4 . Meth . cap. 5 . funt qua: omni- bus rite, aecenterq; fadtis, non fanancur, & contumaciter perduranr, intus & extra.Caufam vero huius contumaciac rcd- ditOalenusUb. i. deComp. Medicamento- rum per gencra, cap . 18 . & Ub. 4 . cap. i . & pariterlib. i . de Medicamentis perloca. Eft intemperies inducSla membris, ex cachexia partis affedta^, fed eftprimummalaintempe- ries cum fuperiorinonfolumfimilaribuspar- tibus affedtis, fedetiam inftrumentarijs^Co- mcs Montanus lib. 3 . cap. 1 7 . quando igitur ex venenata arteria abfcedunt carnes , & ulce- rafiunt graviftima, & folvitur continuum,ut Ariftoteles meminit in eo Ubello, de inirabi- Ubus Aufcukationibus^fi iUius eft, circa ItaUa in Circa^o promontorio lethale venenu nafci tantavi, utfumptummox pilis corpus totu & nudum reddat, acfolvat, adeo memxbra cundia veUiti liquefcentia cadaverumfpecie miferabilem tota fuperficie prarbeant. Hoc veneno ferunt Pomeftrum Caiumq; Cleo- ny mo Spartiatse infidiatos efle, verum depre- henfos, &exanimatos in Tarquinijs fuppli- cio afFediosjCui venenatx folutioni continui-
tatis
^7 1
mm^
68
De Viper^ Natura
V:
m^o
tatis, Viperarum carnCjUt cilcndajiadlsjyLe- dicus.0jccuriiret. Scribitcnim lib. 4, de Abiii- nentia ab efu animalium Porpliyrius:irrvnm Crateris Medici, dumimmaniflimalepraJa- boraret^& carncs ollibus abfcedercnt,pota^ vino inquo viia eft Vipera mortua, ftatim convaluiflc.RefertctiamPlinius lib. 30. Mu- fam Medicum illunifingulare Augufti tcm- poribus Rom^ in peflima ulcera incidiilc , carnes cnim uti^j ab oflibus ablcedebat,mul- tis fruftra adhibitis mcdicamentis tandcm pr^paratas Vipcras ei dediflc teftatur, &: mira celeritatc perfanatum.. Eccc igitur folutioni vcncnata^ continuitatiSjCtiam fi fcrro vcne- nato contingeret,,rationabiIitcr Vipcra^ caro fuccurretjquonfammatcriamjquxunioncm partium difjungit, cxtra corpus pellit^in totu naturaipia unit j. ablato impedimcnto , tuto &:celeritercfiicit.,
OVI BVS <^TORBIS AN-
tiqm carne Viperina titerentur^Au-
£tortimfententtJi .
Capv XXIII.. EMOCRiTusAbdcritamoftra ex Vipcra faccrc pollicetur, ut avium fermones intcHigantur . PliniusAud:oreftIib,i9.cap.(^,
JUS;
Et Facultatibus.
6^
jui V ipcrar, qu^ intra continetur venena^cx^ traexpellerc, &rationi confonum, cognita cjus natura,6c pruritum a corporctrudere pa- ritcr certum.Cincres Viperini capitis vino ex- ccptos^aut aliquo liquorc^oculis inunitis car- cutientibusconfcrunt.Anguineus adcps ^ru- gini permixtusruptasoculorum partesfanat, & cjufdem fened:a cxufta fi affricctur ocu- lorum claritatcm inducit. Plutarchus in opu- fculo in quo loquaccs taxantury Plinio mb- fcribit^eos qui aliquando Vipcrarlccurco- dlumailumpferint nunqua pofteaaferpentc feriri.Idcm quoq, Iib.9. Bibliotheccs Diodo » rus SiculuSj conhrmat. Hinc Pfylli & Marfi, utpote Iccore &: carnc vefccntcSjcarum i6tus letnalcsminime fentiunt.Probibaliq^ hac co- je6lura id affirmari poffet ^ ctiihabitu acqui- fito cxlongo ferpentum vi£tu ale^icaco, fe- men in Marfis & Pfy IIis cum ead^cm facultate confifterc eft neccflcv nccmirum fi eorumfi- li j poftea a ferpentibus non tangantury& hac nota^ uxorum pudicitiam cxplorarc confve- vere. Sed fallaxintcrim cft cxpcrimcntu.Pfyl- U cnim &Marfi omnes codcm vidtu utcntcs, eandcm habcrc in femine facultatem,eft ma- I ximc ncccflarium, Cura cxtcrnis populis (i commifcerentunfacilcdeprehendipoflef^fed intcrcoscomunivit^genereutcntes^nonin-
i
l
tcrfti-
/?^
7°
/
ATfO
D E V I P E K ^ N A T U R- A
/y^W cterftinguit, fed Ii^c T^a^^yc^^* Viperinapim- M ^ '^ f guedinera fuffufionum initia obliterare qua- doq; Galenus aflerebat Paulus ejus (imiu^xjo- firmavit. Viperx peilis pariter combuPca & iri cinerem redadta, aut in pulverem,alopecijs mirificemedetur, &pilositerumnalci cogit, Au^lorad Pifbnem,-/Eginetalib. y.capita vi- perarum combufta, mola , ut fcribit Aetius lermone fecundo cap. 1 5 5. dc capitibus vipe- rarum , ad cinerem deinde trita^cum lupino- rum deco6to temporibus illita^ diuturnum oculorumfluxumiiftunt. Cap. 1 7 o. caro Vi- per^comefta palam calefacit&ficcat. Ari- ftotelis vero fentetia frigida & ficca eft. Gale- nus Ariftoteli libro i . locorum affeitorum fubfcribit , propriamq; naturamfrigidam & ficcameffe^fedpoftea cum aneto & laledc- co6tam,calidam &ficcamfieri. Scyth^ ca- putipfaruminter aures dillecant, & lapidem adinvcniunt,quem ajunt ab ea devorari^cum terrore. Hieronymus Cardanus ad joannem ArchicpifcopumSandli Andreae, difficultate fpirandi laborante,fecretum,quo ncc dudum propalatueflemajusaflerit, quod phtyficos, & eIephanticos,& gallico morbo laborantes, quantum vis graviter, pr^ter omnem fpem , ad integram valetudinem pcrducit^&cofde pingucs reddit^certo deploratorum cognito,
~ ~ & plu- 1
"?:?
^•^
EtFacultatibus.
irtirMi^
7J-
Scpluiics ob(ervato experimcnto^mox addic: Vipsra^m iilamxubram, brcvem , rotudam^^ C4;:afl[am eligicojquas inGailia Cilalpinanomi- ujemiliortappellatur, abfcinde cxtrcma pro more,& excoria,& inteftinaproijce^colligito pinguedinem;, & in vafe vitreo^& fccainpar- ticalaSjUt {olem^^anguillas^&decoque in aqua cu modico falc & belzoi^&fcre in nne^ut mo- ris eiljfoliapetrofillij addito,&in hoc jure pa- nis madeat^quo utatur pro prandioj&pariter carne^deinde jus bibat^ oinguedinc (pina tota feu dorium illinatur^ &itidemjun6!ura:, & loca pulfas ufq, ad feptimam die^aut plus pro- fequatuT; a^gcrinlococalido commorariin- tcrim debet. Materia tota mortifera per ulcu- {cula^&tuberculaj&fudorcm cxpcllitm' cxtr^, & intus ab omnibus pedTioris & pulmonis ul- cerib. liberi cvadunt, dcdu6taextra improba materia. Scdinun6li6 cum fricationc ficri de- bet,quo facilius per adapertos poros extruda- tur malum a virtute expulfiva. Interim Medi-
- cus nihil aliud moIiatur.Bibat jufculumyqu^ materia cflmulti ufus^quonia efl fine foedita- te &pericuIo. Quod fi id prcflatjUt coflanter afieritCardanuSjArcanumirificum&incom-
j parabilc mihividetur. Sednodumexperiri li- . cuit in depioratx filutis paupcrculo in Nofo- comio aliquo , fed probabilc admodum cft .
AP
72-
De Viperj£ Natura
T> £ 0 L e O VI-
»
perino . *■
Cap. XXIV.
L E u M Viperinum a rccentiori- bus,ut pinguedojefficax ad mul ta, & varie parari Iblet, & a prin- cipio in pefte inungendum ef- ie, mirabilemque vim habere aflerebat Ale- xander Maflaria Vicentinus. lib. 2,. Mirum in modiim laudabatur a Joanne Andernaco co- met. 1. de Medicina veteri & nova^dialogo 8. Ex viperis oleum fic conficitur.9^. Viperarum nigrarum libras tres , olci lcfamini iextarium unum cum dimidio^in vale vitreato, angufti orisjprobe obturati^ne vaporinde exhalet,in- coquuntur donec caro ao ojGTibus decidat', deinde ubi refirixcrint reponantur : Cutim expurgat, & impctigincs, &aliaid gcnus vi- tia fanat,affc£tis partib.pennaillitum. diftin- 6tione duodccima comentarij cuculatoruin Mcfucm, ubi multa ex Avicenna & Scrapio- ne congcfta funt. Manardus (erpentes nigros pro viperis nigrioribus interpretatur ^ & hoc modo paratur. Vipera^ alfe numero quatuor, dcmptis prius vifcerib.caudis &: capitibus ^ ut
moris
Et Facultatibus.
75
moris cft, veru transfixa:, & ferventes in olei optimi defa^cati veteris libris qultuor, & fic ODturato vaie demittatur fpatio fcxdierum infundijpoftea iti duplici vale ebullitione f a- d:a non lcvi^viperas cum duab.aquas vitis un- cijs,ac toto oleo, in quo prius inhifa^ fuerant, eo ufq; itcru decoquantur, quoufq; aqua vitis evanucrit; refrfgcratum cleum colo percole- tur^ falis albioptime contritiunciaindatur,et garyophylloru cotritoru ^quaportio, addra- chmas duas,&: dbturato vale ad ufum recodi- to^loco frigido & ficco\Vas vero fit figuhnu, hquido vitro obhnitum. De oleo igitur fuffi- ciar^quod di6tum eft hucufq;.
"D £ S rtA L E VI- - . perino .
Cap. XXV.
A L viperinus, eadefere promit- tit,fi cum obfonijs aflumatur, ux caro viperina pra^ftare pof- it , ex quo fale accidit nonnun- quam fquamas , (eu kabicm quandam cx cute elephanticorum decidere. Aetius fermp- ne 15. cap. 113. utique afTerebat clepbanticos adintegrum Theriacis falibus, eos quotidic
i
ij
ex
rs
D E V I P E R ^ N A T U R A
ex liquamentis adintinclus exhibentes una di.obioni]s^curatos.Hi certe tum fapore^tum odore granlluTii fant . Ad Loc prxparandum majores perfe6las viperas^ficut in tneriaca co- ficienda^optimxAudtoresconquirunt.Quare hi^qui parvas & incopletas admittunt^in pr^- parandis quibusvis medicametis male faciut, At in. cihis^ feniorupra^cipue, recipiendas elle judicabimus , ob nutrimentum, quodno ira ficcumfuturum efl:. Salis hujus theriaci cofi- ciendi ratio apud antiquos no una tantum fuit. Galcnus lib. 1 1. fmiDl . Med. innuere vi- detur, nec cjas loci elle exad:e explicare^feor- fim tamenmultis inlocis mcminitlibr. de Subfiguraticne em.pyricaj ubi tcllatur falem
theriacum vulgo confici
carpiiie, propterea
omiflam defcriptionem arbitramur, quam Auctor ad Pifonem cap. ultimo tradiderat, unde poileriores hauferut. Hoc fale viperino omncsmcnfas antiquos exornafle,quiIibct cenferet, & quoniam vita!longitudinem,&: a morbis prxfervatione , curationemq, ad ejus ufumacceptairi.referebant antiqui^uti apud Aetiumfermone fatis longo 1 3. cap. 97. latis longopatct, aqud Paulumlib.y.quiex alijs tranfcripfit^ fedhocmodo parari folebatcx viperis,& ad omnia qua: exarata funt^utile ad- modum eile comperitur; qu^ per frequente
ufum,.
Et Facultatibvs.
ufum, ac magiscfficacem imprimuntur^ qua- quam violenter agant: propterea nonnulli (unt, qui eorum vim & facultateperaduPdo- nem dilliparivelint, & pervicacicer conten- dunt^at Aetius mcdicorum coienfii^de reme- dica tam bene meritus^eadem vim^quam an- te aduftionemooilidebant ino-redicntiafales theriacos^retinere conftanter affirmat^nec fa- cultatemrerumperignemperire credidit, cu multa fmt ^ qua^ igne rcparatorio. multo me- liorareddanrur.Vipera: integrx uftxviva^, ut Gal. lib. dc Subficruratione emnyrica docuir.. in tenfam illa mxalignitatem aeponunt^pcr c- xuftionem. Temperamentum autem ab igne quorundum,&fymmetriaaugerinon eft in- ficiandam, fed proprie gravimmis cutisaffe- dlionibus fales conccduhtur, cujus generis fg.ntleuce5lepra5defluvium capiIlorum,& alia cutis vitia confeftim delent, &acria incre- mentafubtcr cutim redundantia optimedi- fcutiuntjplerifq; n. exeorumefufudor pro- Iicitur,atq;itaper exudationem corrupta fub- ftantia evacuatur 5 adeo ut quidam in princi- piopediculos excluferit^infrai^. dies adfum- mum-jpoft hos quiintus increati erant,extru- fa materia tantum evanuere^ quida fputa pi- tuitofijCraflarejeccrunt. Licet autcmtum in prandio^tum in ca:na his (alibus uti^cumqui
75
bufcunq;
'
p*^
87
De V 1 V i xm Natur
hB^
•f
bufcunq; edulijsacciperc vclitv canta in ipfis cft luavicas infita 5 uc magis voiuptatis graria c6fe£tos diceretXicet igiturad tria dochlearia pcr dicm ex cis fumerc; maxime fi cibus in ve- tre prius probe concodtus fuerit y quiacos in- tcrdum falesaccipiunt, utmelius conquerc poflintj Sccibiapetentiamfcntiant, floridius corpushabcrcnt5& (enfus omnes vcgetiores. SuiTufioncs igitur incipientes & nondu con- gelatas egrcgie diflblvunt, ncq; plane quis in fafufionesincurret,qui cos ali quotics accipi- ut.Purgationes meftruas^propter bbflrudtio- nes,aut fanguinis coagulationemjcongcla-' tioncfquc fcu ob ferofltatis paupertatcm fup- preflas cicnt. Idcm fales largum profiuvium menfiumfiftcnt. Qui autccospra^flimpferit, isvenenorum vim^&virus omnium beflia- rum, &z infidias, & pcriculacvincct^ neq^ etia cuminfe6tusfucritpoflca j ftatim fales acci-
Eictjpcriculu incurrct^maxime fi corporis £u abiturh per horu falium^ufum anteaconfra- £tum pr^paravcritjquemadmodu Mithrida- tcm Rep-em fecifle dicunt.Prcftat inftatu pe- ftileti?,ad hoc auxilium morbi dcpulforium/ & prxcipuum remcdium confugcrc, prarfer- tim fi ei Myrrhide herba immifcueris . Mor- borupra^terca omnium mcdici fales cxiftunr, pr^cipue corum^ qui in rcnibus funt affcdti :
1
^£LI
Et Facultatibvs.
77
lapidem enimiiieisatterunt, &planemarGi- i
dos in integrum: re;fticuurit,^££i^fli^^(^^
rica.pitisin vetcrato^comitialiqv niorboy nul--
la alia; coiifirnilis medcla cxhiberi poteft,^ fi
cjuis cosperintcgrumex ordine aflumat.No- ;
vi arquatos diutumos,{pIenicoSy coficos,qui
frequcntcrinhanc aflFe6tioncm incidunt^pcr
hos fales* fanatos fuiflc j Hydropem raaxime
univerialem^&intbr cutim a:quaiH pcr eorum
ufimi exiccari^ Sc bo^inam famem diflblvi, &
tufles humentcSj&tabidos mirabiliter ad bo-
nam habitudinem reducere paulatimjii cum
edulijs utaiitur^ExoIutos &c languentcs pro-
fc6to revivifcere faciunt ^ mcmDris penitus
rcfolutdSy coram ufu fanatos. Ad podagram
igiturinGipientcm,& omnino ad omnes arti-
cularios morbos' curandos, unicum hoc re-
mcdium &c edulium- eonftru^^um efle vide-
tur. Adhortor igitur dmnes qui podagra li-
herarivdfunt,,utcis utantur cum judicio , &
abftineatit a-fex rcbus nori haturalibus^a qui-
busmorbi hi pra^cipueincrementum fulci-
piunr^ & rncurabiles pene fiunt. Ca^terum
vix fati^dignis vcrbis aflequi queas^qtiantum
diutarnas quartanas^s& deliria ex atra bilc ob--
orta rcmoreiitur; Enecanf onifie' lumbrico-
; rurttgenus. Dentes ccnfricati^ h^rent firmi-
us, neq; erofioncm patiuntuf,neq5 obftupcf^
.A
cunt,
n
De VlPERyE NaTURA
' «H!
cunt, caput purgant^ & oculos minus grav.e§ Eeddunt,.&,A^ifiina acuunt, Apparantur auteni hoc modo viper^, oportetmagnas accipere, eodcmq; temporefere captas, nec ultra bidu- um aflervatas^led fi fieri poteft eadem qua ca- pta^ lunt die, eaiHem vivas in ollam magnam hgularem coquere oportet,ftatimq; fupraip- fas falem communem, lotum & exiccatum mitterc oportet album^Italici modij dimidi- um,id eft^libras viginti immittito,atq; id non inmeridic, fed mane faciendum : tunc enim vigentes adhuc beftiae ad motum tardiores fiint. Quod fi fagi etia arboris ramufculis vi^. vas viperas cedas^ad motum tardiores reddes, &c mirabilem foporem induces. Gum igitur, ut di6tum eft^cum falibus viperas gravaberis, paftillos etiam infales adijcies^hoc modo ap- :)aratos:radicis gentianas fefquihbram/ ari- ; tolcchia^ rotunda^ fefquihbram, comx cen- f aure^ minoris Ubras duas, marrubij, fcordei, apij, chamedrios, 5. ruta^ hortenfis, fingu- lorum hbras duas . H^rc omnia in craffas par- tes contundito, & cum Attico melle fubad:a, in quinq;, aut feptem paftillos, eo quo dixi modojIaxioreSjUt probe exuri poflint/educi- to. Hospaftillos co modo prxparatos ha- h£ni.cumfale vip.erasj/ivas.in ollam ad igne imponito.Deinae fcyllas clecSlas, magiiitudi-
ne
Ll IJ,'t.
E T F AC U L T A T I B U^.-
ncfua maiius implentes^ reccntes quinq;, in tcnues partes diftentas^paftillis fuper addito, aliumq; dimidium modiumltalicum^hoc eft, libras vigintifalis fuperfcyllas & paftillosin- ijcito, deinde ollam cooperculo triaforami- na habente obturato , eumq; forinfecus tota luto figulino oblinito^ut fi rumpereturnihil pcrire poilit adliibito &obIinito, deinde fen- limigaitur^admoveto, paulatimq; circum li- tura lutum, torreto, deinde aucta flamma per ficulncorum^ aut vitis lignorum^ oll;^ fubje- £torum, exuftionem^ vaporem inde per fora- mina elatum obfervato , etiam fumum cave- todiligenter: venenum enimexhalatpoftea vaporefiamma exilis per foramina exit, tunc optime aflatos putato,atq; ita olla ab igne ab- lataperdiem & nodem rcfrigerata, uftaper apcrtam oHam eximito, & tunc fubfcriptis conditojfuntauteh^c:^^. rut^ fylveftris , ny f- fopi^an. dodrantem unum, nardi Celtic^, ftachyosjfcm. foeniculimontanijan, fexun- ccm, Pcrofelini Maccdonici trientem, com? origani dodrantcm,racemi amomi quadran- tcm, cacuminum thymi dodrantcm, folioru malabatri trientem^ baccarum junipcrilibras duas, femjnis coriandri, fexunccm, pipcris longilibras duas, radicis filphijunc.iy. zin- ziberis non corrofi libras duas^fcminis fatyrij,
K 1 vcl
7 9
i
i
i««MtaB«M
uumimtmmim
MWiMiM
8o
D
ViPER^ Natuila
vel radicis^quinquunce^ p^l^gij niontani (cx- uncem,feniinisnicnth^{exuncc, vel tantun- de mcmha: ficca:, tordili j, caflia^jUnjufcujufq; quadrant^m , fcfcU Maflllienfis lexuncemjCi- namomi cledi unc.i. Maximc autcm conan- dumcft^ut crafliora(funt vcro lignoia omnia) contundcndo attcnuentur, ncc quicquam cx eis rcijciatur.Contufa per.anguftiflimum cri- bura excutito,ut quam optime uniantur^atq^ ita omnia in vitreis vafcuhs rcponito,neqj fta- tim utitor^fed pofl: quartum diem^ita n.maj o- rem commoditatem prxbcnt, & extra omne humiditatcm h^crefervato.Cctcroru colore, non valdc nigrcfcif, &cademin Galeni pr^pa- ratione iterum pra^fcripfit Aetius^quam pra^- tcrco-, &c etia cayendum-, ne hos fales pr^gnan- tibus exhibcaRius, aut Ia6lantib. nc6; pueris, aut temperamento calidioribuSjpr^iertim te- pore a^ftivo &c rcgione calida , & qui acuta fe- bre laborant,tatum ab his quoquo modo ab- ftinent . Dc fahbus hucuiq; multa, dcadipe viperino, deaquis, de cineribushujusdille-
ruxmus Iparlim .
^QVOV CARO Vl^FEKU
na nonfolumnutrit^fedin longum 'vitamprotrahere pof^it.
C AP.
Et Facultatibus.
! 81
Cap. XXVI. V c u s q; carnem vipcrina, thc- riacen, (alefq; vipcrinos^&olc- um, rcliquaq; vipcrina,morbos fere omnes ccrtarataq^ cxpcri- cntia curare, exprobatiiTimis utriufq; lingux au6toribus dcmonftravimus. Reliquum.cft modo, ut altcrum caput oftcndamus, fcilicet carncm vipcrinam cfle optimi nutrimcnti. Quod crit nobis facilimum, cum vitam pro- rogct, utantca comprobatum fuit, &infra clarius innotcfcct , Parthi populi opibus flo- rcntes, cicadistamcnimprobocibo vcfcun- tur^ & ctiam locuftis vivunt, fumo & (alc du- ratis in alimenta . Plinius cft Audior libro n. i cap. 1 6. lib, 6, cap. 30. Ibidem, T^thiopas locuftis vivcre^ icd hos omnes tam lat.^ di- tionis populos quadragefimum vit^ annu non cxcedcre. Libroy. cap. z. cx A^athar- gide Plinius rcfert^Mandros & nonnullos ali- os populos locuftis ali^& cffc perniccs ^ ac tre- centos corum vicos Mcgafthcncs cnumcrat, foeminafqj {eptimo ^tatisanno parere^ & fe- neitam ante quadragefimum annum acci- derc^ Dcxjuibus Plutarchus 8 . fyjnp.aiiacon .>9L..jiieraiait , Brcvioris igitur vita: compotcs funt hi omncs, ob vitiofum & pravum ali- mcntum. Videamus moio qui vipcrag utun-
K 5
tur
8.
De V I p e r >e Natura I
turcarnibus, quamlongovititcurfu, &qua ianipr^currant j quoniam hoc ralubriutun- tur nutrimcnto, quo non iolum communi vita breviorem , {edmulto longiorum vivut, ut antea probavimus. ExPiinio ollendamus, quilib.7. cap.z, Cyrnos&: Indosultraflu- men^centu & quadraginta annos vivere^item quimontem Athonincolunt, y^thiopas al- teros, &Macrobios, &^Serasexifiimat5 hos quidemjqiiia.viperinis carnibus alantur.Itaq^ neq, capiti eorum,neq^ veftibus noxia corpo- ri inelle animalia . In.^gypto viperis viveic, Iib.3..de.Alimentis cap.3 . teilatur -Galenus, ubi de Umacibus agitj & /ic inquit, iniquum eiTet filcntio pra^termitterej quemadmodii CQiTos^vcrmcs quim lignis naicuntur, &: vi- peras^ilioiqv ierpentG&, quibus in^gypto, &c apud.alias.quaidam gentes veicuntur. Ecce jampatet yiperaseile non{oIum ciculentas, fedvitamJongiilimeprGrogare.Inltaliaquo- que amultis in ufum receptas, ob vita: longi- tudinem.5 &a raJilieribus, ob pulchritudine indaceiidam^expcti, & conquiri. Quare jam eis tuto uti unuiquiiq, poteitj & exuiu con- tradto (ecurchortari, fcd pr^paratis & recen- t^r.captis utatur, acielediis.De eadcm carne Dioicorideslib.^...ubi agit dehis tanquam dc cibis. Actius lib. 2,. cap, 17 o . Parulus JEgi- i neta |
Et Facultatibvs.
,85
■xxsx^ Qa|).. 13;, libx4*.Gal^iLis lihr, z. ad Glauco- xxsm jdao^Lmodain;pra:paraadiWperas pro dbis . Aretxiis.lib.Sxap^i3. Ipla quo^) ia cx- naobionio dentur, quas coquere, &:con- dire perinde acpifces opus eft, tlc vero probe vim eximiam ad prorogandam vita poflidere, ad folcm vitx audorem in primo numifmate cum viperis eft ara ere£ta, quafi ad folem ca- lorem propriumnativumjViperarum validii^ fimum antiquos Romanosretulifle,&pro- : pterea calorem noftrum nativum , tum cibo roborare^&augere, & juvcnes reddere^explo- fa fenedtutis & morborum caufa per cutem, (vel occultoDeiconfilio ) ficutiftrpcnsho- minem deciperet innocentem, & {empitcrne vit^ ad morte invidia detruderet, divina pro- videntia morte viperc-e & efii, homini olim tam noxia^, vitam ad triplam proportionem prorogari. Quod homini eft maxime admi- randum.Plinius lib.19. cap. 6. ficad verbum: quidam interaneis exemptis viperis ututurin cibis.Primum omniu occiik^ial in os adhibet, donec lique fcat humor noxius,& deco6la, ut fbletjftatim vefcutur, autpane colliguntut f ^pius utantur. Ecce igitur non folum recen- tibus.ufos-fuilIe antiquos viperis /{ed.etiam feLvatis,no.nfolumaiIis Sz elixis, morcDifciuv VGrumetiam.contuijs,ut.docctGalenusIib.ii.
/^/-
aprm-
P
84
De Viper>€ Natuka
a principio de Vipera: carnc circa mcdium,li- ^/<^' 'tcra D.Vinum ctiam parari cx vipcris novum ^^ non eft^de quo pluribus in locis traditum eft, Quare modo prxtcreundum^atcapiti pr^fen- ti finem imponara.
!
m CFRANDA ELEPHAN^
tiaflquidinto^-Jlt interNcotericoSy ^
interGr^cos omnes ^LatinosJenio-
res:, ^(tArahicos ,
Cap. XXVIL
Nc I p I A M primum a Galcni hiftorijs, quilibro dc Subfigu- ratione empirica ad verbum cap.ii* ita fcripfitrEratami^ ; nos in Afia in pago quodam elcpliantiaftxir IaWFaftS,quiaprincipioquidcm rcliquis co- ,1 vi vebat , & cum familiaribus vcrfabatur ^ ubi vero Gxconfiictudinc contagio maculari cx- perutjipfeq; jam fa:tore,& Iiorribili fpccie dc^ teftandus eilet^ in edito loeo propc pagum [)uxta aqua^ rivulum, pagani tabernaculum xgro babitandumftruxere, cui dcinceps dia- ; rium alimentumfubminiftrarent.Proxima 5- ftate circaCanis exortum^coIonisviGinam (e- ; getcm
E T F A C U L T A T I B U S ,
: getem metentibus^ minifter adorati vini la- genaraquaniattuleratprope agri marginem dimittens abijt. Coloni labore fundti cum ad pocula accefriilcnt^ac quidam corum adoIeC- cens vinum in craterem funderet, ecce exani- mata vipcra finiul collapfa^bibituros non mi- nus abominatione,quam metu confternavit: ac ipii quidem^ aqu am po tanre s vinura a^gro- tanti attulerunt , humane j(e aituros exifti- mantes,/! tantam viri calamitatem mortcre- diraerent, quam er eo veneni bauftu plane futm'am arbitrabantuhAtilleLnovo quodam ; prorfufq^ admirando eventu^ab ipfo potufa- ; natus cft : excidit enim tota cutis dura, & vc- ; lutiiapidoia^. non fecus ac fi cancris^Iocuftis- vc,aut:c^erishujufrnodi cruftaceis animalib. teftam^qua conte2utur,abfcinderes. ^fecdif^ fimiIcinMyfiaAfi^,non procul a noftro mur nicipiocatigit.Vireratpr^dives,eIephatiacu^^ hic ancillam fua formofara depcribat.contra^ UJafoedura homincodio habebat,alijfq;ama- tibus ctandefHne mifcebatur^cujus doli con- fcijsduabus ancillis contubernaIib.utebatur, alterca pcnui pr^crat^ alterac^IIa: vinarix. A- cefTerat a^er certa fibi promifla fpc falutis , ad • quofdaaquaru calidarumfontes, ubimulta viperarum vis ob Iqnallore , ariditatemq; lo- ci fcatebatin viniigitur lagenam paruradili-
) ' L
«5
i
gcntcr
r
g6
D E V I I> E' R iE N A t U R A
ts-W-
genter icrvatam ,\dp€ra irrcp^tf ^ ^iamxum lafFocatam ^cprehendinetandilay rata ibi;^ u£ odiofus liQm^ GO veneno facile iiitcriret, comanti alacriter obtulir ; cvenereq; eadeni omnino ^ qua: fupra d<^pago retulimus. At^; ha^c cquidcmduo funtcxperientia^ docume- ta^qux cafiis attuIit.Nuficvexatertium adji- gam,quod imitatio efFecit.Philofopho cuida, multos antea annosiiac ipfa .a^gritudine effli- d:im laboranti, ut jam illi vita: mors pr^- fercnda videretnr, geminos :ho(ce ev^ntus cum fort^ recitaviflem^idem ipfe etiamexpc- riri cogitavit . Ad quod obeundum augurio quoq^ confirm atus (erat cnim augurandi pcri- rus) protinus Einumitamedicatum,qiiod pa- cari julfcrat, intrepide haudt , necmulto inde poftea ex elephantiafi in lepram degeneravir . C^artus etiamprxter hos omi^es viperarum venator, dum primisafehuchujiismorbiin- commodis teneretur, me pro falutc confulu- it,quem ego admonui, viperas quas venare- tur, fruftratim incifas, anguillarum more de- ccxdtas i^fitaret, atq, itaperhaIituma:gritudo. diicuf]^ cft. Alium pra:terca divitem virum non noftratcm,{ed c m^diaThraciaPergamu, infomnio ita jubente , profe6tum Aefcu- lapius admonuit utnaedicamcntum c vipms quDtidicpQtaret, .atq; cxtcrius corpus illini-
rct.
^
r^
u ■ m
E T F A C U L r A T I B U S.
iret: acnonmultopoftca tranfivitm lcpram,
deindc hac medicina^quam Dcus docuerat^.
exquifee jfanatus cft.T^igitur cxperimentis^
commoti, tandcm D e i quoc^ admonrtucd-^
firmati, certam ipem eoncepimus ianan^i
-elcphantiafim medicinae vipcris eonfcdia^
:quam thcriacam appellantj- ncc minus (ak
jthcriaccK Itidema.Galenotres cafus hbr© 1 1;
•fimpL &; hbro 1 . mctk ad GlaucOTLcmpro-
ponuntur, &ufuvrperarum ianati iunt. CUir
oafiuslib.j. dc Morbis carandis cap. 62:.
mirabilcauxilium alTert his, qui clepmntia-
fim patiuntur cfir viperaruniy qua^quiedcre
aonhorrucritinhunc modum parabit. Pri-
mum enim captit & caudam ad quatuor u%
digitos abfcindet^ intcriora omniaabijcict3&
cUem aufFercr,. Gorpus in aqu^piuries col-
uct, deindcin fartagineiwn fecus ac anguil__
lascx albojure condiet, -jus vcro album fit
aqua copiofaimpofita , modico oleo & ane-
addito^ planum cft carncs vipcTarura couf^
coqucndas cffe, quoufq; prorius tencriores
reddantur,.& ab ofribusabfccdant.Eftetiam
accomodatumhocmcdicamcntuni exvipc-
risj 8c frequenter biberc ^ger dcbet, &fi cui
cordi fit ^xutim codem^ intingere. Qui hxc
omnia faciuntj quandGq;cisevcnit, ut fqu^-
majsxLCUtCLexcedat^^^naicnxiKL^p
g^
r.
I' -^^
neitam
'i< i rr
88
S-^
»
De -V-rpER-^ Natura
ne6tam appellamus. A^iJmnc^tiamffi^bum utimurfalethemco.H(gc omniaa GaleniMe- thodo, ad GlauconcmUb. %, funt mutuata. AetiusjL j^„cap.. 1 1 3. fic inquit, mirabilc ele- phantiafis remedium vipcrarum ufus exiftit, eas vcrohoc modo apparatas edere^parrcft ' primo quidem amputato capitc &cauda, dc- tra6la pcUc , cxcmtifquc vilceribus , exa^te caro aqua pura bis ac ter iota, in olla inftar anguillarum coquitur , aquaquidem {uflFici- cntcr affu{a,&oIeo modico cum aneto &por- ro \ poft fufficiente deindc co6turam , j ulculu moderato lale condiatur, atq; ita a^gro in (o- ledefidenti pra^beaturvcapite tamen probe velato-, neq; verofemel tantum , aut bis vipe- ras edcre fatis erit, fcd fa^pe id fiat, cum extra periculum fit^infuper &:utiIitatemafFerat,fint tamen vipera:nupercaptx,&ex humentibus locis accipiantur, non falfis, ncc montuQfis , qviibus utamur ad elephantiafim curandam, aut fale viperino quotidic pro liquamentis ad intindus cxhibentes , una cum obfonijs, funtq; tumfaporc,tum odorc gratifluiii.Idco Arrfns frrmQne fecundo cap.7. viperas fic, comeftas totum corpus pcr cutim.purgare fcribit. Exhis hcet cognofccre, hac facultate^ ckphanticis viperas efle utiliffunas; & ega cum juycuis eflcm,in4uit,cxpatiiifiiiii. Ho-
mo
E T F A C II L T A T I B U S.
mo quidam elephanciafi correptus abomi- nabilis erat,&: grave olens, itaq^ ca(a prope vi- cumextru6tacrat. Metebant autem in agro vicino melTorcSjquibus in amphora vinum apportabant. Ubierattempus bibcndi, mei^ fores vinum in craterem infundebant, quo cum mortua vipera fimul excidebat . Itaquc
Ekaum liumanitatis opus fe fa(5turos credc- ant majores , ii vinum clephantico homi- ni fumendum traderent vmelius cnim cifejd- dcbatur ipfunxmori^uam talem vitam vive-r rc. Vcrumiscpoto vino, mirabili modofa- natus eft : etenim univcrfa cutis tumefcens veluti oftrcarum tc6torium dccidebat,at fub ter mollis erat & apparebat, veluti in locuftis &:cancris5exutistefta, licetvidere, quoniam & in alijs plurimis idem accidiflc veteres me- morix prodidcrunt, & nos etiam multos vi- pera curatos vidimus, unde 6>c theriacx ipfas mifcemus. Sic ad verbum lib . 1 1 . fimpl. Ga- lenus : viperarum carnes palam videre eft cale facere & exiccare,cu condiutur velut anguill<g. oleo,fale,aneto,& porro,&: aqua,fervato mor do* Quod aut^m totum corpus per cutiai evacueiKjdifcere tibilicebit ( caiididela2:ar ) ex his, qux ego juvenis in Afia funLexpemjjs , qua^ngulatim deinceps narrabo. Scd hifto- ria jam ab Aetio relata mit,& pergit fex hifto-
S9
5
nas
i
9 o
^i
A
De Viper^ Natura
rias referre ex lib.de Subfiguratione cmpirica cap. II. Vzninsj^uQ^yJE2,intta:'mczdcm£Qj^- tejociaioquutus eft . Nanius medicusjunior cap. 1 3 2. de elephantiafi petradians^ paftillos theriacales ad drachma^ unius podus cxhibct fi:equcnter3& ip{am theriacam.tlabemus igi- tXLL-pleniftimam viperarum approbationem in elephanticis curandis^cui rubfcribunt Ori- bafi^is^ Aetius, ^gineta, Nonius,& fi qui dij cxlatinis„, etfi Celfus exlatinis hb. 5 . cap . 1 5. fcribit Itah^ignotumefle, fed tamen ej.us cu~ rarionem inftituit Aurehus C^hus Sicceniis hbr.^.chronion cap. r. exa6le curationem perfoibitexomnib. ordinat prarterea theria- cam dandam, quam cun6ti Mitridatum ap- pellamus^qu^ quidem recuperativa virtute mederi pofle perfpiritur . Dant etiam yi^GXos^ mandendas ied pr^paratas .Tradiatu. 1 1. Al- pharaicius de lepra egregie egit, ubinon me- minit viperarum neq^ thcriaccs ^ eum nondu: pcrvencrint ad eos huiufiriodi nicdicamcnta. Qi2:;iYius Horatianus lib.i.cap. 31. viperarum- meminit pro medicamicnto elephantici mor- bi. PJinins major^ morbi quidcm plurimis in locis mentioncm fecit^fed ex viperis medica- mentumnondumvidi locum attigiflt. Ha- liahbas viperam lib . i. antidotorum fcripfit vare &c curare ab clephantiafiyquam
T
:pram{
E T F A C U L T A T I B V S.
91
Iqpiam vojcat . Ayirrniiji knbit ejus carncs lcpr^ conferre , &c theriacam magnam,prima quarti^Serapioacx Galeao theriacam exvi- pera^ carnibus frequenter airumptam &illita, valde conferre teftatur. EcceigiturexGra^cis optimis auiioribuSj&Latinis &: Arabib^ mc- (iicis.4(leriijrrne^um.a elephatiaiim
GcxcQiimvd^rajbi^^ .
Ad hos accedit Gariopontus, qui Ubro^Sc ca- pit. 5 . viperinas carnes ab initio fumptas , in pcrpetuum curare confirmat , &c thcriacam ipfamcommendat: quibus vero h^c afFedio invetcrataeft, tumores deponuntur , & rece- dcrcvidentun Jacobus V£r.QHQllcnus lih^. cap. (^i. dc vera clephantiafi confirmata lo- quens, non curatur, inquit, fed reccns curari poteft & prohiberij qu^ annumnon (uperct recenseft. Simihtcr thcriaca & carnevipera^ inenarrationibus mcdicinalibusValeriola ide afiirmat. Joan. Ferncl. Ub. depart.morbis5& fimpl.cap.i^.clephantiafim vcncnatum mor- bum eflef cripfit , & vcnenatam qualitate ac- quirerc. Idem lib. de abditis rerum caufis^ap- ^robat Fernelius , & ficuti in fcriptis nihil re- inquere aufus eft,fic indicato animi fenfii |jll- liano Coftantino Palmerio auditori fuo mo- ribundus cum mortuis coIlu6tari voluit^refe- rcns fc ex viperis nullum elephanticum curaf^
-^ fe,
-
9-i
l.
i
De VlPERyE NaTUPvA
l {e^uti cap.9. lib. i.de elephantiafi JuIianusPaJ- merinsaracUdit^neminiq; ut erat in votis fuc- ceflitjproptereaqj ficcantibus remedijs, uten- dum no elle ccnfet ^ &: idem theriacam prohi- bereteftatur, quarc hiduo iibi invicemxaa- radaproferunt , nam Ecmelius morbu huiic venenatum cenfet. Ut eft igitur alexitcrium medicamentum , theriaca mire convenit , necaFerneho redte prohiberipotuiflet,prx- cipue cum afFe6tum ad cutim propuIfaret,fed hi non norunt confirmatum hunc morbum, vclindies caUda aeris intemperie^vel ciboru peflmia quaUtate adaud:um, evinci penitus non pofle, nifi permutata aeris ad frigidum temperie, & humecStantibus ac frigidis ciba- rijs pr^fcriptis&affumptis, utiptifanahorde- accajlade^Iadiuca^endiviajpimpinellajCucui- hiris^ cucumeribuSj &frigidisfru6tibus om- nibus, carnibus avium lacuflrium eUxis aqua potinsquam vino, avenato, &: jufculo vipe- jcarum cum frigidis herbis condito, utifon- cho,^ acetcfa, ocimo , Quapropter tantum abeft ut augeatur hic morbus tam cotumax, ut etiam tolh longo fpatio poflit, Primum miflb fanguine exhcpaticaplurimOj pro viri- bustamen ex temperie itcrata potius qua uni- ca miflione, exhiDitifq; medicamcntis , qux AJpU^raniusperfcribit &c eligitydeindelongo
tem-
Et Facultatibus.
93
1-
tcmporc rcfra£lo corporis habitu, ad frigi- dum & Iiumidum,& curari&^^ci-=pa{lc..pj:- nitus denegari non potcft, nifiaparentiDus ha:rcditarius cx vitiofb femine, mcmbris & particulisab ortu corruptis, contradius fue- UJL, Plus ne uniPalmerino tcfti malefido^qua ipfi Fcrnelio aliter fenticnti crcdemus ? Sed conccdamuSjFcrncIium permutafle lententi- am, quid tum ? in cibo magis quam in mcdi- camento improbandam cfle ficcitatem.non- nc magis Galcno fotliiftorias cx propria in- fpcdtionc refcrcnti crcdendum cft-, quibus ut nimiafides habcretur cxpoftulabat, cuij::eli-- quiGra^ci omncs,Arabes, Latini uno ore ple- niflime airenferc, & totannorum curriculis pluribus cxpcrimentis reliqui omnes fubfcri- ferunt, quid dubitandum pra^ animi vccor- dia,& obcsecato oculorum obtufu, (fi rcs ex- pericntia iterum,& tertio confirmari poteft .) Scd alia ratione Alcxandcr Trajanus mcdicus magni nominis^ cum dcmedicamcntis cx vi- pcra Fcrnclium fubdubitafle crcdiderit, pari- terdemedicamcnto & cibofeu nutrimento fubvercri vifus cft, & feptum feu obftaculum noftrx cxpericntiic obtulit , & fententia: im- pedimcntum. Sed ille levitcr tractationcm hanc, potius authoritatc quam ratione cofir- mavit^namcadc vipera fcribit^ qui:eacom-
M
muni
V
9 4
T
V
De Viper^ Natura
muni mcdicorum omnium, & icriptorum confenfu ic reccptionc recedunt^ &:a vero longiffime abfunt. Amicus Alcxandcjfiiirj muka magi&.amiGaJu:Gxims,q.ua^a mc ipfojdiJt ! (cntirc cogcrct, nc dum ab alijs qui no ratio-; nc & cxpcrientia nitcrcntur, nec firmiilimis au(Storumfententijs concordibusj fcdfi con- tra his omnibus in contrarium obftantibus fola pcrfona^ fii? au6toritatc lcvitcr cofirmat, cogor contra ipfum {petitavcnia)audad:er inlurgcrc. Hic igitur carncs vipcrarumnon fincgravipericuiolib. quintocapitc o6tavo dcviitu Romanorumcdi cxiftimavit^ quo- niam earum continuu&.a^s.inducit c^le- tcm quoq; fenccStutcm , &c mortem acccrG.t,
quia dum corpus vencno fuo in tumorcm attollit,hominemrc6te nutrire nonfinit.Ego vcro libcre huic fcni refponderem, fingula cjus verba perpendens, quodnam pericuTum cx cfu carnium viperinarum orirctur, fi re6tc pr^paratis utamur, fi finc veneno funt, tot eis vcfcuntur populi,ficxpcrientia quotidic comprobatur, fijam tot aucStoribus appro- batur, finc aliquo vita^ difcriminc nos vefci poflc ? Au£tar.cap*4LJid Piiancm infitam cffc annmrn viprrinis rarnihns^vim }uvaadi,=ca- riim4udnmem.-adJalut£canfcrrc , quo igi- turpa6to ca^citatcm hujus ufus inducet ^ Si l^ fcripto-
ACULTATIBUS.
9S
(criptoram omnium quorum hucufq^ cvol- vimus libros fententias noftris cxperimcntis contrarium comprobaripotcrit? quanto mc- • lius DiofcDiidcsaudor probatiilimu^jvipcrc carncs fi co6ti,inquit, cdantur , claritatcocgi-^ lis afFerunt lib. z. cap, i C . paulo infcrius fub- jungitjlongam fene6tutcm agerc qui co cibo vefcuntuTj quod Plinius hunc in modum hb. 7, cap. 1. confirmavit: Cymos Indorum ge- nus Ifiganus tradit, annos centenos &c qua- dragenos vivere; ^tbiopas ctiam,&:Scras exi- ftiniat,qui&: A tho mo ntcmincalunLtjhos^^- demquiavipcrims carnibus alantur. Ccrvos tamdiu vivcre cum firmacorporum conftitu- tionc, tum fcrpcntum vi6tu evenirc creden- dumeft. Ita quoq; tcftudo tcrreftris vipera vidritat^qua pafta finc prxparationc vifccrib^ pcr advcrfantcm cunilam natura nocumcn- tum e vcnenatispartibusfera: fibi pro vcn turu, Baiiho magno in hcxamcrocap, 9 . aud:0rc,cvi tat,quo[cibadiuti^ vivit Gccultaq^ proprietatc longiorem confucta vitam cxtendit,. ut alia omittam. Cum igitur tuto vipcrinac carncs comedantur , & oculorum hfibctudincm tallant, & Glaritatcm pariant^ fenium protta- hant, &c ad centcfimum, &c quinquagefima annum traducant vefcentcs, quo pa6to mor- j tcm^acccrfent, ut hic afleritur v ratio noftra eft
'<^'i
— ^- ■ - "I
M
ifiMbMt '
non
1 I 111« »1 (T f r !■ I I ijj^ii^ja' 11 ri'TiJM*MfcMfa^
'-• -Hi
ill8'lT< il ' j- ^ia^j^fc
^6 De VlPERiC NaTURA
nonievis, quiacorruptos&pcrniciofos hu- morescxtracducitad cutim5& valentiflime propcllit,&: Gilrnus lih. t T,fimp. confirmat. Av:errho£sJib. 5. cap. ^i.redditrationemxnr lcpram curet, proptercajquod (inquit}pro- peUitvencnofammatcriamadcutim & cor- poris pcllem, & propterca bibentes &c co- medentes in eundem afFectum cadunt cum vipera,hoc eft^in excoriatione cutis, &:poftea confoUdantur^quid clarius quod Palmeriana prurigine educere^aut cvacuare poflit. Quod 11 vipcra bis in anno fenedram deponit, bis in anno &hac unaratione juventamrenovare videatur, ut poeta quidam arbitratur:
<lAnguiht4S exuitur tenui cumpelle vetujlas, QuY nos angujia conditionejumus ,
Non video curhomincs^quivipera^ carneve- (cuntur fepiuSjhac una ratione humorcs no- xios propellant, & {ene6tam cum vipera ab- ijcianty ut Galenus &c Auerrois teftantur,aut ca^citatem^aut citius mortem incurrant.Hoc addit quod quidem eft erroneum , quia cor- pus veneno luo in tumorem attolluntj quor- uariha^c^nimis confufe loquitur^d certe co- tingit in ftatu natur^ ipfius viperar, quando integra eft, cum partibus venenofis , ut capi- te&rclle cum reUqua carne quifpiam vefcere- turjUtdixijtuncmaxime inficit, & mortem
accer-
Et Facultatibvs.
accerfitj&cacckateiii inducic, fed tunc ncc cibusprajparatus, nec medicamentum pr^- paratumeft : &c fi habct conjun6tam carnem rnmfnrnlnr^nlriYirfrii/imfn nifi prius a ca- lore natlvo evincaturagere no poteft , fciUcc- iicnum illicoHaturam evincit, & profternit; ^XQ^terea alcxitcriu fua facultate & auxilip xuftraretur-, venenum enimintusaflumpiu prxcurrit, &vixantidotumconferre poliet. Poftquam medicorum dogmatibus moniti aures nonporrigunt^faltcm ex fabellis verita- tem agnofcere velint, exNicadro&: ejus inter- pretibus recitatis. Mortales oiLm^junt,impc- trai&multis precibus aDijs, utperpetuxju- v^tutis munere donarentur,atque ita in po- fterummqmfenio contabeicerer;ied quadUi viveretjUnicuiquam permifTum efTet integri?^ viribus & florente a^tate (emper vigerenr.Hac| igitur fimul atq, bcnignitatejovis accepifTentj imperitos adco rerum fuifle , ut eam afino ve- 6tandamcommedarint.Huncverofiticonfe- 6tumadfontem quendamperveniflcjin quo ferpens feu viperajoci cuftos, ftativam cufto- diam haberet , cumq^ ibidem bibere faculta- tem fibi fieri tentaflet, a vipera fuifle prohibi- tum afellum ferunt , neq^ alia conditione per- mifiire,quam ut iIIud,quod vehebat onus^an- gui mercedis nomine coccfIifIet-,eo inde tcm-
97
M5
ore
98
De Viper^ Natura
porc {enc£ta omnes Viperas bis quotannis abjedta juvenefcerejhomines vero lcnio con- fe6tos emarcefcere, ac ftoliditafis pa^nas luc- re,quod juventutcm tanto ftudio cxpctitam &precibus,adco ncgligcntcr cuftodiflent.So- pJioclcs ctiam hanc annc6tit fabulam^ub ifta tamcn latet vcritas: Poftquam natura^ noftra^ denegatum fuit longiorem vita^ curfum pro- rogare, {altcmhomincs viperina prudentia aliorum animantium innixos cxemplo,vit^ longioris , & rcparanda: juventutis ftudio te- ncri, viperis lerpcntibus rite paratis vefceren- tur, quce Soh, & filio ^kulapio attributa^ funt^eas pro inCgnibus geftantibus,quoniam cum homines in ^gritudincs cito conlene- fcant ,falubritate advcnicnte, quafi depofito ;fpohorevivifccrc videatur. Spc£taturhocide in folc dum ab hy emah fenc6ta ad vcrnam fc- feprorcpit juventutcm,& a vernah a^ftiva ad autumnalc itcrum revolnitur^ fic vipcra bis inanno fencitamdcponit, vcrc&: autumno. Hicroglyphici homine uvcntuti reftitutum. vipcr^ fymbolo oftcndunt. Non cft igitur ut are falubcrrima dctcrrcamur, qux totics ccr- tiffimo cxperimcnto cognita ohm fuit.Itc- rum Eetronius fubjungit, tunc homincm nutririnon finunt^ad quod facilc refpondc- mus^tantumabcftutvipcranon finat nutriri
T
luma-
, _, -^ _-^ - -,r ■ ' ~ — " • • m
y E T F A C U L T A T I B U S, " | 95
humanum corpus,fi eo modoq uo debec pr^- '
f)arata utamur, ut etiam in caula fit, quo f aci- ius &c melius purumnutrimentumpcruni- verfum corpus deferatur, ut in elepnanticis contingere jam novimus. Jam (uo jure & fen- fii viverc poteft, cu nemo alius ex tot medici- nx audkorib, vipera: bcneficia in a^gritudinc non agnofcat & profiteatur . Alexander Maf^ faria libr . i> dc pefle , dc vipera ita moderate fcripfic & apte, & eam difficultatem incuran- daelcphantiafinon expartc viperarum pro- venire, verumexparte morbi accidcre,cum ipfe fit omnium contumaciflimus & incura- bilis,&: fi fxpius cotingat,ut dixit Averrhoes, ut eorumpcUis cxcoricturtanquam fene6ta, Scnova induatur, qu^ iterum confenefcitj quare tantum iniUis remedijs infiftedum efl, ut inveterati^autcxh^rcditario infc6to femi- ne contrad:i renafcentc cutc floridi fipius appareant , &: una hac rationc recurrentem cx naturaU intcmperie labefa6tata,&: ob con- tumaciam , & fpecialem quendam jecoris afFe6tum fa^pius puUulantcm,ad cutim tra- hcre commodiflimum crit; &: internas particulas a prava farcina fublcVa- re cfl pariter admodum falubre".
^
lio
De Vi p
E R ^
N A
T U R A
"Siif '^ TStf i3ts "^ "^ "^ 'iSjis "^ 'Af '^ "^
POSTQJ^^AM \DE CAR^
ne viper^^vt medicametu eH^hucufcL tra-
didimus y mododeea tanquamdeciho ex
ea comparandoy ^ eim condtmentisje
cundum variam hominu tem-
periem^ujiim.
Cap. XXVIIL
A R o viperina peculiarcm vir- tutemhabct corroborandi co- cod:ivam facultatcm terti^ qu^ in membris perficitur, cjufq; ufuvitamextendcrcj {cnfiis cuftodit, &: vi- vcntem, ut Avicennaprodidit>deniq^ quod maximc mirum videri poteft,fenc6tuti etiara hasccaro iipc pra^fidio eft, & in efu delicati- orum jus album paratum &c aromatibus con- ditum,laudatillimu perhibctur. luda^us inde- co6lione v ipcric fal no vum apponit,quando olTa a carnibus diflblvuntur^ancthu quoq^vi- ride non ficcum apponit ; pra^paratur etiam alio-modo, quod aUbi pra^terivimus, carnes vipera: infurnon admodumcalido, panc fub- lato, ficq, eas exiccato, ca tamen forma ut in pulvercm conteri pofiit , quem cled:uarijs,{eu alijs antidotis regimini rcflimptitico condu-
ccnti-
Et Facultatibus.
lOI
centibusaclje6tum ienib. porrigito.Gabriel Zerbus in Gerantocomio cap. 50, fed prarfta- tiorum tamen earum ufus cft, fi cx vipcrinis carnibus itapr^paratisgallinx & pulli nutri- antur, &capi pr^cipue illi, q ui uftis pcdibus caftrantur^ut docct Columella^farina hordei exhibitacum lad:e,autpane tritOjaut tcftu- dinc contrita cum milio, vel cochlciSjaut cu- cumerum feminibus ad a^quandum homi- nis temperiem, prccipue cordis^ cuipra^ftan- tiffimum pr^fert auxilium. Ncmo etiam du- bitat cordi hilaritatem , ac jucunditatem af- ferrc , moeftitiam%auferre,venenis^ venena- tifq; morbis omnibus adjumento efle, & va- ictudincm confervare poile, & pravis accide- tibus corpus repletum evacuat^&vacuum re- plctj&omnino curi6tis virtutibus robor pre- ftat. Jacobus Vueckeruslib. I. cap. 19. anti- doti {pccialis^ viperina^ carnes fi codta^ edan^ tur claritatcm oculis affcrunt^n ervorumq; vi- tijs auxiliantur, increfcentes ftrumas repri- munt. Porro fi Galcno lib. 1 1. cap 1. creden- dumeft, utcbantur olim trochifcis viperinis contufis dcnuoiribratis, & rurfus inI?vorcm redadtis cum jure^falis nonnihil adijcientes pra^parati ad fuavitatem, quod fal theriacum dicitur adurebantj&fimiliter in theriacx pr(g- parationc^ut manifefte apud Gal. apparet co-
N venire
lOt
De V 1 V iLK m Natura
I
venirc unicuiq; rcmpetamcnto, alicuodcco- 6to congruo attcmpcrantcs, uon lolum fcx- vatos ad ufu TrochifcoSjVcrum ctiam carni- bus rcccntibus uti pofTumus codccxcmplo, P^7^. ^& valide digcrcnteracultatcmhabcrc, vim.q; acl cutim trafmittcndi rccrcmcnta, & hu- mores corruptos &vcnenatos, utpluricsdi- xStum cft fuperius, carncm vipcrinam non fo- lum nos alerc j veru ctiam & altcrarepofle^fed cum fiia natura fi fit in vcru torrcfaiSta, aut craitc ferrca prunis appofita ficcabit, magis prxcipue^fi vctuftior^autcffictafitjfi multo ia- lc thcriaco,aut albo alpergatur,quarc {ex^ibus ita prarparata minus compctcrct, aut ficcio- ris tempcratura: pra^ditis, fcd his cum muita ptifana, aut hordci crcmorc, aut fcminum communium & cucumerum omnium , pri- as tamcn clixa in aqua cum faic, & hcrbis ca- lidis cotrita^&pinfatacxhibeatur. Si vcro cor- pus cxiccarc volueris, ut fupra uti oportcrct pulvcrc vipcra: in fiirno cxficcatar,& fi alime- to calidiori opus fit in vino cxcoqucrc , & hcrbis calidioribus admifccrc critncccflc,aut aromatibjas condirc,vcl aflis uti illitis fapa,& aromatibus,hincindcIauri, aut faluia^pofi- tis folijs. Si vcro rcfrigcrarc, hocidem nutri- mento volueris clixarc in aqua cum cndivia, &c cichorio, cu immatura uva, aut omphacio
cx
\
■«« ^'
Wi^rmffmm
Et Facultatibvs.
cxmeipilis fervato gallica morc cun^falc. Si verohumc6larepIurimum volucrrs^, cumla^ (Ste rcccntc mul6i:o clixarc, autcum cucurbi-^ ta, aut laducis dccoqucrc. SwicccLplurimurrt nutrire, exhibeto^uti fupra dictu dr, gallinis, capis morc maj orum cxuftione pcdum non temum extraftionc ciFe^lis cum farina hor- dei, &c lactc cucumcrum fcminibus', paritcr crcdisvipcrisexhibcamus^qu? hc6ticis con- fcret, confumptis cxhibcntur. Patct igiturno folum nutrirc, & in longum vitam prGtrahe- re, vcrumhumanum corpus ad libitum con- firraare, aut ad contrarium immutarepofle: totq; modis,quot prseparari cxpcdirct,aut rc- centiy aut {crvata vipcra: camc.
n 6
u
4.
QVR IN "D ISVETVBI^
nemahimntviperA Jiij^eriorihHS
feculis.
Roximc fuperioribus fcculis ca omnium hominu ca^citas cratf, &animorum vccordiajUt ctiam qua^ oculis confpiccrcntur, & fub afpcdtum aut intuitum cadcre folet, ^fa- ;viflimo cumcrrorcdignofcercnr, adco a Ion«- g^ illa Gothorum, & barbaricarum gcntiUm^
N
ii"T-i-rTi.i>iMiiatt»
mlta-
av
■Mi
■<*■%
>'t'i i.i»a
"»• -^^
10 4
De ViPERiE Natura
inltaliam tranfmigrationc fubfcquuta vafti- tas cft.Non folum cnim Romani impcrij ma- jeftas concidit, vcrum ctiam rcrum omnium^ cognitio atq; fcicntia oblitcrata delctaq, fuit. Pcflum bonas litcra^ cum cgrcgijs moribus jvcrunt, &c obicura omnia rcddita fucre, fublimiq; dcloco projc6ta, ut pro tanta lucc & claritate, nox &c ca^citas {ubf equuta fucrit. Hoc prorfus maximc mirum fuit, ut ca ctiam qux fanitatis tutclam, Sc dolorum acmor- borumpropulfationem pra^ftabant,6c ccrtif^ fimam vita: cuftodiam artcm mcdicam obli- tcrarunt, thcriacamq^ mcdicamcntoru om- nium pr^eftantiflimum antidotum adcodc- prav^unt, ut eius formam 6c compofitione nonagnofccrent, &proptcreaidcm proprias vircs non rctincret.bafis enim cjus Vipera eft^ qu^ olim notiflima erat, etiam certis & pro- prijs ac intcrnis difFerentijs pcr aliquod tcm- poris fpatium oblivionc rciedris, ad aliud, atq^ aliudfcrpentisgcnusgraviflimo cum er- rorc commutavcrint, ita ut divinum illud mcdicamentum amiflis proprijs viribus ab- olucrit, & vipcra^ virtus incognita jacuerit, nifi Dcus Nicolai Lconiccni laborc, ac indu- ftria virtutcq; fublevaflet, atq^ inlucem cdu- xiflct, tam viperam, & medicamenta, quam reliquarum rcrum cognitioncm,qu^fauma-
na:
Et Facultatibus.
na: vicx confcmncin ciiclem plane tcnebris , & carcicace verfarcncur.Ecce igituxjevides^.ur in difuecudine fuperiori fecuTo vinera^ abjc- rinc, dc vix ab apercis oculis dignofcuncur ob anciquas cenebras, carum cameninccgrafa- culcaSj&vircus hucufcj; lacuic. Coeci enim cce- cos plcrunq^ gignunc. Nam nonnc Rom^ mihi concigic cum viam & racionem alexi- tcria adinveniendi, nova &anciquacompro- bandi, adco barbaros ac ftupidos invcnerim quofdam medicos , uc affirmarenc pulverem co6li laceris, fi codemmodo vipcris porrige- rccur eafdem cnecacurum. Hoc vero ob id propalarunc ucfidem, acgloriolam aufFerrec &c furripercnc,invidia huius invenci^quodex- periencia verumeile comprobacum fuic , il- lofq; mcnciri,rumorq^ invidi^ in au6tores re- flexic. Eccc igicur quomodo diucius lacueruc, & parcim iacenc Iiucufq;.
D£ V NIVERSALI ME-
thodo curandorum venenorum
quafl Jynopfi .
Cap. XXX. Vm devipcraecurandis idibus iuperiic fcopus, neq; racio per- miccac de parciculari aliquo ve- nenaco afic£tu percracStare, niii
105
N
3
univer-
latf
De Viper/E Natura
univcrfali prius brevitcr curandorum vene- norum apendicc pr^mifla , in qua de omni- bus corum differentij s^deq^ vcncnatorum af- fcdtuum eflentia^ac univerlali iinguloru mc- dela, ctiamagercturj proptercaconabor au- xiliaab antiquioribus artis mcdicccfcriptoii- bus, ca potiliimum {eligcre, qua^ a pr^ftan- tifllmis mcdicis ufii frcquenti comprobata fuerint, partim a juniorilbus, partimanobis expertaconfcribercj qu^, ctfipauca videren- tur, nec proptcrcanegligendafunt, eumfint maxime proficua: Nicandrunij Diofcoride, Galenum, Paulum Acginctam, Actiu, Ori- bafium, Aretasum, Noniumq; fcquutus^ non ^rctisncotcricis. Adcamipfa remutproxi-- mius me convcrtam, hoc ordinc utanlmpri- mis de venenorum diiferentijs^cxipforum ef- fe^ntia^dcq; univcrfalibus fignis, acpra^cauti- : onc^ & communi euratione pro omnib^ tem- pcraturis, quibus autoblatum, autallatum. au t afflatum vencnum fucrit, agcndum crit. Sciendum utiq; imprimis cft ut altius cxordi- amur, cria eflc ex vctcrum mcdicorum fcnte- tia«vencnormiL.§cnera , cx quibus homo in- tcrca^tcraanimantia maximum pcrcipit no- cumentum,&: ccrtum (nx vitx difcrimcn.Ip- forum enim unu gcnusin animalibus vene^ I nmnciaculantibus rcponitur^ alterum apla-
tis.
•*M
•mmftttm^
Et Facultatibus.
ds cruicur, tcrcium exfodinis educimr.Aiii- maiia. noftriorbis, qu^exitioiamvimhabet, cx veterum fentcntia funt {erpentcs vencnati, ipfaq, vipera, falamandra, rubeta, rana muta palultris, terreftris canora, cantharides, bu- prcftis,dcvorata: hirudincs,&alij aquatici piC- ccs,& amphibij vcncnati. Quas vcro a plantis colligutur, vcl femina,vcl radiccs,vcl fru6tus, vcl foliorum fuccus funr. Scmina vcro, hyo- fcyamus,cicuta,pfylIium.Radiccsvero,ephc- mcrum,cholchicum,tapfia,vcratrum,napel- liomncs, &aconita, folani, fuccus mandra- gorx, & aliorum, colocynthis, & cucumis agreftis, agaricus nigcr, fungi lethales, (ardo- niumapium, ruta fylvcftris, 8calia.Exminc-^ riscruta, auri pigmentum, hydrargyrum, cc- rufla, fublimatum, gypfum,calx, arfenicum, feii fandaracha, magncs, lapis Armenus non probe lotus, plumbum uftum , ac futorium atramcntum
nuntur, qua: mcdcUs commodius agcmus. Quoniam au- tcm tres horum diffcrentias tetigimus,plures aiihuc eflc non ignoramus, quas a qualitate manifefte intcrficerc cognofcemus, vel quia nimis calida funt, vcl nimis frigida, vcl ficca, vcl nimis humidaj qu^dam vcro reperiuntur, qu^ corrodcndo, Sc putrcfacicndo interfici-
unt,
107
\An
*'
io8
De ViPERiE Natura
-^ ■
untj qua^ quo magis m corpore morantur^co fortiora fiunt^ut G^lrnusaffiimat inlibrodc fimplicibus medicametis capitc primo.Non- nulla reperiunturycnena, qua^a totafpede, livca tota fubftantia, ac forma interimeixjii- cuntur, cujufmodi funt, tum napelli , tiim a- conita omnia. Vcncnati afFc6tus duplici rati- oncficripoflunt, quidam cnim interdum cx aliquo intiinlecus opcrante oriuntur; exem- pligratia^fiintrinfecus humores adurcntur, aut corrumperentur, quod multoties eveni- re foletj&in multis cernitur.Fatetur eniniGa- lenus libro 6. de Locis affecStis cap. 5. &: libjjo dc Euchymia&: cacochymia, quod humores aliquando ita corrumpantur, ut non folum homincs non nutriantur, fed calori naturali, ac vit? ita maxime advcrfantur,ut inde homi- nes facilimepereant, idpatet incanibusin quibus adeo fas vus humor oritur, ut illico i^ bidi£ant, tantaq; in ipfis humorum corrup - tio oritur, ut folum ipforum faUva^fiin humanum contigcrit corpus, rabiem accen- dar^ quod venenumcaninumnonab.alter£- tc calorc fieri:\ddetur, fed a neceflario corru- pcnte, eamq; duplicexaefle corruptione cer- tuniLift^primam vero fine mixti diffoluticne evcnire, akciam cu diffolutione. Rem exem- plis aperiam; fanguis quandoq; in flavam bi-
lem
E T F A C U L T A T I B U S .
lcmyerdtur^hoceerte fitcitramixti diiTolu- tionem, fi vcro alitcr fanguis putrefcat^ id cu diflblutione corporis feu mixti ficri clarum eft^quado in cinerem convertitur.Loquamur igirur de corruptionc, quas fit citramixti diC- folutione^ hoc cftjCorruptionCjqua^ fit in hu- mano corpore, & h^c cadem duplcx eft^una fecundum naturam, altera pra^ter naturam . Na£uralisigiturerit,quandobonus cibus af- fiimptus in vetriculo^vel fiii^vel altcrius caufa corrumpitur^ &c in bonum fuccum converti- tur^ut pariter in vitc contingitjaqua^qu.Tcor- rumpicur in vinum commutatur, naturalis pariter bonus fiiccus, in jecore non fblum al- teratur,fcdcorrumpitur,&in hac naturali cor ruptione vencnam in iiumano corpore non produeitur, fedmixtumin aliud mixtum de- gencrat,ut cibus & potus in chylumyformia. & fubftantia chyli, fanguifica venarum & jc- coris facultatc vertiiur in fanguinem^quicx- tra venas cdudlus, in carnem apponitur, nul-- la^ intcr huiufhiodi formas eft. contrarietas, veru fimilitudo c6co<3:ionis, Altera verb pr^- ternaturam corruptio mixd fit^qubd com- mutcturin excrementum, naturafi excreme- to fimilcy vel ei, quod pr^tcr naturam cft^ex- empli gratia, dum fanguiSjCu corrumpitur,. in bilcm flavam, non in vencnum ycrtitur,
I
o
fed
Mf
^MMva»
IIO
D E VlPER^ NaTURA
iedin mixtum, quodno habet fanguinis for- mam alimenti, led tantum mixti cxcremcn- titij^quonianonpoteft amplius mutari,nec ullam habetformam, humano corpori con- trariam,ut ipfum vcnenum/ed hoccxaxmc- tum medicamento bilem attrahentc educi- tur, quodidem quoq; cxcrementum biliofii tripUcitercdmmutatur, in bilcm vitelUnam, deinde in ^ruginofam,poftrcmo in atram bi- lcm-, (ed ad (ummum ipfius atra^ bilis gradum a(ccndatneccfle erit, n human^ forma^ diffi- mile fpeciem acquirat. Nunc quoq;pcrcor- ruptionegencrum cft incorporcvencnum, ut contingit in pcftilentibus rebribus^in qui- bus (anguis acquirit formam human^ form^ contrariam, utlibro tertiodeTempcramen- tis, capitc quartOjteftatur Galenus, vcnenuq^ illud in humano corpore genitum canino ei- fcfimile, ftatutumq^ fit, incorpore fierinon polTc, nifi contenta, vcl ahquoc) contcntoru, ut (anguis, ieu alius humor, non acquirat for- mamhuman^ formse cotrarium; ex matcria quoq^ excrcmentofa generari poteft, ut pote velexfanguinc meftruo,veIcx putri femine, vel cx alimento, ut Galenus teftatur libro 6. de Locis afFe£tis,&: lib. 1 1 . met. med.capite 8. RxGalcno non excluditur calor putredina- lis, qul non modo in fanguincm agiXyVemm
~in adi-
I
Et Facultatibus.
III
m adipem & in carnem -, quod cu ita fi t, haud mirum cft, fi ejufinodiparres folida: in vcne- num convertantur, ut plurimis cxcmplis an- tea cofirmavimuSj nonfi^Ium ex alterationc, verumctiamcx corruptione necellario evc- nirc, quod libro primo dcLocis afFed:is Gale- nus aiicrit.Hoc iaeminlioniinc confpicitur, in quo adeo vitiofiis fanguis oritur & numor, iut tra6lu temporis aliquaprincipalium parti- um confentiat, a qua aeindc univerfixm cor- ipus celcriter altcratur.Mcnftruum cnim non- nefiprxter naturamietincaturj autmovca- ;tur,fevioraaIiquando quam vencnum indu- eit fymptomata ? unde nonnulli ipfiim iiitcr venena connumerant^illa cnim contad:^ fru- gcs no germinat,arefcunt hcrb^jamittunt ar- bores fru6tus5& ferrum rubigine confumi- tur, & ^ra nigrcfcut, canefij; ipfiun commc- dentes rabidi fiunt. Spcrma ctiam fi commo- tuai prcTter natura retincatur, fieviora indu- cic- accidentia, ur quafi vcncnum eflet, non fecus ac menfiu rctentio, choIera,& f rugino- (a prailini veneni naturam attingunt.Vcnc- naci afFcclus fiunt cx his, quo^ per os afiiimun- tiirfiiblj^ecie cibi, vel potus, vcl medicin;r, unde iraiaciie hominem homo in fraudcm allicit, &ad obitumdedacir. Hxc de vcnc- norum divicrcnrijs dicla fi:iiticiant. Nunc
O
me
III
De ViPERi^ Natura
1
me quoq.; ad vcnenati affeCtus eilentiam cx- plicandam accingam. Venen^tusa&d^us-iUc cft, qui cx rc aliqua naturac humana^ pcnitus Contrariaprovenit,quiquidem ni cito mcdi- ci auxilium pra^fto (it, hominempropcdicm interficeret. Affc6tusautemcx cauiarum di- verfitatc non unus crit; aut cnimcx primis qualitatibus provenit, exempli gratia,f rigidi- tate, utiamandragora, opio, {olanoiomni- fero, hyofcyamo,aut confimiIibus,qux adco corporanoftra quandoq; infi:igidant,ut indc vita auferatur, quod evenit,quia naturalis ca- lor, & ^iritus una, adeo frigidi redduntur,ui: penitus congelentur, & fuas operationes ex- crcereminime valeant, exqua re demumin- teritus (cqui folet. Ex nimia etiam caliditatc huiufinodi excitatur affecSf^jUt ab cuphorbio, tapfia, anacardo, cjux fui caliditate naturale corporis calorem diflblvunt, nativum humi- dum cxfiigcndo,in quo vita confiftit. Pariter cxliumiditatc nimia membra ftupefiunt,^ calnr diflblvitur, ficut coriandrum rcccnscf- ficit, quod ftupcfaciendo &: humeitando (jpiritus craflbs adeo ac inertcs reddit, utin- dc mors facilime proveniat. Idcm quoqj fic- citas prarftare potcft. Praeterea cx fccundis ctiam qualitatious oritur vcnenatus affciias, velex corrofionc, &: putrcfadrionc, ficutagit
ccrufla
Et Facultatibvs.
ccruira, calcanthum, acipfcadamas, qai iui| acuitare corrodit vcntnculum, &: intcfti- na. Ex aminalibus ctiam hociJcm pr ovenir, ficutiex cantharidibus , c^nxli affiim.antur cxvcnarum,autrcnum, aut vcfic;;^ corrofio- ne, {anguincm mingcrc cogunt. Intcrdum \ccro cx his quxa tota fubiliantia agunt,huiui- modi rcddunturatFcctus, ficutnapclius, & fciLcopardi.Exremperatiilimis ctiam ciba- rij^plus ingcftis idcm provcnit, utcve nit in vino, laftuca, Scmultis alijs, quxnaturalcm calorem fufFocant, ficut cvenire folet viridi- bus Iignis,igni fuperpofitisjctenimfi quanti- tate nimia igni fupcrpofi ta fint, eii extinguut. Idem aguntnatura frigida cibaria , qux fi af- fatim ingeratur ^ llcut iacftuca ipfa,fi in nimia quantitare iumatur, aut cadem ipfa, quam Plinius vencnatam vocat, cx ftupefa6tione nimia, cxfua frigiditate homointerit. Obq? licet videatur obfcurum,haud ncgandum efl, multa vcncna innaturarerum rcperiri,quir nutrirepofiunt, etd AveiToes medicommfti- mulus libro 7. capitc 1 1 . huic fententiar con- tradicat,ubi a quitufdam, inquit, didtum eft, ut quidam paulatim venenum afTumpferuntj ac gradatimin alimentu convcrfumfuit finc nocumcnto, cgo, inquit Averroes, non coii- ccdo vcnenunutrirepoflc ; confirmatur hxc
O ^ eadcm i
113
}
114
DeViper^ Natura
cadem fcntcntiaratione : illud cnim^quodeil: fccundum totam fubftantia dirconveniens, nutrire non potcft, ut Galenus libro 3. de Tc- pcramcncis capitc 1. probarc videtur.Ego vc- ro in hac vcrfor fcntcntia, ut vcncnoru qux- dam nutriant,qu^dam minime. Vcncncrum cnim qu^dam pcr primas qualitates mani- feftas intcrficiunt, vcl calefaciendo, vel refri- gerando^ qua^damveropcrqualitates fccun- das intcrimunt& occidunt, putrefacicndo, vel corrodcndo •, quardam vero a proprietate occultaoperantur^ut inmxagnctc lapidcjcc- culta proprictatc fcrrum trahit.Hac diftincti- onc diccndum, quod in fccunda 6c tcrtia par- tcnulla cft difiicultas, quoniam harcnutrire nonpoifunt^ & natura: humanx penitus rc- pugnct. Qu^ autcm a primis qualitatibus in- tcrhciunt, adhuc duplicitcr coniidcraii dc- bcnt, vel quia calida, vcl quiafrigida-,quadi- vifioncetiam Galcnusutirur.Calida vcro alc- rcnonpoilc conftantcrallcruit,&abfoIutc in minorictiam quantitatevencna fo rc- Erigida autcm, fi non dantur in fufficicnti dofi^vcne- nata commode nutriunt, libro^. f mplicium medicamcniorum capitc prim.o.Dicoigitur de mcdicamentiSj qua: fuafrigiditatc intcrfi- ciunt^nulla ingcncrc fuo cfjc^qua' intcifici- ant, niii pcr quantitatcm ingcntcm.RcIiqua
vcro
Et Facultatibus.
115
vcro corrodcntia,aut putrefacicntiajmcdica- mcnta, aut in quarto calefacicntia, fimplici- tcr intcrficiuntnon adaudia quantitatc, mi? fcatentiaex Galcniplacitis vcracft, approba- riq^^^ft. Rationi vcrojqu? depuelfanapel- lonuritacxhiftorijs ab Avicenna prolata:na- pcllnm, cum calidumfit, fcqui vcnenocali- 4o nutritam fuil&, non frigido, refpcnden- dum: in tcxtu hyofcyamum cflc lcgcndum aonnapcUum, & hoc vcrum cx Galcni loco nupcr citato eflc vidctur, ubi eandcm fcnte- tiam rcfcrt, proptcrca quod te xtus velit hyo- fcyamum^five cicutam dicerc, quod utrumq^ noftram confirmat opioncm. Iterum demo- ftrativc dcducitur, quando Avicenna dc na- pello & fturnis fcripfitjidcm a Galcno affum- pfit, ubidc cicuta &c fturnis, non autcm de napello & turdis legerc oportcbatjquomodo- enim Aviccnna fcirc potuit, an turdi napelio vefcantur?cum certe quid napcllus fit ( quod pacc fua audiat ) ignoravit ? figna cnim quse Aviccnnarcfertdeeo quihaufit napellu, co- incidunt cu illis, qui toxicum biberunti toxi- cum autem nihil ahudeft, ouam vcnenigc- nus, quoab antiquis fagitt? !:iijgcbantur,eof^ dcmq-^ in cos traaut cfied:us,quos Avicenna ianapelLo conicripfit. Ad aliamrationcjquod poteft in fubftantiam noftri corooris conver
ti, ve-
J
ii^ I De ViPfeRifi Natura
tijVcnenum nutrire conccdimus, ycrienum
fngidumintcllige^o. Dc cOjquodaproFvFic-
tatc interficiat, vel calidum (it, cmninoric-
gamus, quia omncquodcftadullivumj-aAit
corroilivum, autputrcfa^livum, eorum nul-
lum alere potcft, cum a calore noftro no poC-
rit.xorrigi. Siquis autcm vencnis in cibura
aflumcndis affuefccre velir, ab ineuntc ^tatc
incipat, & in modica magnitudinc fumiati
noncnim fecus cgit Athenienfis illa mulio',
qu^ utGalenus narrathyofcyamOjaut cicuta^
afTuevit jilla quidcm incnspit fumcrc modi-
cam quantitatem, ita quod non ceilavitad-
derc5& procedere,pra!:tcrquod adveniflet in-
dc \xCio &c nocumcntum, donec acccpit^ex
co magnam quantitatcaddrachmasfcilicct
triginta, ea fiquide puerilisetas, cumadhuc
inftabilis fir/acilime ei aflucfcit, unde natura
conluctudincmAinijt^ ncq; inprimis fumptu,
in mcdicam magnitudinem,vencnum frigi-
dum hominum necat, tunc cnim abfq, con-
{uctudine fierct ahmetum, quarc difpofitio-
nem quandam inducar, oportct^qua minus
fe denuo fumerc adverterct, & obftct,quod
totics repctitum illam adauget, cflicaccmq^
reddit, ut denuo aflojmptum alatj&inftattrct
taaquam viralc^ proficiat^ic verus cft mcL-
dus ie vcncnQru-^flrumptioni afluefacicndi ,
ut mo-
•«*•*•
"■"».i».».i>
/
I.U. i-.'|t-
E T F A C U L T A T I I U S /
» 1 11 ■ ■ ■ ■ I ■ ■ . , . , ■■
NaiiniadaXurc^ apio^ qui tatameius copiam deglutiuac; hoc(|^ pacto venena^^a^ necarc . {akaMoterduni alFumptanon officiunx,led mitliunt. Iterum adeadcm pucll^ hiiloriam dicendum , quod de gallina fcorpiones co medcnte , namq^ cicuta, ut in fcorpione ctia fieri poteft, ut aliqu^ parccs fint alimentales,. aliqu^ vcncficac , portio totaalimeraris pur~ gatis excrcmentis in fiibftantiam nutriti pcr- tranfit^vcncfic^e partcs prxcipue in excreme- tavertuntur, fiigicur in minimaquantitate :fic affueta inccr initia^ &in majan^tateaf- tucfceret aflumptioni napeniprocedentca:- tate, ratione cofuetudinis id fucccdcrc y quo- niam abailuetis non fit tanta pailio , cx quo faflum eft^ ut alimentalis pars napclli con- verla fit in alimentum ^ & in corpcris (ubfta- tiam •> altera pars fcrvaverit proporcione pro- priam&ad utcrum transmifit qua^puellam noa I^dir^fed coeuntes ob excrementum ve- nenatum vcncni propricratc infed:a,qua: fb- laapta eft ad illud vcncnum recipicndum, quemadmodum a Pctro medico aprocita : proprix filias^vt rcgcm cocundo interficc^ . let y adminiftratum fuit, ut clarifti^ me ex PandulfiCoIenucci Ncapohtana hiftoria patet> _^
D
E t
II 8 I DeVipir^ Natura
1.
DE FENENORVM SI-
gnis 5 ^ pr^cautionihHS. Cap. XXXL
A M ad rcm ipfam mc convcr- tam. Sed imprimis crit vtililli- '^ mum de vcnenorum omnium fignis &: pr^cautione agcrc. Eoxum igitur figna univcrfalia maxime ex fccundis qualitatibus dcprehcndenda \ ha: cnim maxime ad mixti teperaturam fequun- tur, utrcfert Galcnus libro^. fimplicium mc- dicamcntorum. Modo cum ipiorum mcdi- camentorum tcmpcratura carum fit rerum, qua: fint inconfuet^, & a comuni hominum ufu abhorrent, nonmirum vidctur, fi confe- qucntcr coruni fapores fiintindelcitabilcs. llla: cnim rcs non valde dcle6tant,quc in crafi funt nobis diflimilcs j vcncnum autcmcum nobis maximeadvcrfctur, acnoftranaturam corrumpat, nonmirumvidetur, fifaporem valde extrancum , ac indeled:abilem habeat. Odor etiam cjus valde extraneus cxiftit,coIor indc ctia ipfius valdccftdiverfiisacoloribus ciborum, quiin comunihominum ufu funtj vide quam peflimi & pravi ipfis colorcs in-
fint.
EtFacultatibus.
119
fint, quando vafainquibus vencnamanfe- runt^ex colorcnon fccus quam vafafradtafo- nojachominesvoce^dignofcutur^vaiacnim^ auticolorc nigro,autlivido afficiunturjmaxi- me fi metallicafuerint vcnena^ fiin aqua co- dita fint, ipfam rcddunt fpumofam, ac turni- dam^ & guflum prorfus indelcd:abilem, fi in vinotcnuifuerintcondita idem agunt, aci- pfum miro modo infccerint^ &c corruperint; in crafliori autcm vino non alitef vencna la- tcnt^quam (ut in adagio eft) anguis in herba, pra^cipue fi dulcc vinum f uerit, aut faccharo^ aut melle admixtumjmiro cnim modo ven^- ^ aa tcguntur. Dicit enim Diofcoridcs libro 6. cap.^.quoddantcs clanculum vcnena, fua a- maritudinc pcrmixtis dulcibus fpoliant, gra- ve odoris virus mixtura odoramentarum cx- imunt, aut mcdicamenta immiicent, quae le- vanda: valetudinis gratia dari folent , &: pra^- fertim qua: infirmioribus , ut abfinthium, tragoriganum,hyfIbpum,ac etiam thymum, irim, origanum, caitoreum , aut Ci quid tetris pra:dicamentis cognatum faporcm haberc videatur, autpotionibus infcrunt^ autvino, aut jurc^autpaflb, aut mulfo, aut mufto/uc- cis pollenti, aut concinnantes cduliis ipfi ad- mifccnt.Quare qui in fufpicione funtjCondi- acdulia, &: hujuiiTiQdi fupradicta, virarede-
P X bent.
IIO
De V i V 1. k m Natura
hrnrj omniqyimcnfa fapQiiscpalitatc. S^pc- numero ctiam oiix funt vcncnata,quocl faci- le dignofccs cx locis in quibuslatitatferpcn- tcSj&phalangiafrequentcrconverfantuf^aut ibidcmvcncnata^hcrba^oriuntur ^ hisfignis prxcognofccrc poteris -, & venena fulpicari antcquam affumantur, tc alTumpfilledigno- fces, fi difpofitioncs aUquas natura^limitcs cxccdcntcs in tc novcris , &:dolorcm capitis intcnfiim, naufeam, vomitum, ftomachi pii- dturam , inappctcntiam , vcrtiginem, &c hu- jufinodi figna exccdetia , fi horum pra!:fcrtim cmfx non pr^ccfferint Narrat cnim GalenujS hb.y.dc Locis afFcilis, quodita diiccrjnescos, qui vencnum affumpferuntjab hisjquialiim^ dcaffcdi funr. Nam dicit ipfc, fi quemlu- apte natura probis fuccis abundantcm,ac fa norum more cducatum,rcpente cfle moritu- rum videris, deindc corpus, aut difHucns, aut nigricans , aut varium , aut hvcns, aut pro marcore foedurn , moleftumq, rcddit odo- rcm , hunc lcthah vcncno potionatum cfle indicium eft. Si autcm in aniino fuerit di- {acrnerc cx fignis vcriena, qua^fiint cx metal- hs , aut cx hcrbis , aut ex animantibus , ita di- piQfccs : mctallica enim ardore, acrcdincm, ficcitatcm, corrofionem, &:dolorcmin vcn- triculo inducunt, ahaautcmcahditatcm ,aut
excedcns
Et Facultatibvs. _
excedcns frigus , induccdo ^^^e^V id eft, iubct
map-is qua fymptomata vencnorum in aiium
ingcrct j quam aliorum , licct non itacito m-
; terficiant, quemadmodum animalium vene-
natorum id:us , &: lymptomata. De prarcau-
tionc vero ita agcdum cftiPr^cautio nil aliud
cft quam pra4ervatio,teftc GaIeno,ne quis-in
ciuimodi afFcdus incurrat. Quarc qui in ea
fufpicione funt , totis viribus conari debcnt,
antea quam men(as aut dapcs pctant , coram
fuis ferculis &c potibus , rcs foris vcncnum di-
■ fccrnentcs , (i ad fucrit, in mcniatencrc j hac
j cnim ratione fe quis tutum, ac incolumcm
I pr^fervare velit. Qu^ autem vcnenum^nj::^-
icas nobis fua proprietatc dcmonftrant^^li^
paxilumumcilc dicuncur^ cornu frrpcntis ac
lapis praflius , ft-atim pra^icnte veneno nitoxc
ajmircaat, fi aucemauferaturvcnenumnitor
redir. DLe.b,Q^lapidc AlbcrtusillcMagnus in
x,,udcMina:abiIibus capitequidemx4.£dcm
I tacit \ hic idcm reperiturin.epiftolis JEfcuhi-
j pij philofophi ad Auguftum.Alcxanderqu^^-
'qiicMagQus hoc lapide iub cingulo inpra^-
I UoA^is^^^mr, ob ipem victorLr , cumq; ab I^-
dis 5^ P^rtls vidlor rediret , &c abluercJjLin
Euplifate Piumine tentarct, depofito cingulo
cafu quodam fcrpcns dentibus lapidcnxpra:-
cidity &: eumin Euphratcmmcrfit; qua dc rc
I II
f^y^S'
X icnbulil
IZ3
D E V I P E K M N A T U H A
fcribuntJlriftotelera in libroReptiliumjic- aiMe, qui libcr updum ad nos pervenir. A lij quoquc fcribunt bufonis lapidem in annulo perforato, ut carncm tangar^ gcftatum, pra:- fcntc vcncno miro quodam modo c6tad:am calefaccre.Hocindicio vcnenumpr^fcnsdi- gnoicitur^fcd hoc rarcnter reperiturjideo fibi (juisq; alio prxcavcndi modo confulat. Lapis ctiam draconitidcs^ quiin capite vetcris dra- conis rcperiturjVcnena omnia, {erpcntupra^- cipuc , fugat 5 ut Albcrtus ille Magnus teftari uondeeft. Item fcribuntMagorumau£tori- tate adamantem in nniftra parte geftatum^ut carnes tangat^ valcrc contra venenaj idem dc agathc lapidc cx au(5toritatc Ariftotelis dici- j tur.Hyacinthum, {apphirum^maximc cotra toxicum 5 Conftantinus Africanus capite dc incantationc & fufpcnfione omnibus prx- tulit. Itidem finaragdus pr^ftantifhmus cujus obtutum oculi fixe ipfiim intucntis,eli- quantur, fi in mcnfarctincatur,vcnena dcbi- litat, & fijfpcndit, fi in ore contincatur, virus amittunt, Antonio Guainerio audtorc. Con- ciliator multa dc (crpcntarij imaginibus mi- randaprotulit, qua^ipfumpotius magicum quam mcdicum in ca tradtationc pr§ fe fcrut. GQmu cervimaximc valerc adavertcndavc- ncna , Ubro 4. hiftoriarum narrat ^Jiaaasy 1 ' Rcgcs
Et Facultatibus.
Rcgcs quoqvliidoxumin afini indici corm- bus potarc confucuiflc, quod ccrta cxpcricn- tia didiciflent , advcrfus plcrofq; gravillimos morbos, & aducrfusvcnenamaximevalere. Hicronymus vcro Mcrcurialis medicusno- ftrahac a:tatc pcrilluftris , libro i.capitc i^.fe- re omnia animantium cornua adverfus atx- ncna aliqua vim habere tcftatun Quod for- fitan vetercs id conijcicntcs in cornibus po- tare confuevillent pallim in convivijs apud Homcrum videre cft,& apud Plutarchumin vitaPauli j^miUjjapud Xcnophontcmlib.7. cxpeditionum Cyri, & ctiam T^hanus \ihv.6. mcminit.Clariflimus Au6tor McrcuriaHs co- trarium libi allcrcrc vidctur^ubi in totum hac facuItatcmGaleniaucStoritatca cornibus re- ijcit. Sed incunda mihi ratio cft , qua virtus cornigerorum animantium innotefcat , &: nos a vcncno tutosrcddat. Animatia omnia cornigcra , quaraut inlcdis, aut venenatis herbis, aut animantibus , alijfq; venenofis ci- bis utuntur, proptcrca quod cum ifta vcnena fintcum partealimcntali, quaprxcipuenu- triuntur, venena vero quibus,aut a natura,aur confuctudinc aflueverc tranfinitutur ad paf- tes excrementales , aut ad vngulas , aut inia- pillos concrcfcunt, in icnio vcro in omnibus cxcremcntis naturarnQiis , nobis vcro inco-
ZZZIZIZ~~~I gnitis, i
111
114
De Vip
E K M
N A
T U R A
gnitis, &:proptcrea liunt cornua, ungulary&;
laoilli , c^ux vrm hi^hrni nn^i^rnam ad vci;£^
omnia vencna, quoniam ob fimilitudn^cm }
^dSc trahunt vcncna^ cum ficca & rara fint
CQrnuaScunguLT, & quoniam ob contrarie-
tatcni, quam habcnt cum humaao corporc,
vinopcrmixta^facile vomituraparant , pro-
indc in cornibus antiqui Rcgcs potarc con-
fucvcrat. Lapis in oculisccrvorum in fcncd;a
concrcfcir, quoniam toto wkx fux fpacio ol-
fa(5tu y e calorc , e tcrra lerpcntcs cvocantcs
ccrvi ipfis vefcuntur , &: cum fici vexcnrur in-
gcnti, ad fontes prarcurrut , in aquiiqj diutius
vcrfcntur, lackryma: ipforu, quafi oculorum
profluviafiunt, &in lapidem obdurefcunr,
qua: adverfus venena & vcnenatos morbos,
ac in peftc m.iro fant auxilio. In corde quoq^
cjufdem etiam os nafcitur ^ ad eadem emcax.
Paritcr lapilh inBubone, & pifcibusfcre o-;
mnibus nafcunturmirarcflicacia^, in gallis,&
inavibuspra^cipue ^ inhominibus multis in
locisinvcniuntur^ in rcnibus , in vcficafrc-
quctiorcs Ungul^e Afini^& Alcis,& Onagri,
fik aliorum animantium mirificas advcrfus
piorbos vires habcru;, & cornua omnium
Ynicornium. Earafippi Arabici maris pifcis
dcnte tad:i, fi ejus cornu maducrit in aqua
pcrfcprrm dics, dcindcpotcntyflatiiXLtaj^
conva-
E T F A C U' I T A t I B U S ,
\±llJ
pa^ritcr etiamalccrius?nim^nnsr.anlmi:g.na-
pn i n i^ Vnicnnm^mnnxmir , Sc in CcnfiLXeii-
qiXDraoiJi^icorniuni iunt. Scd fi quiipiara (umotioncm vcncni fufpicatur^ut aareni rc- dcam, con-ditacdulia , epulas , qua^ uni afFc- runtur evitet, Qio^oiidis Gondlio^omniquG intcnfa faporu quaiitatc ^ dulcium^ falforum, aut acrium , abitincre oportet -jne fitibundus afEitim bibat 5 aut cfurics voraciter comcdatv adiaporemdiligetcrattendGndumeft.Quodr (i quis modieairuitur valetudinc,omnino wi tet potiones auxilij gratia dari folitas , quas improbivencficamolientes oiFerunt. Cavcat prxtcreaquilibetinlocoferarumplGnodor- mircj /ubipotiilimum filam.andra^ fcorpio^ phalangia^auticrpetcs abundet^^ut Diofcori- .dcs diccbat. AJia-ctiafupcreilexpediLiorviaj, ucJTuipiciofi aliqua pracfumant , antcquam adcibosieaccingant, quas venenorum vim hebctcnt & irritam rcddant. Ejufm.odi cft: mcdicamcntum, quod fit ex ficubus &: nuci-
buSj ruta & fale , quod non folu animantium iifiuSj fccudum Rafin,.didta noccrc proliibcty '^crum advcrfus omnia vcncna cxMithridatis Rcgis experimeto fummoperc valcrc ccrtum cft. Si quis ante cibumpra^fumpfcrit femen Gitrifaccaro finccortice oJmolutu,mirificum
cft^^ncc
xitf
De ViPERyE Natura
t
cft ^ noiudj^imLQlatamsJb^^ talium gcnus , & contra Iia^c mala , & aliain- muncra juvari poflit, veluti polium,dipta- nus, ariftolochix , hclcnium, vincctoxicum, hypcriconjbctonica^chamxleoncSjanchufa, pcntaphylIon,rmyrnium,cryngium,abrota- num, chamxpitys, fiiymbrium,{crtula cam- pana, echion, five puImonaria,tcrraLemnia, |cor4ium , bolus Arrncnus , halicornu tcrra:, aritidota ctiam cx vino fump^, thcriaca, mi- thridatu, quoMithidatcs Rcx utcbaturquo- tidic, rcliquaq^^qua^multafunt. JamincQ- muni curationc in cos, qui vcncnum aflum- pfcrunt vcrba agemus. Quoniam dum co- mitcs,ut Diofcorides aflcrit, fingulorum no- t? cxfpc(£tantur,immcdicabile venenum rcd- ditur, & paulifper ncglc6tum mcdicamcn- tis xgre cedit^ Idco non abfurdum cfle cxifti- mayimus , in univcriali prius ( ut pcritorum mos cft) dc vcncnorum curaticnc krmoncm Labcrc. Nullum igitur magis invalens omni- bus auxilium cxcogitari potcft , quam ut e proximo loco foras virus cxhauriatur , priuf- quam invalcfcat.Quarc fi vcnenum per os af (tunptumfucrit, iiiico exGaleniopioniojae cic-ndus cft vomitus. Oleum ii^itur calidum abfqvmoracx aqua,aut {eorfum,aut vomcrc quatitarcm cxhil^crc oporgct •, vomitus cnim.
I
non
\
E T F A C U L T A T I B V S.
■«II ■'■
ooaab id Jiiodaxjuod jc^aGuet^ & noxiiutt. humorcm cxccmat, juvamentumafFcrt, (oi g> aflumptum vims nonunqua odorc coagu- latis globis aut colorc pradat. Quod fi oleum ad manus non City aqua calida detur cum bu- tyro,aut lini fcminCjaut malva,aut fa:nu grar- co,aut urtica^ non fblum cnim h*ec naufcam, aut voraitumirritabunt , (cd aluura quoquc fubducent* Cumq; multotics vomitum irri- taveris,petc antea ab infirmo,an in ventricu- :lo, vcl in abdominc a^ftuationcm, five corro- iionem aliquam pcrcipiat. Quod fi cotingat, illico clyftcrcm immittito, ut vetrcm folvat^ fi vero in ventriculo corrofioncm perfentiat, pharmacum laxativum ciexhibedura, Quod :fixgcE^auIum quieverit,judicaeum conva- 1 htiirum-,fin minus, quin imo decidat in dctc- tinsy & fiviora cum vexcntiymptomata., vcl rubcdo facici, anguftia fpiritus , inquietudo magna , fitis vchcmcns, oris tetor, fomnus. gravis, venarumtumorjfyncopeyVirtutis dil- folutio, tunc judicabis eum omnino ini^" turum. Comunis autcm modus curadi,qui a vimlento tadi funt, cft illc , qucm docct Ga- Icnus in 13, Artis curativa; diftind:. 1. capitc 5. ubi fcribit:quando iti fera bungcnte quaUter* xunquc vel mordentc dolorcm fieri cotige- rit, duplcx crit curationis {copus ; vel venenu
Q_ i cvacuarc,
^i^-
ii8
D % V I V E K M T^'! A T U R A
/
e
cvacuarCj vcl altcrando corrigcrc , quidjo^- Inrcm ryritat^ cvacuarc quideni per ea dccet^ qux vchcmcntcr attrahunt , pharmaca •, aLr tcrar^veXD pcr contraria ycl fccundum qua-. litatcm, vcl fccundum totam fubftantiam.; Dcmum infcriusiubdk: cvacuant quidcm 0-1 mnia qua: cakfaciunt, .6c quxfinc calefa^lio^ nc attrahunt vchcmcntcr, qucmadmodum fitic, & quardam cava cornua^ quibiis , ut cu- curbitulis , quidam utuntur j quidam autcra pcripfumosvcncnum trahunt orc &labiJ5j quidanxcauterijs utuntur^ a6tualiautpotea- xiaii.Hajc igitur omnia cvacuant , & fubftan- tiam totam malcfiGam cducunt. Aliud aut^m genus efl auxiliorum altcrantium qualitate, . Dcr contrarium, fi quidcm caIorcm,lab ore m cntiat vehcmcntcmj aut fecundum ipfam, quac dcmorla cfl, particulam , aut fecundum totumcorpus,qua^infrigidantpharmacaaf'- fcrcmusj fi vero trigiditatcm, quae calcfaciut. Hicvcrus cftmodus virulctos idlus medcn- di, qucm Galcnus aDiofcoridc furripuit Hbr. S, uBi dilFufius dc communi curatione in q^ mncs virulcntos idtus pcrtradtavit.ViruIeti- torumigitur animalium vulnus, cum cujus fit , ignotum efl , illico ca pars dcfupcr ligan- da^Iocufq; fugcdus cfl. Sugcntcm vcro cpor- tct jejunum non cflc , fcd cibum fiimpfifIc/5^
vino
E T - F A C U L T A T I B U S.
-jj-^ — _
i t »
vino osabluere, poftea cxiguam blci in ore contincrcy &c vcnenum cxugcrc; {pogia quo- I que fovcndusjcucurbitulaqvveliemcter igni- ta^ {carificato vulneri loco percuflfo , applicc- tur, vcnenum intus exiftens citius exliauritur; Expertu eft ctiam admodum prodcjttc , fi na- tura loci neget cujufcunq; generis remedia, quod pars i6ta in fovea (ub humo contenta detineatur per aliquot horas, adeoq; vndiq-, cam tangat humus, ac iniliper , qu^ plurimu cijciatur^ fuperioribus enim annis id Patavif fui{]i.£xpcrtum audi^imUs.Non defuntalia plurima remedia , fed h^c de comunibus au- xilijs fatis finc Nunc de peculiari vipera: cu^ rationc eft agendum,
De CFRATIONE
Cap. XXXIL
E R r E N T v M morfus citam ex- ^^ poftulant curationcm , quam- " vis in ca Antiqui plurimum ^ cvacuatjUt in fino;uIa ancruium ^ ingularemediapr^cipercnt,atq;alijs
alia j fed in omnibus eadem maxime profici- unt.Imprimis igitur fuper vulnus membrum vincuhs conftringendum cft, non tamcn ni-
Q_ 5 mium
iip
\
f
f-' «. '. m.' u» V
»3
De Viper>e NaTUR-A
)
a
-
miuni vchcmcncer, ne corpcat,dcincIc ftatim vcncnum cxtrahcndum clt j fi locus fcrct,cu- curbitula id optimc pra^ftar^ncq^ ahenum cft ancc fcalpcUo aur fcrro incifbrio circa vul- nus incidcrc , quoplusvitiati jamfanguinis cxtrahaturjfinlocus non fcrat^fcarificctur ta- tum vulnus latius^ & deplumata galli aut gal- linar cauda fupcrimponatur uc attrahat ; vcl fi homo adfit , qui vulnus cxugat, nccj; Hetoa-^ Ics fcicntiam magisprarcipuam habcrct, ut hi, qui Pfylli nominancur , fcd audaciam can- cum uf u ipf o confirmacam ; nam vcnenum fcrpcncis Scaliavcncna , quibus Galli pra^ci- puc vcuncur non guft u, auc fudu ^ fcd in vul- nerc &c ulccrcnoccnc^ ideoquc colubra ipfa tuco cftur ufus cjus occidic non caro3& fi ftu- pcncc ca fugcre. Quod cciam pcr mcdicamc- cacircuIatorcsfaGiunt, in os digitumfi quis '■ indiderit, neq, pcrcudus eft, nulla in cafaliva noxia eft. Ergo fi quis cxcmplu Pfj^lli fequu- tus id vuinus cxcufierit , & ipfc tutus eric y m- tum homincm pra^itabit. Illud vc intcrca inprimisfivcantcattedcrc dcbctis , nc quod in gcnis Elaco aliavc partc oris ulcufcula habcat^ poft ha:c , hic homo calido loco col- locandus cft,fic^ut id quod pcrcuflum crit,in inferiorcm partem inclinctur. Sineq^ qui cx- ugar, ncq; cucurbitulaeft, aut Gallusimplu-
mis:
o
"^ — '" " 1« I . - ■ ■ ■■ — ^ - - ,
Et Facultatibus.
ni
, mis-, iorbcrc oporcet jus an{crinum,aut quod magis placct , anatrinum , vel agninum , aut vitulinum, & vomcrc cum galli ftcrcorc^ aut vivum gallum per mcdium ftatim dividcrc, & protinus calidum fupcrponcrc vulncri , fic ut pars intcrior vulncri jungatur. LdcraagJBius &Jia^dus^pra:fl:ant catulus , calida cjus carnc ftatim fupcr vulnus impofita. Scdii, utdi^ta
f antca a me cft , Vipcras caput , vcl Iccur cnm fyic,vulncri imponatury<^uadam nature lcgc vcl confcnfu vencnum ad fe rctrabit^ nam ix- liqua^ partcs viperx, qux intus aflumptst, pcr cxtima ad cutim cxpellunt. Prarfcnsq; in ali-
3UO antidoto prxf idium cft, vcl thcriaca An- romachi, vcl alia,qu2einfraproponuntur, vino vcl aqua vitxneccffecrit exorbcrc,vcl cumpipcrc, nc humoremintus coirc patian- tur: maxima cnim vcncnorum pars frigorc inccrimit. Omnia ctiam urinam moventia, quia matcriamcxcenuant, vtiUafunt. Licuit hujus aCorncUo Cclfo curationcm mutuari ex lib.^.Earundem quoq; hbro ^.meth.mcd. capit.io.Adruariusintcrtumoresprxclarifli- m^ inftituit. GaJ^nus libr.^.dc fanitatetucn- da , 6c i.de Antidotis , ApollodQaxcmtra vi- peram ancidotum pricponit, & alrerum Cx- lari a Galcno cxhibicum , &c ccrciu ruftici mc- dici.Lib.9. dcfimpHcium medicamencorum
faculcati-
1J21
Lihro 7.
D E V I P E K iE N A T U K A
facul^atibus ophy tem lapiiieffl-fiirpenrum-fa'
nifrntnm cx Viperis^ii^QpAaat. Aad|ihamLaL- ^^umJdmxlidis iib.i.dc Antidotis Gommen- dac DiorGoddesproprijs libello &xapi£ibiis iategramciii:atianem,abioLvit. E£axinas.fuo odorc lerpcntes fugat^uti Plinius aflcrir/rri^i- nclla, qu^ diptarrinus albusab Arabibusdi- ccbatur , paritcr fugat odore , fic gJLaiuun, (iciiilphuriaccalujm.Q^ScreniMGdiGi Poe- tcC fingulariffimi incomuniferpcntum eura- tione^ fic his carminibus fuccurrit cantus :
QujYide non quisqua^n loKgdH. neque cedejarlffi Fulmine non glaaij ) njclucris nonfelle figitti^ ,
. §uamcitoviper<:opoti5c}iaffligieric^u.
.. ^uareaptamdicamusopemjicccof^.medentei' CuinocuitJerpens(ferturcaputilliujapte f^ulneribus jungi) fnat. quxfiucicvt ivjay ^^Hh^^'^lP^'^ c//r^;iV'*ij Telaphus hajia, ^c,
Ciatcs Perp-amcnus , rcfcrentc Plinio, in Hcllef^onto circa Parium gcnus hominum fuilic traditj quos Ophiogencs vocat^ferpcn- tum iilus cocactu Icvare ibhtos, & manu im- pofita vcncnacxtrahcrc corpori.Varro ctiam nuncelicpaucosibi, quorum {alivar contra i6tus fcrpcntum medcantur, &: Vipcras ho- rum fahva intcrfccifrc crcditur , quod pcrpc- ram in omncs transfcrrc volunt. Similisin
Afiri
ica^
Et Facultatibus.
yAs
(3^
Afiica^gcas-P fy 1 1 qcuip , ut Agatarchidcs fcri- bit, a Pfyllo Regc didla^, cujus fcpulchrum in partc Syrtium majorum fuit.Horum corpo- ri ingcnitum . ut quidam volunt , exitiale vi- rusfucrat, ferpcntibusnoxium,utcu]us odo- re f opircnt cas. Mos quoq; cis fucrat hbcros gcnitos protinus obijcicndi fevifHmis earu, coqigcnerc pudicitiam conjugum cxpcricn- di, cuDn pxorugicntibus adultcrino fanguinc natos ferpcntibus. Hi ipfi PfylU & Marfi olim reliquarum Vencna terraru invehcntcs quar- flus fui caufapcrcgrinismalisimplevere Ita- liam totam omnibus peffimis feris , fcrpcnti- bus. Harc funt qua^ ex antiquitatc Viperino idlui collaturaprarcipuc colligere cxiftimavi; & hunc finem opcri imponam. modo plus mali a pravis hominibus ccrvici noflra^ no- bisq;impcndere, aut inftarc , quamabipfis Viperis, qua^ miro auxilio cfTe poflunt, Dco optimo maximorcfcratur gratia, Scno- mini cjus pcrpetua comcs gloria^ humano gcncripax ic fanitas»
F I N I S.
K
INDEX
INDEX RERUM
NOTABILIUM, QU^ IN HOC
OPERE CONTINENTUR SECUNDUM
ordinem alphabcticum<liipofiturnu
I
A\ 5 (tjftiem mnjit tanta faj^ioipag. 117
yiQ:ioven€m,^Hcd-cxadver-' fofiat htimano cvrforicofj^ trarmm,iFi du^lex. 28
uide-ps anguineus arHginiper- mixtHf ruptas ccHlorHm^ fartesfanat^. .6p
ty^lexiteria viferis C^ aliis firpentibu^ porreSia , i//os gravt CYHciatu ^ l/revi te- j>oreenecant. 24.
A/exiteria fi i&:Hi imfonan' t.urfo/a 5 non extra trahunt venenum ,fiedintHifrofe/r lunt. 2f
A/exander Majfaria Vicen* tinm ajfere/pat o/epim vife- rinum miraht/cr/t vim ha- here inpefie a principio. 72
AntiqHorum mcs erat, C^jpes C€rta,morituro hcminificr- fentis cu/fa aut dc/o , cfem <^vitam /ongicrem eifer- re iuficu/ofarato , autaaua fti//attcia > autfia/e Theria-
1C0, ve/fio/o vtfcraruciho. j ty^neto C^ a/iis herhis v- tuntur in aniTK anttum ju- ficu/ii ncn adtc/lendtim ve- nent. m , fieci ad er/iend.an-
dumfcrinum odcrem. 14.
tyinima/ia carmvcrafi devo-- rentcafHt vifertZjej.uam ce^ (errime ohtrcnt. 2 9
Antidota intHsafiumendata^ tumfiunt. 26
AntidotHm afiumftum hahet vircs evacuandt ^ (Xfe/- lendi extra ven entim. 27
^y^ndrcrr^ch^ frdLCAttris J^i^ pera Theriacdi ccmificut. jfo
Andromacho utif/acuit vtfe* ra inThcriaca chjjmfathta (fuam hahet ch hcmine. 4. 1
Andromachuf tfium Vtfer& k Nicandr^ didicit. 42
Anima/ia ncfiri orhis, qua, eX'
itiofiam *vim halent , quA
fint. 107
ty^nimatinm virulentcrurru vu/nH5,qHcmcdo luraride" heat, 128.129
tA^fc//onim TjancHs negavit ^ iferam vtfarcrct C^ ch id interire , cuta vifiafiuit a/i^ ^H^^do catu/c s//iTKlere. 7
ty4 f/antis c^ua vcncna cc/li' gantur. 107
Ariftctetcs in duo tantlmge^ ncra ficrf entia c n: m^i d^vi- dit. 9
i
tu I
I N D E X.
zAriftoteks admtftt P^tpe- rasnatnra coire cum mari- bmftcut reliqHiiferfentum
ffenera^
Ajpis Vipera ejfe nonpotesl. 1 1
^yfttroMio fit afoU natptra ob JimtlitHdinem, 23,2 s
^^H^ores haJlucinantef , ideo credebant Vtperam dtU:am ejfe, qmavipartat,CHm eJHs . catult non exjpe^antes ma^ turam -partpts folutionem-j corrofis laterthus exifltma- hant erumpere cum matris interitu. f. 6
^.uEloris ad Pifonem incon- flantia,- 38
uiverroes reddit rationem cur caro vtperina lepram curet.
C.
Qanes comedentes menflrua rabidtfiunt . ///
Caput vtperdi contufkm ,fiip- fius itlut fuperponatur 3 0- mne vit&periculum exolui- tur.- 2.18.23.30
Caputa Vipera femper ahijci" endii qtita p efitferu esh, 13
Caput vtperjt folum eftvene- nofum. 14. 20
Caput VtperA^ collo appenfum adverjm gutturis morhos ejficax efF, 6f
Caro VtperA ablatapelle, d^ e- jeEiu interaneis eltgiturpro cibi<s , ^ tuto uttmur pro conficiendis paflillis adan- tidctos, ^ omnem ufum. 13
Carnes Viper<t funt pradttie
__l
a/exiterta virtute , O" fua prculiari proprietatevene- num unumquodque extra proyellunt, /^
(aro viper£ a venenatlsparti- bus fejuncia mhtl veneni conttnet, 14.20
Carnihtts viperinis vefcuntur tum canes , tum feles fine noxa , atque etiam ijomines mHltis inlocisr //
^ro viperina intmprdifumpta ad cutim propelltt vene- num. 18
Caro viperina venenum evin- cit ,fi aJfHmatur tongiorem vitamreddit. 30
Caro viperdt inter omnes fer- pentesfolajudtcatafuit tde^ nea ad antuiota conficien- da^- 3^
0iro viperdt hominenutrit.40
(arnes viperdi diflate ingentem fitimgenerant, 47
Carnem viperina curare mor- hoscontumactfitmos. 6s
Carnes vip er£ foluttoni CGntt- nuttatis cccurrere. 67
Caro viperdt' comefia palam calefacit ^ exficcatfecun- durnAetium, 70
(aro viperdiexAriflotelisfen- tentia, cui afjentit Gal. e^ Jrigida ^ficca, ihid,
Carnem Vtperinam ejfe opti^ mi nutrimentt , ^ vitam prorogare, 81
(arnihu^ vtperinis infitam ejfe k natura vtmjuvandi, g 4.
Carnes vtperindt coEid fi edan-
R
K^a^o
I N D E X.
tnr claritatem eculorHm indncHnt. fj
Caro viperina virtHtempecH- liarem habet corroborandi concoEiivam facHltate, loo
Caro viperina Jene^Hti prdji^ dio eB, ibtd,
Canda CervieUvenenata, i6
Canda Viperd infra tribus di- gitis abfiinditHT non <jHod fit venenata , fid qnia tan- tnm oJfibHs conjiat. i^
Cerebrnm felU venenofum eFt, j/
Cerebrn viperA tam parvum eft, Ht oiHatHor granornm milij vtx dqnet maTnitH' dinem, (^ cjHantitatem. jo
Cerebrnm ViperdfHbni^ico- loris eft, ji
Cervos tam din vivere cnm frma corpornm conJlitH- tioneiferpentnm viEin eve- nire credendum eTt. g s
Cineres viperini capitis , vino excepti , aut alujHo UcjHo- re, oculis inunUts cACHtien- tibns conferunt, 70
Colores venenorumpefimh ^ pravifunt, Jii
Copia ingens ovorum , cjho. in- trafevipera continet , vix fex veljeptcm pa7 tuln^ ab- folvinecjuit, $7
CorpHS catharidum feElis cap, ^li^ 3 ^ pediim mn afji- cit, $0
Cornua antmatiHm quarefa' cultatem habcantcctra ve- nenuTTLj, 124.
D.
^ ea Hygeafanitoi eft, ^
Dentes viperd naturaliter ve- nenatos ejfe, //
Dentes in vtpera tf.m in ma- re quam tnfosmina qua- tHorfunt, ji
Dentes faminAfHntJlabtliores firmtoresj^ maris, ibid.
Ventes viperi CHmjint qua- tHor , duos tamen deciduos habet , perennes alics, ibid.
Dentes ccjricatt cumfale The- riaco harent firmtt^ nco-ue corrcjionem patiuntur, 77
JDefiriptio viperx qualts ejfe debeat, g
Dtjfnitio viperd ex cmnilta requifitis terminis ccn- Jlans, ibid,
Dijfnitioni (^ defcripticni
examufim rejjondcre de-
bet dijfnttum ^ defiri-
ptunu, ibid.
E.
v/£gyptij , Arabes i ^ populi Troglodjftict viperaspafim proeptilisconcjuirebant. 4
Elephantiafis , mcrlpts cft 0- mntum contumaciftrKHs, ^incurabilis, . gg
Errcr illcrum vnde cmanavit qui dixerunt vtper^m vi parcre , (^ eb td tnterire, 6
EJtis carnium viperA elepha- tiafnfanat, S7
Ex dente mcrtHAvipereta6ii qt^andoque mcrtui ccnci-
dcre.
S^
Falfum
I N D E X
F.
Falfkm tjfe vipsr^^ fsmenex ert accfpere, demonflratHr per tdkHlam e^ fin^umm primam. S2
FelviferA intatura afferni nd fotefi, 13
Felle viperino recentijt vefca- tur cans€ mori c$ntiyigityfi ficco nHnqmTTU, if
Fel viperinum degl/^titjt a ca- mbiu d* feltbHS , quare ejH^tndo^occiditi^ qHAn- do'^ non . 20
Fel vivertt iEiui ferpetHnt om- nium imdofttHm aut illitHy vsnennm antea per corpHS va 7A;2f adfe retrahit, ^ex- tra ea^iCit . 17. 2 $,$0.
Fel viper£, venenofum efl ab ani?nantiht{4 Cfr cibis vene- nofis, qnibpis vipera vefci- tur. 23»
FormarHm uno generi prcxi- mo adjunEla dijftrentia erit optirr^a dtjfmtw . p
FrAxinus fm cdore ferpentes
H.
Hieronjmus Cardanus voluit dipfadem effe viperamcon- traArift.QTGalenum. 12
Hieronymi Cardani fecretum
(ut aityadmirahtle adfana-
dos ph^hificcs Elephanticos
e^ morbo Tallico laborantes
quant mnvis graviter. 70
Htero njm PtsAiercpi rialtsjp le~ didiifvmHs linmarHm- noti- tia ^fcicnttarnm fj-knd,o-
recrtdidit marsm vtpera duostantHm habere dentes cum quatHor habeat» . //
HieronymH4 Mercurtalis me- dt<:m duatt nofira pertllu- firisfere omnia corntia ani- mantiHm adverfns venena aliquam vim haberetefia- tur. 123
Hifioria pulcherrima Galeni deviro luborante elephan- tiafi, 8^
Htfioria de lapide Fraffw. 121
Heminis vita longior mnlto ef ficitur ex Hfu vipertt car- nis . j^o
r.
fecHrviperdefi ehlon^rnm, ^ venaadmodnm craffa ?ne- dtum percurrit . ji
jecHr viperdt coBHqui affum-
pfertnt Kunquam pcfiea a
ferpente fertri, hoc PlHtar^
chmfecHndum Flin. 6g
In dentium gingivis viper<s. in tumefcentthHS vim^s confict- turfpirituofum. i/
Infty£gypt9 viperis vivere tefia tur Galhh . de Alim . S2
Inpr£parandts viperis i^car- ntbHs earHm,qHfjpartes fint eligendit, qud auferendd.^p
In denttum vipera radtcihus venenum a^u vtpereum efficttur. S7
In quo genere morborum ve- nenatt morhi fint reponen- di. 62
IntercorpHshumanum ^ ve- nenum cumfit quam mari-
K. }
ni-.^
I N D E X.
j ma. contranetM,inter aUxi- ttria (^ ipfiim cerpHi erit mAximapmtlitudo» 2627
IJr.teUticumfoj>HlHm Jl mor- te liberatumferfentis ajpe- ^H. 3
fus viferA exfellit extra vene^ na cjudL intra continentur 6g
fm dlhu fro decoquendis vi~ feris, ^HO utHntur in cibo, quomodo farari debeat, 87 L.
Lafis in oculis cervoru quare comrefcat , cjui adverfus venena^feflemvaUt i2^ M.
Marem viferd cum Murena coireqmexifiitnarunt, 36
Marem viferdt cum comfare folum Hti coitUi nec alio comflexH obleBari. 4^
Medictna experta loge melier eflnon exfertu» j^o
Medicamentum quod fitex
nucibHf,ficubu^,ruta,C$"fale,
efl adverfm omnia venena,
^frafertim lElm animali-
um virulento rum* 12 f
Menflrua fi rettneantur, aut
moveantur fr^ter natura,
fiviora altc^uadojymftoma-
ta, ciuam venenum» indu-
cunt. III
Menflrua fi comedant canes rabidifiunt . ibid,
Menfirua tnter venena a non- nullis connumerantur. ibid.
Modus farandi viferas fro cibo, 87
Modus farandi viferas, in ci-
bc, fecundtim Aetium. St
Modpt4frAfarandt vifer^y<fe- cundum vartastemferatH" ras (^ atates» 102.103.
Modusfe venenorum ajfum- ftioniaffuefcendi, \\6
Morbi, (juia tota fubflantia, aut ab inmminata qualita- te fiunt, in quo ^enere mor' horumfintrefonendi, 6\
Morhi venenati,feu cjui a tota fubflantia vel innominata ejualitatefiunt, remed^sfo- la exfcrientia non rattone adinventis medentur, 62
Morbi inflrumentarif,cjuomo- dofiant a materta venena- tu, 6^
N
l^ljcander cafut viferd ad ferfentumtilus tmfonijuf- fit, ^o
Nicander cafut viftrdt intus exhtbehat cumvmo, titd.
NicolausLeonicemu alterHer cules alexicacHs rcdarfutt
o
errcreseorum, qui dtxerunt
viferam vi farerc, (^ cL id
interire, 6. 10 ^
Nominis vifent varia ratio
afHddtverfosauEieres, / O. Oleum vifertnum efiicax ad
muka^utfinguedo, 72
Oleum vifertnum quomcdn
conficiatur, ihtd,
Omnis aBio frovenit a for-
ma, 17 2s
Ofium, eufhobium,taffia, ^
confimilta non pura t^ntum
*■ -
quali^l
I N D E X.
Ji^ntU i$j}ciftnr» 62
OrificiHm vhIva vifers, dn^ piex. ff
OjCHlt^yn uteri viperdt in ejuod femen a mxre vrnmittitHr in poftrem^ parte fers cauddi refidet. SS
Oscordis cervivenenAtd cah- d^ ejnfdem occnrrit, 66 Os in corde cervi adnafcitnr, quodadverf^ venena efficax (^peflem. 124.
P. T^arthtopibus florentes cicadis ^ locuftus vefcuntur-, ^altjs vitiofscibis, ultrac^uadra- gefimum annum non vi- vunt. 81
Partes noflrum corpus confli^ tnentes-, velfimiUres veldif- fimilaresfunt, 62
Fartiis viperdL duplex contin- git. 34.
Penis viperi dup/ex efl, ^ qua- tUGrquQ^^ tefles. /i
Paflillos vipennos conficiendos cjHomodo fudfit fiUus jin- dromachi, 4.7
Podaora incrementum praci" fue fufcipit a fex reht4s non naturaltbm, 77
Pifces , animalia omnia pedi- buscarentia,ut ^ferpentes, ait Arifloteles,nec tntHS,nec foristefles habere,quA fen- tentia vera in ommhnsnon efl. \ Prdtcautio ^uid. 111
Proventum viperarum non
:
ejjei/i ho-minHm pcrnHiem,
ut videntur pnfii credidtf
fetfed adfecurkatem vitct
C^falutcm. 2
Pfyllt c^ Marfi, c^Hi jecore & viperinis carmhpis vefceba tur,edrum tcius lethaks mi- nim e fenttehant. 6 g
Pulmo P^fperd efl veluti vefi- cula oblonga, memhranofa, var^s meatibus plena aere turget. /7
Quando Vipera alexiterio oc- cidttur,cor movetur conci- tatipts, quamfiferro eneca- retur. 51
QudtfintquA venenumprdfens nobisfua proprietate demo- flrent. 121
Qui incolunt infuLu ecciden- taies nuper repert-ts,HtHntur vipenstncibojHt O-nosan- gmllis. 4-
Qut ultra Indum hahitant, C^ tpfi Htuntur viperis in ct- bo, ihid.
Quiviperinis carnihtu aleba- tur,centHm c^quadraginta annos vivebant. 4.82.ps Qui crediderunt marem vtpc-* rd duos tantltm habere den- t€s,d€ceptifunt //
Qui doceant modum prepara- dt vtperas in cihurru . 82 Qui ttment venena , quid age- redeheant. iip
34- I Quod vipera cum mafculo co- eunte ncn pofitt ita facile il- lum occiderc. tahula C^ pi -
^ura
I N
tlHTAcUrs demQnjiraL» S2
Oj43 cthigens-re campefiru '&;-
j;erA Htantur. 33
QiiorrpodQ corpiis hsimaKum ftt
mediHm i/itervmei^a ^ a~
lexitenum, 26
Qtiomod^ mtelligenda Cleme-
ti4 diEia, 3 c]Hando ait,vipera
fx cinere nafci, iz
K
%aro contingere viperam^ar- tuscanfa interire^C^ ejfe pra ter nntHram,- 7
Regc^Indorii cjuare in cornihHS ■botareconjiieverHt.123 124.
\R^liqHafe7'-p entia p rdter vip e- ram , aH£ e corpore ammal j edityContexta ova in terra incnhant 3 ^fiptnm anno fecjuenti cuhando expedi- nnt . 10
Romaniviperampofueriit pro fahitisfymholo tiimpuhiicoy tHmprtvato. 2
\R^ta ^ citrum venenis ccn^ ferunt , ^s
Sal viperinm eadem ferepro- mitttt fi affumatur cum ci- bis 3 qukm caro viperina prdfiare poffit . 73
SalviperinHs tiimfapore 3 tum edore gratiffmm eft. 7^
SalTheriacpu pr¶ri dehet cum majorihns c^ perfcSiis viperis: ihid.
Salis Theriaci conficiendi non vna tantitm ratiofnit apud anticjuos. ihid.
D E X. __
Sales viperini (jHihpu affeSli- htncsnveniant. 7S
Saies viperim amhns tempcri- hus^-cihis liceatutt. thid.
Saits viperini quantnm liceat in die affumere . 76
■Sales viperinos qui prdfum" pferint, ht venenorum vim ^ vtrtis omnium hefiiaru , ^ infidtas, pericula evtn- cent, 87
Salcs viperini qHomodo appa" rantur, 7^
Sales vipsrini qnihtisnonfHn^ prdchendi, 8<y
SalTheri^cum clephantiafim fan^ij . 8S
Sanguinir/i-efiruo corrtipto-, mu Itehri naturd. , ^ ejusjjm- ptomatihusvipertt carmhus occurrimti^»- 4/
Scoptu tn curaticne veneni du- plex: \2p 130
Semen citrifine certicejaccaro invciutum, contra venena mirifcum cjfe. 12 s
SeneU:a an^ruium exufla clari"
■ r ■
tatem oculorum inducit. 6^ Serpentcm Jaiutare fjmholum
corports C^ animA futfe
tA:gjptif's. 3
Serpentes cmnes circumvilutd
coeunt ccmplexH. 33
Serpentum morfus citam ex- pcjiuiatcurationem, 12 p
Si a dente vipcrd jamdudum
mortudi quis tangatur,ietha-
ie admodfym- eft . //
— — ^
I N D E X.
SialiqHAndo co'ntingM vi^era interire fartm canjfa, ratio a Tlgeophraflo redita eli; 6
Simile afimtli confervari, ^o
Signa vniverfaUa venenornm maxime ejfe ex fecundis qualitatibiu deprehenden- da, iiS
Signa prdtcognofcendi ^ fu- jpicandi venena antequam ajffimantur. 120
Signa venenorum, qHdfunt ex metallis. ibid.
Sol vita omnium confervatory ^auUor. 1
SnbftantiavenenitotA alime- tis efl contraria, ^ noflmm corpm in naturamflbifimi" lem convertit. jj
T.
TabuUfrimdt, viper£ coeun- tis cum mafculo > explica- tio. S2
TabuU ficunddt explicatio in tjua cognofcitur falfum^ ejfe viperam m partu ene- cari. s^-
TabuU terttA expUcatio , e^udt. esi departibm internis vi- perimcorporis. S7
TabuU ejuartdihoc efl^de ana- tome internorum mafiuli explicatio. 60
Tefludo terreflris vipera vi- EiitaL,. ^s
7 heophraflm folers invefliga- tor naturd negavit vipera- rum uteros a catulisperfo^ rari. 6
Theriaca , vel caro vtpenna paratdcjuoquo modo porre- Ih viperis eas enecat. i ^
TheriacA confeUto antea pa- rabaturflne viperis. ^2
Theriacam in abufum abijjfe, ^poflea ujiim revocatuab Antonio Imperatore. 4^
Theriacdt bafls vipera eft. 104.
Toxicum quidflt. 1 1 /
TurcA opio Htuntur copiose.
117. V.
ZJenenum viperinum k tota fubflantia lethtferum efl.i^
Venenum in vipera , in captte tantumrefldet. 14
Vcnenum in viper4 duplex eH:. 16
Venenum in dentibm vipers, pcrpetuo flrmtter tnhdret.
ihtd.
Kenenum vagum C^Jpirituo- fum , collelium ingingtvis, veflcuUs in morte viperdt extinmitur. tbid.
yenenum per iEium viperdt tranfmiffumflatim ut ignis per animantis corpm defcr- tury ^qukmcelerime ccr petit. ibid.
yeneni per iElum trasmifli a vipera valida fiet atra^to fi caput ip/im attritum fu- perponatur tSiui. 1 8
Venenum aUu ineH in capite viperdt. 10
Venenum dentium viperdt eft ejufdem fubji-anttdt tllim q^
22
refidet in gtngtvM.
R
Ucneukm'
I N D E X.
cnnc^ aito medo admotum, in coi'fHi ht-imanu vim h*t~ bet iffum conf.itendi^ 2 7
f^enenum ejttod conr>'ari{*m fiathumano ccrperf , nlirtd mantfefta ^ ccculta qaa- Utate noxirm est:a!iud non mo/iifefta qpialttate» 2 8
Vencna omnuxfemper coype- tunt, ^ temp erafn entPiTru eJH^ dfjjolvunt* &i
ZJenenum illtco naturam e- vincit ^ profierntr, f-7
ycnencrum genera tria cjfe^ex cjjUthH-s homines Q£r catera animantia nocumentuper- cipiuvjtj* 106
y^nenati ajfeflus duplici ra- tionefieripoffunt* ic8
y^ne-num cantnum ncn ah al-
terante calore fieri videtur,
feda necejfario corrumpen-
te* thid,
yencnati affeot;^ fiunt ex hts qudper os affumuntur, 11 1
ycnenatPts ajjeciiss tlle eU\ qui ex re altqua natur& huma- nd^ pemtPt^ contrarta pro- venit, II i
Venenum hahet faporem val- de extraneum ^ tndele- 6iahikm, 118
T^enenafitn aqua 3 veiin vino condttafint, ipfum reddunt Jpumofum, ^gufluprorfus tndeieciahtiem^ 119
Venenum fi per os ajfumptum fuerit 3 ilitco ctendtis eB vo- mitus, 116
f
ZJtno corrupto tn dolio vtperd vivi in tpfo enecatit , tiiud eptimum refittuernnt, 41
Vtnum tn cjho mortua fitvt- pera iep r<& occurrere, 6Z
ytpcr£ pierunjy ht6 in anno prtto-rantes qutnquagtnta catuiospariunt, 41
JTiperam non eo dici , quod vi pariatfed quodvtuum ex- ciudat, 8
Vtpera tnter omnia ferpentia prtmum intrafe ova , dein- de animaicontinet , deinde exciudtt, thid,
Vipera caput aptum pofiidet adiddendum, 15
Kipera ^ viva (^ mortua apta nata eH ad iddedu,iht,
Viperas fine ctho retentas con- tahefcere^ 31
Viperdfunt venenatA adfciti- tio veneno , quoniam cthis vefcuntur venenofis, $2
Vtpera faifum effe caputma- ris ahjcindere , ^ genitu- ram p er cs immitti. S4'3S
Vipera una die finguiatimpa- rtt non diehtti vigtnti, 3J
Viperx. ingentem ovorum co- piam continent tnfiarfemi- num portuiacA ^ veipapa- veris, 37
Vipera quA ova cmnia exciu-
fit, effk^ia remanetyatj^ ex-
fucca , (^propterca non de-
hetfumttn cthis , nee^ in co-
pofittone trcchtfcorum.thtd.
Vtperam femen per os rectpe- re , d^ caput marts ohtrun-
care
I N D E X.
carefalffim eFi, j 8.S2
P^ipera natHraltparm vipern^
los excladit membrams te-
f^ipera inter omnes ferpentes Jimilima effe homini vide- tur, ^9
Vtperam ^ferpetem ex mor- te hominis C^ Jpinali me- dtilla nafci pmavit Pytha- goras, ibid.
Vipera e§i AmuletH omniHm venenornm. <4-2
ViperA qm tempore ftntcapi" enddt. -f/-f<^
ViperA hyeme <^ extremo an- tnmno terra tegHntur , non faxis cfr cavis arhoribHSi ut reliqua ferpentum genera.
* 4^^
Viperdcapt^C^multo tempo-
reretentd maztsfuntvene'
Tiofd, 48
Viperas invenculas , non dum parere ajfuetas , atqueprdt- gnantes , a Thertaca reijci debere, ^.g
Vipera animal calidum ^ fccum quare dicatur a no" nulli^. so
Viperttperinde ac pifcesinci- bo funt parand^ atquc ^«-
cjHendx. 83
VtperA prorogant vltam robo- rando ^ aucrendo calorem nativum,^ caujfam explo- dunt fenetiutis ^ morbo- rum. tbid.
Viperdt accipi debent ex locis humentibtu pro cibts , non falitis ^ montuojis. 88
Viperas parato/s ^ comefias totum corpusper CHtim ex- purgare. tltd,
Vtpera bis anno feneElatn de- ponit. ^6.g6
Vomittfs qtiomodo juvamen- tum afferat hisqtii affum- pferuntvenenum. 127
Vomitus quomodo ^ cjHihtis rehpts ciendus in ajfumptic- ne veneni, ibid,
Vtertim viperst k viperults perforarifalftimeFt. . ^7
Vulnera illata a radto Turtu- ris marina, fne ejus fcchc ctirarinonpojfunt. 21
Vulva viperA hiceps vel d;:- plexeft, i/.J/
Vfpts gallinarum ^pullorur/:: qui nutriuntur ex carniht^tf viperinis. 10 1
. F I 7^ I S.
m > I
m !>■ .,'
t/Vj3
re^
♦-. .
\ 7 ' %
|
i-.v .»1 |
«i |
|
■_ j5^^^^^V|^^ |
4:*^
■t»^;
:2^.
"m^
I ■#
tM ■ 1
|
~ |
.>/^ .^m
€ ^i^'€
,,.,-^* -.>...