I 7 Hoa ois oa di Ad , fat adonde. i adi T3. Ge o na Too [ao c ^ 6112 5. ed teier - Er edes E af ATA dete I. : : dep m b *s ^P €peqhanos ell, Fer Er MN Lope ENT yt ho M: [om i "d juna ferie fL prre hri Ae eed s. elis y es a FNDC RS alio Nd onc le Tab. Mies No Exele em E RE zu | cgi » | APNC Á y P ?t $e mote aita PAN e puo ; UG Ve enfe eI oe, deg E j | MU oU €m————RPRTRE E v Seed Wy Ee Ss EI Pan 2 Loa Bec. 1 TS es vede tef mem vers * ern e agi ch sel s de [once n H En e i ean eem e decine "d Eee yas asit 53 Yeh semi etra wes Ep PLE MUN HS Yo -— r4 cra eextel iac en A BUE Le qe dud lm e cem doas f Snc Seg ect ape es Cre wot ASA qr Ay unl. ct n ee eq f CP osetos 7. bear. o perm le » wwe fe gel exi e M od | Seeb[ets | FR Ties: $ jefe P npe eue ees cnl et ues TAL dm P | p. 74 de a, enm (e. ; oS ur La 3 Me ch uo car pe) cn f ML | -à As eet UR ew ep £c (4rd 2" add oe y, E Ae e edat acce e inr "bU. -— | Sd, ud Orte $3 es o EXeuxv eer. d aiia s CLA e| TE per ibm pt px Uomo Be we n dr 25 An. o gu deed ; sung vdor M t Ec rd ed KS rep RS Ae 3d ma 3 €nj do oen T d —— ee - Lir, ar DESEE Quy éd € NT LES ese I — bla 327 Aen nb "fy. Ps LRL. vis (s Sane Les eked ide Merc LETS TOR. vere dc 1 ql x: HERI. v ALAS Tue esae 4 us ret prm V —:/6529l NEC T 0o X74. COMENH PATYSICZ 4DLUMEN DIVINUM C REFORMATAE - Synopfis , Philodidacticorum & Theodidacto- rum cenfarz expofita. Lub. VITES. Non eft Natura ad. gentilitiam lucernam ferutanda; ab feure lncismaligned, : fed adfacem folarem , quam Chriftus Munds tenebris invexit, Eam advem fcribendum nobis fuit Ops ne genttitia. fms confetlari nece]je fits tanto. Relgiors diferz- mie. Er cert Aviflotelica, ut mulum erudi- Hianis C ingenii, frc plurimum obfcuritatis ba- dent: qnod anfam prebuit ghiliudam , ut que nufguam [ant inquirerent, cr videre fe puta- vent , c, . /6570l Nos igitur : Inlumine tuo, Deus, videbimus lu- men. Pfz.ié. v.to. $9828895890080828082250486225 LIP-SL4- Sumtibus Go TOFREDI GROSSI * Bibliepole, dnno1633.^ 7 PRAEFATIO. 3estestetedestetetetetetotetetetee WORSE Sdn 2 degenakde Vera Sapientiz Stu- diolis à Chrifto Sapientia fonte Salutem,, Cripturientis noftri xvi cacoéthe offeníus Jaco- bus Acontius; Vir excel- 3lentifsimus , provideri pofle optabat, ein pu» blicum quisquam [criberet , RIF novum quid; quod 9 propria effet obferuatia nis, Der gloriam Ecclefted, edifica- lionem JBectaret, ac unde tanttur Jfferari Poffet fruitus , ut dandum ejus Iedfioni dempta non melius collecaturi fent alibi Vecares : ne feulicet ftum quidguama- tur y fed agendum. Pauci enim feri- bentiumjnquit,de fuo aliquid afferunt: Jüffurantur tantüm, Res €j Verba,ex 42 g- PRAEFATIO. quibus libros conflent,E?c. Quod verif- Íimé dici , noruntquibus farrago illa librorum, quá tantum non obrui; murquotannis; pervolntanda cft. Si enim Titulos ípe&es,novioccurrunt femper,& admodum fpeciofi :Si Res, eadem plerund; efl;plus millies reco- €ta, & ad naufeam us; ingeflacram- be, Et quamvis offeratur novae ob- fervationis aliquid;cui bono eft totos ob id libros fcribi, & nova illa reperta tritis jam adeo fepeliri, ut quid nova infitoblervationis inquirereaut non libeat, aut absQ; animi tzdio tempo- risQ; jatura, non liceat. Sed inizz» hanc pluribusinvehi;non meum fit. Adid venio, ut Cur ipfe quod; in pu- blicum prodeam , explicem. Verbo autem explicabo : Nouwn quiddam , € àvecepta philofübbandi ratione di- verfam,affero: € afferoita,ut absd cu jurquam PRAEFATIO. jusquam fraude &j moleffia futurumid JBerem.pauciffimis nempe cbartis rerum maximarum momenta complet ens : 69 affero alienis defrderisratione if Afatis- facturus. Cüm enimanno fuperiore Philologici mei conatus fpecimen ; Januam Linguarum veferatam ( five Linguarum & Artium Seminarium) dediffem , ea; humaniter, imó cum applauíu, effet excepta, omnium; penécalculis (utvariorum ea de rc ad nos,velamicos,datzliterz teftantur) approbata;czperunt quidam(eorum dc numero;quiin re&tificandam ftu- diorum Methodum vota, cogitatio- nes,operam , hoc tempore confert) de Philofophicis edendis folicitare ; aut faltem conceptuum communi- cationem ,prafertim in Phyficis;po- fcere. Mihi ergó cum alía mensnon fit, quàm promea parte quantulum- PS cuná; PREFATIO. tuné; adferre,quod prodeffe pofsit, (i potelt : aut certé ut aliis meliora affe- rendi per me quod; lit occafio; banc ipfam P/y/ice Synopfin, nuper bac in. fchola dictatam, luci exponereindu- xi animum,utquemadmodum prio- ris opella , ita & hujus, publica fieri pofsitcenfura.Utautem pofsit;alcius aliquid decepti occafione & Ícopo innuendum videturiis, qui nobis fc cenfores dabunt. Poftquam Exilii calamitofa fors me, hominem vocatiene "Theolo- gum; ad Scholz minifteria retrufis- | fet, inQue illis €go non perfunctoric, fed ut fatisáme huicetiam commis- Íx provinciola fieret, veríari cupc- rem : contigit inter alia jj 75,457j; Vivis de tradendis Difciplinis libros, mc incidere, In his cim faluberrima monita de Philofophia;totad; ftudio- xum. PRAEFATIO, rum ratione, reparanda, reperiffem : dolere vehementer coepi, Virum tàm. fagacis ingenii, poftquam tot. evi- dentifsimos notafTet deviationes, nó explanandis iftis falebris admoviffe manum. Sed cujusdam de eximio hoc Scriptore judicium, Five me- lius à quam S». vidiffe .fecit,ut co- gitarem Sapientiz D EI folenne id. elTe, gradatim communicari. Subibat tamen animum, aliis certé hoc in oc- cafionem fuiffe rapiendum , ut inter tot commonftratas deviationes , u- namcertam & infallibilem defignare viam laborarent: quod totis centum annis fegnitis fuiffe centatum(nefcie- bam enim )mirabar.. Sed accidit,ut aberuditorum quodam, cui familia: riüs meas illas commuuicáram que- relas, exhibitus fuerit Prodrozus Pbi- bfüphie- inflauranda ,, Thoma | Cam 44 panet- PREFATIO; panella , Itali: quem miro cum gau- dioperlegi, & lummá fpenovilumi- nis inflammatus, ipfam Realem Pbi- lofophiam Epilogifficaun (ica enim ap- pellaolibris quattoradornatam;nec non Libros de Rerum fenfit , undecun- Que acqui(itos,cupidé pervolvi. Un- de meis defideriis non nullá ex parte fatisfadtum quidemfenfi,ac non per omnia Nam vel fundamentum i- pfum, Ovonia 2 duobus folim principiis centvariis conffari, offendebat. (Ego enim de Priacipiorim triade jam ex divina Genefi perfuafifsimus eram : & cx Hugone Grotio adverfus Mani- chaos dilputante, £x duobus inter fe pugnantibus deffruclionem féqia poffe , ordinatam conffrucliónem non poffess memineram.) Deinde animadverti Campanellam ipfümmet hypothe- famfuarum non ufá; adeó certum quip: PREFATIO. qüippe qui ad Galilzide Terrz mo- bilitate philofophemata, in aífertio- nibus fuis nutare, easi; in dubium i- píevocare capit; quemadmodum ex ejus pro Galilzo Apologia fatis li- quet, Sed cüm paulópoftin D, Fraz- eifci Baronis de V erulamio, AnoliaCan- cellarii, Tnffaurationem magnam;(opus fufpiciendum, & quod ego non ali- tér quàm lucidifsimum exorientis noviSeculi Phofphorum intueri Ío- leo) incidiffem, intellexi, in particu laribus etam Campanellz tam foli das demonftrationes , quales requi- rit Rerum Veritas,nonnullibi deeffe. Verum enimvero angebat vicifsim , quodilluftrem Vernlamium clavem quidemNaturz vetam exhibere,Na- türz veró arcana non recludere, pau- cis folum exemplis quomodo reclu- denda eflent, monftare; reliqua ad a5 S PRUEFATIO. continuatas per fecula. Obfervatio- nes &Inductionesfufpeníarelinque-. re, viderem. Nihilominustamen pes meas non omninó in fufpenfo relin- qui, videbam :menté fcilicet meam, ex variis illis fcintillis colle&to., &in. facem quafi jam redacto lumine, ita colluftrari fentiens,; ut & Natura fe- cretiora quzdam, & Scripturz ob- fcuriora, (quorum prius rationem noncapiebam)ultró quafi jam;fum- , má animi mei jucunditate , patefce- rent. Vidi enim jam, & cum iis qui^ bus hoc noftro «vo faniüs philofo- phari contigitjin eo acquievi;. l.— Veram,genuinam, planam, pbi- Jofopbandi rationem banc unam effe, ut eSenfa , Ratione , Scriptura , haurian- fur omnia s. IL Philofophiam Peripateticant» non folum multis partibus defe&tam, fed Gu. PRAEFATIO. €3 multis modis intricatam, ambagio- fanopartim etiam erroncam effe yidead, Cbriflianis non folum inutilem , fee. citra correcfionem &g perfedlionem s) HOXIAHL», I1. ReformariP bilofophiam €? per- fcipoffe , per omnium qua funt €g funt , Ad Senf, Rationem, Eg. Seripturam.s, barmonicamredutinem stanta (in po- tioribus omnibus , € necefütatem ali- quam babentibus evidentia E9 certitu- dineyut videndocidere,E7. palpandopal- pare» (jarfam ubid, leritatem .cuvois "ortalium liceat. De quibus obfervatis fingulis,ne fomnia(le videamur aliquid , pluscu- lum dicendum erit. Et primó quidem tria philofo- phandiprincipia, cum Campanella s , ejusá; feliciinrerprete ToZia dfdarni , flatuimus, S E N.SUM, R.ATIO- E 3 NEM PRAEFATIO NEM,SCRIPTURAM: (edita conjungenda, ut herum nulli citra reliquafoli acquiefcat,quicuná; non in ignorantia vel dubitatione relin- qui vult, aliás in errores praecipitium erit prfencilsimum. Ses/zs enim et- jamfiimpreffam rebusVeritatem no- bis imprimat immediate : quia ta- men, vel ob Rerum infinitam quo- dam modo multitudinem , forma- rum; miras complicationes, (pitis. confunditur: vel ob diftantiam Ob- jectorum fubinde, aut deficit, aut fa- tifcit, & per confequens przftringi- tur & decipitur; neceffarió adhiben- da eft Ratio, quz per obfervatam Re- rum proportionem, de fimilibus fi- milia, contrariis contraria, conclu- dat, coq; modo fenfum deficientem fuppleat, aberranrem corrigat. ' Tandem vcró; quia multa funt |. tam PRAEFATIO. tam à Ratione quam fenfu remota (qua necfenfu ullo modo nec Ratio- cinatione fatis firmiter , affequi da- tur) divinz debemus gratiz, quod nobis etiam de abditis 7ez£o fuo. re- vcláritea, qua fcire noftra interfuit, Hac igitur tria Cogniticzis Principia, conjungenda funt plané, fi quis ve- ram rerum defiderat cognitionem. Aliás, qui ducem Senfum tantum- modo fequi volet,fupravulgus nun- quam fapiet; Lunam Stellá minoré; folem majorem Terrá; hanc globo- fam, &undid; habitalem, imaginari fibinon valens.Contra,fi quis abftra- a fpeculando, Rationem folam (ine Seníütefte,confulet,in phantafmata mera abreptus novum fibi creabic Mundum: qualis Platonicus& Ari- ftotelicus&c:e(t.. Qui denique Scri- ptura foli, Senfu & Ratione non au- ditis, PRAEFATIÓ, ditisattendunt, illi aut Mundum(ob conceptuum fuüblimitatem )prater- vehuntur; aut res non intellectascar- bonarià fide involvunt; aut, literam fequuti, abfurda & fuperftitiofa quz- Que credenda (ibi proponunt ; ut Pontificitinabfurdilsima illa Trans- fubflatiatione fua &c. Conjungenda proinde funt zogzirionis principia, ut Revtlatio divinanobis praftetFidem; Ratio, Intelligeotiam ; Sez/zs, Certi- tudinem. Lifurpanda veró funteo ordine(in Naturalibus dico)ut àSen- fu incipiamus, in Revelatione (tan- quam divina obfignatione) defina- mus : quia boc ordine lubfequens quivis gradus ab antecedente acci- piet;tüm £ vigenti, tüm Certitudi- Hemyüm E»endationem Nam uem- admodünihilet in Intelle&o , quod priusnon füerit inSeníu: ica nihilin Fide, PRAEFATIO. Fide, quod non prius in atelle&tu. Credentem enimfcire oportet, quid credendü eft. Hiac fcriptum palsim ad Audiendum, Videndum, Guftan- dum;Confiderandü;invirat; Fidem; ex Auditu veniteafferit. Dixi & Cez- titudinem.Nam Ratio quofenfui vici- nior(id eft, quo pluribus Senfuum experimentis demonftrari poteft) eó realior: & vice versà, quó magis à Seníu recedit, eó plus inanis fpecula- tionis nudzá; imaginationis habet. Revelatio veró divina quó propius ad intelligentiam & experientiz te- ftimonia reduci potcít, có plus robo- tris invenit. Dixi tandem Corrigi etiam prz- cedentem à fub(equente : & ita cít. Ubi.enim Senfus aut deficit aut ab- errat , fapplecur & corrigitur à Ra- tione: ubi Ratio, à, Revclarione. : Ex.gr. PRAEFATIO. Ex.gr.Cum Senfus Lunam Saturnó majorem, aut Remum fub aqua in- fra&um exiftimat, &c. Ratio eum certís experientiz documetis emen- dat. Sicubi de invifibilibus Rarioali- quidfalsó colligit ; divinà Revelatio- nc emendatur. Emendatio tameni- fia non efl violéta ,& cum preceden- tis principii deftructione: led blanda; quam idipíum quod emendatur ul- tró,& cum gaudio;agnofcit & admit titjadeod; mox de fuoaffett, quo ea- dem emendata veritas patefcat ma- gis. Ex. gr. Nihil Ratio affert ad e- mendandum Senfíuüm; quod nonille mox aliis atQ; aliis experimentis a- gnofcat, at; ita eíTeipfemetaffeveret (ut Remum fnb aqua noh. effe fra- étum;Tactus docet; ut & ipfeVifuss extractum fpeculando) Nihil Fides affert, quod Rationi contrarium & cuni PRAEFATIO. Ctm ea pugnans fit (licerafferat quae prater & [upra Rationem funt) :led omnia talia, quz Ratio non folum authoritate victà concedit, fed & Re- bus ipisveré inefle deprehendit. ad- eo; de fuo quod eidem veritau fir- manda & illutiranda (erviat , quarit &inveuit, Pro vero itad, babendum s Sen[um effc non folien cog ntionis, fed 5 certitudinis fontemyn Nature libus: In- telleéi um verà non folum cognitionis fed G certitudinis organum , n Revvelatis, Veniamus auter ad propofitum. Negant quidamSeripturam Sacram ad Philofopbiam effe trabendam , eà. quod tion externorum (Deculationem, fed vita eterna «uam , doceat. Fateor , Scriptu- ram divinitis infptratam ad docendum, erguendum , corrigendum , € erudi dum in juffitia datam efe zx ut per, feli es Jit bomo D E I ad omne opus bonum i^ b Jirits PROEFATIO. Jffrucfus. (2.Tim 2.) fateor , inquam; hunceffeScripturz ültimum finem, Quistamen nefcitunius reiplerunáj plures effe ines? etiam in humanis, nedum in divinis ; ubi totam fe vix perveftigabili nobisartificio compli- cavit adornandi Deinoflri fapientia? Profe&tó,fi per totam Naturam id ar tificii deprehendimus (itaautem eft) üit quzlibet Creatura ; creacurzQue pars,& partis particula; pluribus fer- viat ufibus:curhunctfummza fapien- tix characterem divino detrahamus codici,nonvideo. Video autem cur omnino ftatuere eportcat, exflarein hoc facrofancto libro omnium , ad quz Seníus & Ratio nonfufficiebant C& fciri tamen noftra intere(t) (ufti- cientifsima complementa. Annon enim DELIS hominem in Mundi Scholam ad contemplandam multi- for- PR£FATIO. formem fapientiam füam introdd- xit? Annon per vifibilia hzcinvifibi- lia fua fpectari jufsit? ( Rom. r. v. 20.) Hic utid; finis & Mundi conditi , & Hominis in eoconftituti ,agnofcen- dus eft.Patetaurem per totam Natu- ram, cuicund; fini Deusaliquam de- ftinavit rem, ad illum obtinendum eicontulifeznedia. Contulit igitur & homini media , ad fua mirabilia Ípeculandum : quz ut agnofcamus Seníum effe Rationem; , ita agno- Ícere necefle habemus, ea non fuffi- cereubid;. Deferunt enim nos Sen- fus, in cognofcendo zterüa, & qua extraconlpeétum pofitafünt, & quae non przfeatibus nobis fiunt. bi au- tem Senfus deficit, deficit & Ratio: cüm hzc nihil (it nifi collecta ex par- ticularibus fenfationibus univerfalis Rerum cognitio, hocaur illud, fic vel bz fic, PRAEFATIO. | fic; effe aut fieri.Cüm igitur Senfus & Ratio pafsim nos deficiant , crede- musne blandifsimum luminum Pa- trem aliá aliquá ratione hunc defe- &um non ivifle fuppletum ? Perfpe- €ta undii; liberalisima ejus in nos promptitudo, fufpicari id non per mittit, Si veró aliquá ratione nobis providit DEUS, quz illa, aut ubi; quarenda;oftendatur,fi non in facro Oraculorum volumine ? Et obfecro; Fruftrane, aut foliusne falütis xternz refpeétu DEUM de Lege fua dixiffe? Hec esi Sapientia veffra,Eg intelle&ius, cera popults,ut audientes uniuerft pra- cepta bac dicant, En populus fapiens & intelligens! (Deut. 4.6.) Fruftrane Da- videm jactalTe? Supra omnes ducentes me intellexi , quia teffimonia tua fent meditatio omnea (Pal. 119.99.) Fruftane dixiffe Syracidem : Foy; Sapientia eff VER PRJEFATIO. VERBUM DElinexcelfis? (Eccl. 1.5) FruftraneSalomonem ,. DEUM Sapientiae Duce , Sabientumd, emenda- torem ,appellaffe ? (Sap. 7.15.) En E- mendatorem / quomodo autem e- mendar,ni(i Verbo fuo noftrisinani- ter cogitatis liturasinducendo?& cui obíecro ufui tot & tanta de Mundi exordio, Creationis proceffu, Crea- turarum proprietatibus;paísim me- morantur, finihil de Natura docere nos voluit Natura parens , idemque Scripturz dictator? 4junt id e fpecf a- veut Rerum fatforem agnofceret? ad- mirari , amare €$ metuere , difcamus. Re&té : (ed quomodo factorem absá; fa&ura? Annon quó melius quis pi- &urz artem intelligit, eó magis pi- oris ingenium, fi excellit, miratur & laudat? Utiq;. Superficiaria cogni- tio ncc amorem nec admirationem ? bs exci- PRAEFATIO. excitabit unquam.Et quaro ;Ea qus de Creaturis in Scriptura occurrunt, (ctiam per fimilitudiaes indeductas) veráne fint, nec ne? Si vera ( quis e- nimabs; blasphemiaaliter ftatuat?) eurcanon conteramus cum iís,qua Seníu & Ratione conflant? ad depre- hendendàm fciliceream , quz in Re- bus & Rerumauthoris ore eft, Veri tatis harmoniam? Profecto ,fi (Salc- mone tefte, Ecclefix. v. ) Sapientum verba ficut fGimulifunt,Eg quaft clavi in altum defixi : qvid defapien.tisimi o- mnium , DEI, verbis (tatuemus? Id nimirüm, ut eriamfialio fiue , & obi» ter excitant, riihil camen ni(i folidis- fimam Veritatem, omnimodamqQue Sapientiam, contineaur, Fruftra igi- zur dicat aliquis: Ego in Scrip£urzs pul- Jam Grammatica , DialeBicg » Matbe- f£os, Phyfizes Gv. meutioneg nedum» gra PREFATIO. pracepta , invenie. Hocenim diftanc divinafcriptahumanis, quo D E US ipfe homini. Homo tempore, loco, objeétis; circumfeffus, unotempore & loco'non nifi unum agere poteft; DEUS veróaternus, omniprafens, & omnifcius exiftens , Íemper & ubi- Que omnia fimul intuetur, regi: & gubernat, At; cundem characterem. Icriptaretinenc, in utramQ; partem. Humanaunum quid expreflo cona- tu agunt;objeétum unum uno inlo- cotractando, eáá; ratione intellectui humano abblandiédo magis : divina veró,tanquam fapientia gazophyla- cium univeríale,nonin una partict- lari materia ( Theologicis cxceptis ) remorantur, fed fub variis cffatis va- riacontinent. Unde (ibi Theologus; Ethicus;Politicus,Oeconomus, Phi- lofophus;Philologus,&c. quod cuiá; | b, ex ] PRAEFATIO, | ex ufü eft, depromere poreft, Acque baec Scripture amplitudo € profundi- tsprerogativaejus eft prz humanis, fcriptis, utrevera fit inexhauftus o- mnis fapientia fons.Quzcung; enim | amatería tractanda cft emper ícriptu- ra foppeditat vel normam, vel dicta, vel exempla : ut fatis claré 7oban- Heornus Alffedius ( preceptor olim honorandus i ntrinmpho fuo Bibli- Cooftendir, pluraá; omninóaccura- tá diligenriá detegit poffunt.Quad ira fc habere, in his quoá; noftris medr- tationibus Phyfi.is bonaex parce pa- tebit Reté igitur Cafsiodorüs : Scri piura Scbolaceleffis estin quaquicquid vel difcendume si ,vel ignorandum , di- Jéimus. Piéetiam Thomas Lydyat: dfürdiffumum eff. Etbnicos Philofa- phos inuniur Homeri boeff omnium Ar- Tiurn principia quarcre : nos-verà Chri- fianos PRAEFATIO. Flianos in Ov aculis Dei,sberrimo fcilicet pariter ac limpidiffimo fapientia fonte , non id.m facere (Áab Dilquifitionis Phyfiol.Raem.) Meritó ita$; laudan- di, qui laadem Dco rerum parenti debitam eidem reddere funt conati, Chrftianiísimi Philolophi , Franc. Valeftus, Lambertus Dansur , Levvinus Lenmimuus , Thomas. Lydyat , Conradus Aslacus , Otto Cafmanrus ; qui verae Philofophiz femina in S.S, Biblio- rum codice contineri afleverare;phi- lofophemataá; fua ( quamvisimpare füccefIu)inde derivare;nó funt veriti: Maneat igitur, Philofophiam absá; revelatione divina mancam es- fe. Ex quo conlequitur ip Chriffiano- rum Scholis A-iffotelem , tanquam u- num folum Pb. lfopbie magiftrum, to- lerari nom debere : fed philofgpbandum effe libero , ad Senfaum, Rationis, Seri- b y ptura PRAEFATIO. ptüred dif amen.Quid enim? Annon zquénos inNaturaz horto conflituti? Curigitur non zqué ipfi Oculos,Na- res, Aures,circumferamus? Cur alio potius ,quàm his ipfis magiftris, Na- turz opera difcamus ? Cur inquam non pro mortuis chartis vivü Mundi librum evolvamus? in quo &plura ,& majori jucunditate ac profectu; fpeculari elt, quam nobis quisquam enarrare pofsit. Siinterpretealicubi cgemus, Naturz conditor optimus eft;uc docuimus, fui interpres,Simo- nitore aut fuggeftore, plures habe- mus raelioresá; Ariftotele, multipli- catátotfeculorum decuríu (de variis. occultisá; Nature mzandris) expe- rientiá.Lltenim omaiahumanad ru-. dimenris afcendünt 2d perfectio- nem, ita & Philofophi incrementa fuahabuit. Ariftotelis zvo vixdum. infan- PRAEFATIO. infantiam fuit cgrelfa : fequentibus demum fzculis ( noftro prafertim ) novis fubinde obíervationibus ita aucta eft; ur Ariftotelica jam pra his revera & obícuritatem, & incertitu- dinem redoleant, imó apertas affe- rantfalfitates, Fuerit igitur (fcribitad Nic. Taurellum Rod. Goclenius ) 4 Natura omue ingenii bumaui. acumen in Áriffoteleoffentatum:; fit Ariffoteles bomo de univerfa fapientia bumana; prater füprag, ceteros omnes mortales , ben? ameritus ; fit fapientia noftra pater €$ dux fit fummus dil ator fapientia , fft fümmus. Pbilofopborum Imperator , fft philofüphici regni , fapientia , laudis literaria aquila ftt veritatis Hercules y Princeps, tribunal fit Philofopborums nu;nen i fit denid uir omui laude major , omnid, calumnia potior; quibus elogiis Julius Scaliger eumornat: 707 gos 0C | PR £FATIO; | bocNatureniractulum NORMA VE- AITATIS esf , cum Veritatis curfüm von ubid tenuerit. Hzc Goclenius. Vi- deat autem qui volet Campanellam & Verularatum ( hos enim Hercu- les, qui debellandis monftris expur- gandisá; Augiz ftabulis;feliciter ad- moverunt manus commonftraáfle ; &illis,quosAriftotelicz vané turgidz Philofophiz dementatos tenet au- thoritas,oppofuiffe, fufficiat) : & quá Íxpéá vero aberrent Ariftotelica af. fertiones, palpare poterit. Atá; hac caufa eft,cur Ariftoteles cnm tota (ua gentili turba, à facra Chriftianorum Philofophia vel in univerfum exclu- dédus videatur;ne am plius erroribus Veritatem implicent; & quz ad lu- cernam Verbi DEJ, fanzá; Ratio- nis; per fe plana funt, eadiíputatio- num (uarum tricis involvant ac ob- i: fcu- PRAEFATIO. fcurent.Annon enimabfurdifsimim eft,Chriftianos, veráveri D E Lnoti- tiáiimbutos;facrofanctá ejufdem vo- ce dc omnium vifibilium &invifibi- lium ortu, caufis , fine, fubfiftendi modo, edo&os; quibus ipfa etiam ze- rernitatis arcana revelantur; quos Unctio DEI de omnibus edocet; quos Chriftusfuo Senfu donavit? (1, Johan.2.27.1.Coxa. 16.)illosinquam apud Ethnicos, horum omnium ex« pertes, nullisQ; nifi Rationis & Sen« fuum adminiculis (quz nobis cum illiscommunia)fultos,rerum Verita- tem quarere? Itáne veró Deus non eft in Ifrael , ut ad confulendum ea- mus deos Accaron? ltánefüper Hie- rüfalem exftinctum lumen; uc Athe- nislampadas mutuari fit necefle? 0- rigenem omnium primóPhilofophi- am Ethnicam Chriftianz junxiffe Reli- PRAEFATIO. Religioni, conftat: confilio: forfan non nialo; eventu certé peísimo. Vo- luit procul dubic*Vir optimus cor temtz ob fimplicitatem Religioni Chriftianz excernüconciliare fplen- dorem, Chriftianosque ad dimican: dum adveríus gentiles Philofophos propriis fuis intruerearmis. SeZper- füafto bec num ex eo fuit , gui nos à tent* bris in admirabile lumen fuum *uocarvits Philofüpbiamd, inanem fecundum tra- ditionem bommum , fecundum elementa Mundi ,€$ non fecundum Chriffum , ca- «vere juffit ? (Gal. g. 9. 1.Pet.a. o. Coloff. 2. 4.) Et veró, quo fructu Ariftote- lem copulaverimus Chrifto,triftifsi- mus id Ecclefix flatus pauló poft o- ftendit; cm difputationum ftrepitu repleta fueruntomnia(Quaftionum enim lubricitas , & conzrovertendi pruritus,Peripateticifmi anima eft)& here. PRAEFATIO; herefis exherefi pullulavittandemá; divinz fapientiz fuleorem humana- rum opinionum fumi obtenebrarüt planifsimé&utinAntichriftianifaum degenerarint omnia. Llbi in cuden- disFideiarticulis, VitzG;inftituendis regulis;Ariftoteli cum Chtifto xqua fuit pars , üt né dicam folum illum exercui[Te dictaturam: cujus rei fpe- culum illuftreeft Theologia Schola- ftia, Siigitur Origines,virtamfubli- mis ingenii ,genulem illam Philofo- phiam fruftra Religioni Chriltiang adaptare conatus cft; nec Thomas Scotus, aut quisquam alius felicius; €ccur ergó toleramus ? Cur laqueis iftis ingenia non fubducimus ? Cur perfpicilia, qua nobis proRebus Ípe- €ra exhibent, non abjicímus? Metuuntquidam, nenon, fi Pe- ripateticà dimiferint ems nui- " PRAEFATIO; nullam babeant. Quafi veró ejectà Agar nemoflitqui Abrahamum pro. le beet aut reli&is /Egypriis ollisif- raélitas fame premi vel Moíenextra confortiüà Memphiticorum fapien: tum hebcícere ; necefIum fit / Imó vcró demum promiffa veniet gratia; demum coeleíte pluet manna , de mum veré su». erimus,cum abhu- manis averfi, foli Deo per Naturam & verbum loquenti, atcendemus. Et tum quàm folida, facilia, jucunda; futura funt omnia) cüm non opinio: nibus.fed veritate;conflabit cota phi lofophandi ratio. Sed Met bodi major babenda farel cura : ut nimirüm tali modo omnia difcipulis tradantur, quo non infar* ciri fibi fcientiam, fed inHuere , fen* tiant; à notis[imis incipiendo ubi & in zqué notis definendo ubique Cur! PREFATIO, Cur enim impofiibile putemus in Phyficis , quod tam clare proflar in Mathematicis?ubi fcilicetomnes de- monftrationes (NB. ) ad autopfian deducuntur: & omnia per priora & notiora (tam tritis exordiendo fem- per; ut imperitos audire tedeat ) rali ordine contexuntur, ut neá; medii tranfiliatur nfpiam,ned;ignotieri lo- cus tribuatur, quo fit, uttam poftre- mis quàm primis ,affenfum przbere neceffe habeas. Simile quid in Meta- phyficis,Phyficis, Theologicis. (Ethi- caenim & Politica circa magis con- ringentia verfantur) nondum fuiffe tentatum,eftcerté curmiremur.Non fum nefcius , majorem Numeris , Menfuris,Ponderibus;inefe eviden- tiam , quàm Qualitatibus per quas occulté Natura vires fuas explicar : majorem tame ineffe certitüdinem , - c non PRJEEATIO. nondixerim,cum xqué omnia ncn nifi fimmá ratione , ordine conti nuo,& lege quafi terná, Rant. Neáj in Mathematicis omnia zqué plana funr:alüs tamen at; aliis modis ten- tantur,donec ad z^, ut dixi, redu- éta, fcientificé tradi queant... Nibil quippà in Philofóphtcts dicit , qui nibil | Jrabat : nibil autem probat , qui non fit demonflrat ut contradicere non poft. ld igitur jam candem agamus , obfc- cro, at S. holz definant perfaadere ;, incipiant deonffrare: definant diffa- tare; incipiant /Peculari : delinant de- nid; Credere, incipiant fcire. /Equé enim tyrannicum & perniciofum eft Ariftetelicum illud , Drffenzeza opor- tet credere atá; Pythagoreum, acie Nemo jurare cogaturin verba Magi- ftri fed Res ipfe con(Iringant inrelle- &um ncc plus fidei habeatur Prace- ks prori: PRJEFATIO. ptori, quàm quantum effe haben- dum,re demonftraverit.Non etenim in libra Repub. literaria Reges. eife convenit ,Íed Dzces ; nec Didlatores , fed Confiles. Ec quihomines forman- di artem profitentur, Hominum fint genitores,non ftatuarum fculptores. Ecquando id videre dabitur / ut in- telle&tui humano omnia quz fciri debent, ita offerantur, ut ob claritu- dinem nihil non intelligi, obcertitu- dinem nihilin dubium vocari;pofsirz luce nimirü fuà imprimente fe Sen- fibusrerum Veritate. Non enim veré videt , cui areumentis demum ut vi- dere fe credat , perfuadendum eft : qualiter nobifcum hactenus, potiori €x parte; actum eft, f Ego quiainlumine DEI lumerr viéere vifus fum,temperaremihi non otüi , quin; advocato in auxilium À T c2 Dco PRAEFATIO. Deo, novas Naturalium hypothefes in novam methodum redigere,dilci* pulisd; Scholz hujus diétare; tentà- rim. Atá;iadeenatum eft,quod offe- ro,nova cujufdam ( & ut lpero veré Chriftianz ) Philofophiz lineamen- torum fpcciem prarfe ferens. Non quod Magni Verulamii confilio (qui ab Axiomatibus & Methodo , an- tequam deomnibus & fingulis ple- neper univerfam Naturam Indu&tio: nes exftent,abftinendum efle cenfet) adverfus ire vellem: fed ad capiendi intereaexperimentum, numnam r2- tione hác plusluminis,ad Natura ar £apa facilius obfervandum, inferri poísit mentibus,ut veZex pf antium» ore perficiatur DE 0 laus , contradicenfi Autem inimicoparetur confufro; quem admodum David(brevihymnoPhy- fcx (ummam idiotarum in ufum conm- PRAEFATIO. " complexus) loquitur. ( Pfal.g.) P45- ffca ad lumen dioinum veforiate Syno- pffn appellavi:quiaad divinz fcriptu- rz lampada hic philofophatum cft, omnia; affertaad Senfuum &Ratig- nis atteítationem, quá maximé licuit evidentiá, deducta funt, Jam autem utrumá; illud divini luminis nomi- ne venit. Quemadmodum enim Da- vid dixit: LUÜCER N A pedummeo- rumes VER BUM TU M Dori- Zé;itaSalomon, LUCERN 4 Do- zinieff MENS HOMINIS , is'oéffi- gansomnia.(P£ 19.105.& Prov.10.17.) Siquis oggeret : Nondum hzc e- jus effe vel certicudinis,vel evidenciz, ut Ariftotelicis dudum receptis an- teférenda fint ; Reffóndebo ; Non id nunc gi:fed proponifolummodó in 'exemplim, poffe, Deo duce; Ratiie latéy Senfi tefte , veriorem adornati c.3 Phi- PRAEFATIO. Philofophiam, fi Philofophi DEO potius & Veritati, quam Ariftoteli & Opinionibus;operari velint.Interim, hacetiam nobis vel co: nomine gra- tiora; adeod; veneranda, effe debere, quia é divinis oraculis deducta, &in D ElLuberiorem agnitionem directa. Malo ego certé (ita flat animus; & ut flet, turobora Deus !) maloinquam errare, duce Deo, quam duce Arifto- tele :ide(t;malo ctiam non (atis intel lectam fequi Dei vocem, dum modó fequar, quam mei acris Dei mei te ftimoniis ad cerebri humani com- menta abripi. Fateor ipfemet , defidezari híc non nulla ad eam certitudinis &evi- denti, quam prznominavi, nor- mam: quia tamen hzc iteratis (meis velalienis) meditationibus ad ple- niorem deduci poffe «scie confido, non PRAEFATIO. non dubitavi magni Acontii obtem- perare confilio : qui, 5i quiZ egregie obferoafli inquit; quod nemo ante ( Uf- vequidem nooumfuerit inventum, froe novus quidam priorum modus ) quam- vir defiderentur adbuc: permulta , qua vires tuas fuperent, niff tamem in publi- cum emttas, anim id fuerit nipsttsn oed timiduel tumidi cert? Reipublicae non amantis. Pro novis autem repertis quidnireputentur; Prizcipiorura illa, e Scriptura , Ratione , Senfa, tam claré demonftrata trias? quidsi Subff antia- rum mirabilis , per feptenariam grada- tiontm, Scala? quidni Spiritum (tdm Jféparatorum quàm incerporatarum ») Motuumitem t7 -"Qualit atum,accura- tins Eg dilucidins quam batfenus expli- cata, (novum, prorfis Naturatium . feientie inferens lumen) dacfrina? Qe minora, per totum libellum: fparfa,. 94 ta- PRAEFATIO, taccam. Quorum fingula in patticu: lari ut mordicüstuerinó aufim (que* dam enim forfan ex communi tradi- | tione adhuc reliqua (unt ; alia non- dum fatis ad pofitas bafes flabilita) | fündamentatamen immotz Verita- | tis efle , & ad particularia quaq; exa- €tius obíervanda conferre, perivafus fum. Etut compendió dicam, fpero traditz hác methodo Phyficae tan- tum ineffe lucis , ut dubitationibus & diíputationibus perparum relin- quatur loci : adeó. ut ad tollendas quoá; Aathorum lites nonnihil fa- | ciat, omnium Scnrentiis( quicquid vel Ariftoteles veri habet , vel contra illum Galenus, Chyrnici , Campanellas Verulaminus , vationabilitez afferunt) inharmoniam redactis :quod velex- emplo principiorum, é quibus cor- pora conflituunt, ( Ariftoteles qua- iue | PRJIEFATIO. fuor Elementa; Spagyrici Salesz Sul- fr & ) patere poteft. Quin & ad Ar- tesinventaá; humana, nonfolümin- telligenda/fed & multiplicanda;novo quodam modo januam fic recludi: quod, nifi Veritatis reperta fuiffent fundamenta, fierinunquam potuif- fet. Plus forfan loquor, quam Le&or invenire fe in noflris putabit. Sed (i ab hoc,ut & Didatice ac Metapbyfice noftrz, fonte deductos viderit rivus los ( Panfophie Chriffiane , quam ad- ornamus , delineationem)non vané iftud dici autumabit. Ifa veró quía nondum lucidantur,dehis quz dan- turlegem figo: Siquidnon fatis? Sen- fà, Ratione, Scriptura, dedu&um ; 5k quidcum ceteris non barmonicó fatisco- berenss Si quid non faa claritate con- dans fatis, indiffumeffo.Quà ftantele- gclliceat & mihi & omnibus;tüm du- "es bitate PRAEFATIO, | bitare femper & ubiá; num ita fitu | numquodÓ; uti effe traditur : cüm | quare ita fit uti effe deprehenditur, uzreres per quz duoima veritatis omi tandem erui, non eft quód quis dubitet. NihilitaQue aliud quazramus o- mnes,acut Veritati coniulatur undi- | Que: quam fià nobis non effe, & nos verifimilitudinibus decipi (ut 1n hu- manis fieri folet) contingit; per Veri- ' tatis amorem omnes acutitis cernen- tesobfecro,errantibus comitermon- ftrarevelint viam, & ubi demonftra- tiones noflrx hient, oftendere. Si au- tem bac propiorem redolent Verita- tem cidem illu(tranda (uam noftrz jungerené dedignentur operam : ut Veritatis parenti, DEO , omaes Ve- ritatis filii undiqueconcinnemus & conciriam? laudis hymnos. Tu igitur Chri- | PRAEFATIO. Chriffe Patris Menor , vagni Lux unica Mundi, Luce tud fervosirradiatotuos ! Amen, Domine fac ut videam! hfc quidem externam creaturas tuas col- luftrantem,&internam creaturasin- formantem,ibi autem zteraam & in. creatam,lucem tuam/Amen, Amen. Vos autem Chriftiani le&ores Va- lete, Scribebam Leínz Polonorum, ult, Sepcembris, Anno 1632. Pd. IN So» deletetetetedetetetetefelete GR RA RE IN PHYSIC/E AD LUMEN DIVINUM RE- FORMATE SYNO- PSIN. CI. ac Eyuditiff. Viri, Ds.70H-4MOS COMENILÉ&- $OGus AnaxAconAs perícrutabs abditarerum Jn mundo; ene» eine geminare fo- lebat: Omnia Cimmeriis reputans latuiffe tenebris. Quod licétá vere non diffonet: attamen illa Effulere queunt folerti indagine mentis. Eftopus hocce Tu: Sophie velaminatollis ConNxt; fatagis veram fuperaddere lucem. Janua Linguarum docethoc referata, per or^ bem (na; "Tendens, atq; patens Latio - Germana - Polo- Moxd, viam populis aliis,gentid; , datura. Hoc docet & Phyfices do&é 'confcripta 1 Synopfis ; Quam Serfo, Ratione, facro quam codice firmas. ' ^o Nimi- Nimirüm juvat, & melli eft, cognofcere certó» Qua Natura parens terrarum panditin orbe» Abftrufas rerum Caufas,Primordia, Motus; Quos engexicuc- habet, quibus & wepxicuQ- abundat. Omnia lucefcunt, Te declarante;C o « & N15 Diffiliunt tenebrz Mufarum tegmine grato. Jova Tibi vitam viresd; zternet: & inde Vite fui; ficad;fuá jam gaudeat Exul : Ut nunc,& pofthac, omncsjam luce fruamur? ANDREAS VVENGER- SCIUQS, Rellor Schele Le[nenfit, Elen- Sefededotottestetetete tod BERGER A EY ELENCHUS CA- PITUM. Prolegomena de Phyficz Natura & ufu. : I. lea Mundi creandi E9 creati. Il. De Mundi principiis M ateria,Spi« ritu, € Luce ,. III, DeRerum Motu. IV. DeRerum Qualitatibur. VF. JDeRerum Mutationibur. VI. De Elementis, VII. De Vaporibus. VIIL De Concretis. IX. DePZLnti. X. De AHuirnalibus. XI. De Homine. XII. De dengelis. .Atpendix Phyfize,de Ci orporit, A- mimi, Animae d Morbi, eartid, remedi. | Lud. Vives lib. t, de Trad.Difcipl, Difcipline breviter € purà offenfa , a- CUmten y judicium , prudentiam, COPI munium verum ufum,adjuvant: pa £4 verà verum traffatio retundig im mentis ,E$ moleffifima ejf. s« aye Se oteteteteseteteteteiefetee piorieieili e [0 6 PROLEGOMENA, De Naturá, Funda- mento, & Llfu Phyfice, L Phyfica eft rerum naturalium fcientia. IL Naturale cít, quodà Naturá eft, nonab Arte; E Uicquid enim , vifibilis bie Mundus bás à bet omne id,velà Naturá provenit vel ab Arte. A Natura [unt,que Deus initià produxit. aut vireb.indità batenu progignune tur: ut Celum; Terra, Mate, Fluvius,Mons, La- piesMetallum, Herba, Animal, p c. Ab Arte funt, que bamines naturalibus nova indendo forma efffeiárunt sut, rbi , Dainus, Pifcina, Camalt s Statuta, Moneta, Veflis, Liber, Cre; bumani [eio licet ingenii c manuum opera. Cum falibsis ni- biles Pbyfica negotii : ad Artesiflarelegantur, fus vero Natura Arte Prior esi : im? "ars nibil nifi Naturam imitatur : quin sibil nifi Natira vi facit : nece[farih fequitur, Artibw pré 4 fena. 1 PHYSICAE fuudamento fubllernendam effe Naturam c Avtium fTadifis Naturam primb effe permofcen- dam , quid , € quávi, illa eperetur. ulis. Hec cnim cágntto Artilt fecreta fud (ponte patefcent : absd, hot ,omniain Artibus e& Prudentits ect furda,manca eramt. Pbyfica proinde Artibus Ma- thematicis e Logicis , nec non Prudentiis, tam neceffariü pramittenda efl , ut qui fecus faciunty yi turres inedificarc credendi fint. TIE. Natura rerum eft,nafcendi & dena- fcendi, operandi & ceffandi lex; quam o- mnibus qua fünt; impofuit omnium opi- fex Deus. Omnia enim nafcuntur er denafcumtur : omnia operantur aliquid, omnia ceffamt rurfum: ardine C mado cuiá, Creature proprio. Qui Or- dec Madus cum [umma ratione fiat , mon nili à fumi fapientia dif]oni potuiffé , eum conflan- ser, Legis inflar rebus impofitus effe, deprehendi- 4p, Nature autem denominationem 4 prima cujus g, Rei mutationis oradu,quicst IN. A S CI, 4t €cpit. 1V, Scientia Naturz acquiritur, Naturam ipfam fcrutando. Scrutando; 4pquamn, Nenenim eofine vera d jandum PROLEGOMENA: 3 fandumefi in Pbyficis ut quis alterima concepti- bus imbuat mentem; [edut adres intim perno- fcendas premoveatur spfémet, Altas intellectus monverumnaturá illuftrabitur, fed pbantafma* tum fpectris obumbrabitur. 7n naturalibus igiz tur duces quarends funt,non quifibi.fed qui N a- gura faciant difeipulos : nobifd, mon vatiocinatis wnculas fuas, fed IN aturam, exhibeant. V. Naruram (crutari,, eft, Quomodo , & quare , unumquodd; in Naturá fiat , pecu lari, Speculari deo. Ut epim Solem mon vides uus nifiintuendo folem: ita £N aturam difcimuss non nifiimtuendo Naturam, Id quod fcriptura fiiadet : Interroga pecudem, (inguiens) & u- naquzd; docebitte: ac Volucrem Coli, & referettibi, Inftitue colloquium cum Ter» rà& refpondcbit tibi : etiam pifces Maris Sz narrabunttibi. ( Hiel. 12. 7.)PEyficesitad, di- Jeipuli ,momfelicius ch facilihs inflitui poffunt, quàm [i oculari (ubicund, datur ) demenfiratita 7t eceantur. Dico ünumquodd; fpeculari ut nirpirum omnium ubid, rationes Grcau[as exo CHtiamus, Certum enim efi, IN aturam ibil fa- eere frufiràu[d, aH mimimaverum mamenta mà 4a i 4 PHYSICJE dn minimis quandod, vepoffta fapientia pluri mum latet. Et quod pluseft , ad majorum co gnitionem men nifi per cagnitianem minorum penetrare datur : quod fequens docebit. Aphori fonus. VI, Naturainminimis fe explicat, in mt ximis complicat. Adest, in Creaturi excellentioribus mult fint conglolata, cj tansocculto artificio conteY: £a ut non facile atHionum ef" accidentium, vd prineipia vetfines , dignefri poffint * in rudtarà bue vero ereaturss fengulis fing ula proffant. Qi «aufa eid , quod compofitorum Nstura cagrzfi monpofiit , mifi pracoznofcatur ]N atura fempl. eium, Ab hus proinde [eculatio aufbicanda cf € à fimpliciaribus ad compofítiora gradatim procedeudum:quem Ordimem ipfum quod, Cre türem y in producenda Ce complicanda rerum Naturaobfervdffe,videbimus, VIL — Circa Naturam, duce fen(u, & luct fcripturi philofophandum eft. Sejfus etenimprincipium eft non folumet gtlitionis , fed Cf cevtitudinit ac evidentia. Ul venim nibileit in Intelleta ,quod non prius fut^ vit in fenfu sita, [i quid eb/eur? , aut dubio eji r 4n PROLEGOMENA. $ Aotelletuzad fenfum pro evidentid & eertitudi- ne reeurritur, Attamen, fcubi deficit fenfus , «ut Ratio (ut invemotu Loco veltempore)dini- na deberia gratie quid nolis multa fenfum e Rationem exctdentia Ferbo faa revelire dignas Tus efl : Exempli ev , Mundi primam produétia- nemyimifibiliumá eonflitutienem. Herum principium alterutrum fi qui me- licit , erroribus implicatur facile. «Quo enira quidplus babet imaginationis, fine fenfu , ei p'ue habet vanitatis C à ueritate e vemet ds. «wo ftem minus quid de revelata fapientid partici- patyeü munus de veritate. Fttaliefi potiori ex parte Gentilis Pbilofaphia y vana, proinde ( ffe- riis, 2Nos ducium Moyfs (qui Mundi Gene[im diio nutu deferip[tt ) fcauemur z Semfuurm ta- men & Rationi atteflationi ubid, attendentes. Sapienter enim Lud. Vives (ut fab titula [ibel- Ji bujus pofuimus) à Gentilitia lucerná ,obf ar maliened, Incis ad facern illum [larem ,quem lux Mundi Chriftus, Mundo intulit , Chriffiamos evocat : Ariflotelici imventis ingenii quidem multum, (éd pavum utilitatis tribuens, Verum enimvero Campanella c Verulamius Chriftia- nfi Philofophi (philofophari 2 fenfu c feri- 42 piara 6 PHYSIC/E ptura gnari omnia Ariffotelis dogmata, nil nih Difutationum (i. e, obfiuritatum , hefitantia, eentraditlionum litium € pugnarum ) femen tem, Andabatarum concertamina effe , medi- | Talionesá, derebus [illere;potius quam promovet. ve demonffrárunt fimul e lucidiores veritati inquirende faces accendendi , lumen fübmini- ffrárunt, Quorum nos féquutivve[ligta, (funde- anentis tamen? friptura folidis pofitis Thet- triolum conffituemus Natura, non. Difputationi £4 (Beculationi , ibimusd, per Naturam tacifi, fedoculati 1dd, ex conlilio iterum Magni Visi: 4^i Nihil hic opus difputationibus, 22/5 fed contemplatione Naturz tacità, Qua- rent difcipuli & rogabüt,verius quàm alter- cabuntur. Si qui tardioresfunt; non difpu- tatione, fed uberiore commonftratione e gent. Erpanbo pof? ; Iterum dico, non rixis hicopus, fed afpectu. Ita ftudium hoc erit locupletum delectatio ; iis autem ;qui vel privata vel publica negotia tractant;animo- rum refectio: quando enim facile alia re- peritur voluptas fenfuum, cum hác vel ma- gnitudine vel varictate » Vel diuturnitate &omparanda, Nam cum huic contempla- tioni PROLEGOMEN À. 7 tioni datur opera, non eft aliunde quxren- da recreatio, nec cibo huic querendum condimentum ; ipfa deambulatio;atd; otio- fa contemplatio,& Schola eft, & Magifter; utque femper aliquid fuppeditet,quod mi- reris,quo oble&eris,quodaugeat fcientiam. Fixumigitur eflo nobis Naturalia luffran- Pibus,non alid prater Nature Opificis , Naturad, dpfims (quemadmodum fe tangendam e palpan- dam praebet) niti autoritate, Scriptura nobis, fenfus, & Ratio ,duces, teftes, dictatores e- runt. .Oworum fé quis non acquiefcet teflimo- miii na ile folidum fe C vanum demon[Iralis. CAXNPILT IL Idea Mundi creandi & creati. Ternum Numen , adorandus Deus nofter , cli pos? infinitas glorias quibus in immen- Jf atermitate perfruitur.per fsemam Boni- tatem /Jam,ad communicandum fefe, extra fe » propendere: y ei per fummam Sapientiam7e//e srvifibilia fua vifibilibus quibusdam imagimi- Dus exprimi,pre Diceret s C ad exequendum id , praffó baberet Omnipotentiam feam ; decre- vit non invidere Entitatem Rebus ,in quibus A4 expri- $ PHYSICA Cap. I. exprimi, ci quibus vevejari poft, Po TEN- T14, $APIENT1A E dr BONITAS fad, Preduxit igitur creaturas intelligentes ,à qui- us agnofieretur ch laudarctur , Angelos & Hominces: s/rosá, ad fuam imaginem, fed illos CMentes puras hor Corpore veflitas, Quibus cr Babitaeulit , ac velut (apieutia febalam exedifr- tavit Mundum bunc Lniverfum cum alit era- duinferiore creaturit, quafi infinitis quaomues € fingule modo fua clamant , Ipfe fecit mos, mon ipfe nos. «Quo igitur ordine tantum pro- eejferit opus, ci quá arte cenflruita fint omnid quáve contineantur vii, explicare jam aggredi- mur :ejus tamen duéTu,qui de fe eh opertéta fuii teflari , fol ua unza fufficiens teffü ejl, Sic autem ille per Mofen amamuen[emn fuum ( Gen.) L InPrincipio creavit Deus Ceelum, vae) je. Calum Celorum,cum c/dugeli : quas velut Pelias matutinas primumpraduétos, feBtatares eonflituit reliquarum operam fuorum. | (obi, M.venf)o 1L EtTerram.)ides2, Vifibilem bunc Mun- dum 5 fed. quem nan eadem memento abfolvit, Dicitur proinde , HL. Terraautem eratres inanis & infor- mis, Idea Mundi creandi. 9 «nis, & tenebra erant in fuperficie abyffi. v. 2.)id est Vifibilis bujus Mundi materia produ- dla est primum, informe quoddam ey tenebrico- (um chaos, velut aterrimus quidam (umus ex mihilitatis abyffoomnipetentie nutuemer, gens. c Atá, hoc futt primum vifibila Mundi princi- pium Materia. 1V. Et Spiritus Dei ferebatur fuper a- quas.v.2,) ides pirieu feu halitu Dei, vis qua- dam introdu&daeil in tenebricofamillam,ey per februtam, Materiam » 4t jam agitari caperit, Antelligitur igitur fecundum Mundi princi- pium,zempe diffafus ubiq; fpiritus vita , 24e hatienu plenus es? Mundus univerfus ; qui fefe nid pev omnes materia partes infinuans , eam fevetiregit , produsirá, creaturas omues ,fuam cuid, inducendo formam. Verum enm ver quia buic Fabro ad emolliendam C vaviss ufibus va- vie praparandam materiam, dene * f'üit opis ,pro- duxit bunc Deus. Nam, * V.. DixitDeus,FiatLux! & facta eft Lux. v.3 )Tertium bie deferibitur Mundi principium, mer atdirvum Lux: quá Materia vifibili [2] formas divifibilis fatia e91.. Lux inquam, e- mnia quein Mundefunt C" ftnt perficiens [. qxormans. ddeb additur» as FLER 10 PHYSIC £ Cap. I. VI. Etvidit DeusLucem , quód effet bo- | nayv. 4. ) iei, vidit jam ordine procejfura a- mula. Lux enim illa , ingenti mafíá producta, riplicem faim virtutem, (Ilumimandi,efe Ma- vendi, Calef'aciend: mox explicare , C circa «Atundum votando, Materiam catefacere Cr r4- veéfacere atáj, ita dividere capit, Hine enim fe- quutum eii: Primà,d lumine Lucis iflius Dit- xum ac QN otfium difcrimen. VII Divifit Lucem à Tenebris, apella- vitd;lucem,Diem, &tenebras Noctem: fü- itd; Vefpera & Mane, dies primus. verf. s.) dd eiliLuxilla, chen fefe votande erbem circum- diffetymatu illo fuo effecit Diem e N ocfem. Secundus Lucis effeiius. fuit à- Calore: nempe,quod quá transibat, Materiam rarefacie- bat, depurabat y ad lateravverà. Mtring s (fur- fum & deorfüm condenfabat. Unde Elemente- zum divifia prodiit. Hoc exprimit. Mofes ilu verbis. VIIL Etdixit Deus;Fiat expanfüm, quod dividat inter aquasfüperiores & aquas infe- ziores, verf.ó.) Dixit Deus, idelfl ordinavit, quomodo fieri debuir. Fiat expanfum s idest, Lux illaex- pane "Idea Mundi creandi, i pandat Materiaw ; C 2 Calore. ejus collique- Jens ac. fugiens materia fpiffior pars , binc e Bine cen[Hituat aquas : Supernà quidem,ut fut terminus Mundi vifibiliss inferne autemyut ffnt, materia aliis ereaturi producendis apta, Sub quá [cdimentum craffam , Lutum , confluebar, Factum iddie fecundá. IX. Dixitergó Deuscongregentur aqua fib Caloin locum unum, &appareat ari- da. Etfactum eftita; apellavitq; Deus ari- dam, Terram: congregationem veró aqua- rum;apellavit Maria;& vidit id effe bonum. V.9.10.) A4/d ita die tertid ,proflabant jam? materia Mundi producta quatuor maxima Mun- dicorpora; Exher, (few Fiymamentum»vel Ca- Jum) Aér, Aqua, C Terra 505 mia adbuc erea- Turis riporibusvvacua. Deusigitur dixit, X. Germinet Terra herbam virentem & arbores femina & fructum ferentes, unum- quodá;juxta genus fum. v. n.) Fac/um i2, edem tertid die , ubi jam celeftis Lucis calor effícacius eperatus, pingues in Tt errá vapores Brogenerare capi]fet s quibus Spiritus ile Mun- di vivus , fefe infinuans,Plantas "arid ferma (prout Creatori libuit exerefcere fecit. Hec e weriffima n PHYSIC E Cap. I, vertffima Plantarum origo Cy generationi vm- dui bucuids, quid? vaporibus Terra , per Spiri- tumyadouniculante Caloreformentur. Ut au- temeundem Calorem Cei mon femper equali tet effunderent fed (ad variam Mundi formam) jam blandius , jam vobuflins 5. difpofait Deus quartá die Lucem ilem Celi , aliter quim buc- má, fuit : memp? ex unic illà ingenti ejus maf- sá,vArios conformans lucidos. globos,majores d» minores,quos (Stellas 4ppellatos) in Firmamen- Tosircum circa, fublimisscvel bumilius , dislaca- Vit "motu etiam inaquali, ad tempora diflin- guendum. tá, boc defevibit Mofes v. 1s 1$, £t, fie XI. Dixitautem Deus,fiant Luminaria in Firmamento Cocli,ut dividant Diem acNo- Gem,& (intin figna & tempora, dies & an- nos; ut luceantin expanfo ,atd; illuminent Terram. Fecitigitur Deus duo Luminaria magna;& ftellas,&c.) Faéfo boc , demum. pte- n fermofa apparuit Mundi facies; Celorá, Ca- li temperatior ,contemperare nvo modo cepit drfeviorum onateriamut Spiritus ille vitali per- Jeliores jam formare cmperit creaturas 5 mo- Viles nimirüm Plantae quae Animalia vocamue. Deque ita Mofes, " n XIH.Dixit — Idea Mundi creandi. 15 XIL Dixitetiam Deus:Producant Aquze Reptile animz viventis,& Volatile fuper Terram &c,v.s0.&c.). CAque producere 4 nimalia prime ju[fe [untquia-Elememum mot- Jus Terrd. Reptilia primm», ( ut Lumbricos, Vermes 6c.) quia Nature veluti rudimentums Junt. T3m Natatilia t Folttilia;id ef?, Pifces & Aves , animalia feit. levior cempactare, Faiiumid die quintá pulcherrimo Angelis Jfpe- iaculo. Dieverà fextájuffit Deus prodire Ani- malia terreffria, folidiorus videlicet ffructura - quod (Spiritu Mundi varie e per Iuti matericm diffribuente) illicà faIum eff. Sie enim Mofes, XIIL Dixit Deus ; Prodücat Terra ani- tans vivens/fecundüm fpeciesíüas,jJumen- ta &Serpentes, & Beflias agri, factumd; eft ita v. 24, &c.) /ta incolaijam babebant , Ce. licelorum Angelos, Celum-vifibile fGellas Aer «ves, Aqua Pifces, Terra Beffiae : deerat adhue Anferioribus bifce Rector , creatura nempe raria- mal fen vifibiliter veflitus Angeluscu]mi gra- tid vifibilia ifla praduéta fuerant. Hunc Agitur Tandem. producturus. Dews , confilium iniiffe à Mofe dicitur ; his verbis: : XIV. Tum dixit Deus; Faciamus Homi- nem 14. PHYSIC4E Cap... nem ad imaginem & (imilitudinem. no« ftram; qui praffit Pifcibus Maris, & volatili- - bus Czli, & Beftiis|Univer(zd; Terrz , &c. Crcavitigitur Hominem é pulvere Terra. &infpiravitinfaciem ejusfpiraculum vita, &c. v. 26, & cap. 2. v. 7.) Jta factusfuit ba-. mo, fimilis ceteris Animalibus , per Materia, (H- ritut, C Lucis, contemperationem s DEO autem, €* Angelis per mentis io fpirationemspuleherrio. ma Mundieolophen, At í [ic decuit Univerfi prae, cedere ffruéiuram , ut 4 creatura fimplicifima, duciperetincompofitiféima defineret : utráj tam. men slá rationali ut appareret Denm hafce ft dum propter fe intermedia verà omnia propter. bas ,creáffe. Omnia deniá, à Deo (b ad Deum, e[fe,ex ipfa promanare, & im ipfum refluere, Ut. antem omnia bec,pro ut per [epientiam Dei, dif- pofita fuéreyin fuo E s s y perdurarepolfentyndis dit unicuid, rei vim , quam Naturam uocant, Jefe in fuo Elfe confervandi im € multiplicandis, dinde creaturarum bunc u[ij, im dicm continuas fio. ld awtem Mofesinnuit, de Animalibus. «ddens ; XV. Et dixit Deus; Creícite & multipli: caminivai&c.) Cuju mandari,ut C ver. "Wet borum" Idea Muudi creandi; Ly borum, FAT; FRODUCAT ,GERMIEI- NET (e. vires durant e fiumt batlents , du- rarentá A ff Deus vellet ) fine fine im eternum; mon amplius ad fingula irmediatà concurrente, (utt promitiis) Ompipatentid Dei , fed Naturá ipsá, vim [uam pev omnia fémper explicante, Que res Providentie Dei nibil derogat yinffni- "m potius dMluffriorem reddit [ammam ejus Po- tentiam Sapientiam, Gy Bonitatem. A Bonita- te enim fummá eft maxima minima ita ad fines fuos effe difpafita mt nibil ufquàm [it aut fiat fFu- Hrs à Sapientia quod Nature tanta. fit indita o- mnia ad fines fuos. difponendi folerttaut (nift impeditam ) vix unquam «berrare contingate 4 Potentia denid, ,quódper tam fluxam particu- larium mutabilitatem,tam immutabilu dura- bilitas Unicverfo poruerit indi , ut Mundus qua(i aternus [f. Hujus igitur Natura Virium, Avtifcit,Or- dinis vene uberius indagande [unt y ut que hicé Mofe paucis inmuimus , con[tanti feriptura , Ra« ziond fenfaumatteflatione,lufiriora faut y de ad alia ex aliis obfervandum via [Ieratur, dnitium operum Dei fuiffe Mundum ins 2 vifibi- 16 PHYSICA Cap 1. vifibilem;Ze£, Ceo: Celorum, cum angeli, exilis Mofis verbis,In Principio creavit Deus Colum: eoligi diximus, Recte autem per boc Caelum, Caelum Celorum,e Mundum imvifibis dem feu Angelinm;intelligipatet s LE Seripturá: gue ? paféims Celi Caelo TUm meminit : produtlioni aurem sulibi, fi mon. Lic. 2. Celos vVifibiles fecuhdd die expanfas, e quartáflellü exornaros , Moyfes teflatur. Hac! 1gitur loco, neceffarió aliud Caelum erit intelli. gendum; Celum nevpb, quod eodem fimul wis mento abfolutumfuit.. ld emim dnfert parttens da;autem.. Creavit Caelum ch Terram y Terra. autem erar informis, erc. x lL ldem evincit Ratio Zec;ouea Deo fünf ordinata funt. Ordimatts autem in operationt. precefeu est ut fiat prooref'iaà impliciaribus ad compofita, Eoo ut van, pufitiffima crestura Ho mo,ultimi produttus , ita fimplicifime eb im» materiales ercatura , ( Coclum & Angeli ) 4- mnium prim. liL Etquidvolumos ? expreff? Zeffaturis Bfé Deuss cim Terr«m furc'aret, jam fbi. edfli- Viffé fBetatores Aveelus, Sic enim ife ad Je Áut» : Ubi erascüm fundarem Terram, cüm cane- Devifib.Mundi principiis, 17 Canerent (imul Stellz matutinz, & jubila- rentomnesfilii Dei? (725. 25.2. 7. ffellas ma- IUulinas VOCAHS. "Angelos,quia [Dirituale, jubar, quidem recins ortum erant : Filios Dei, quta ad dmaginem Deifaéi.): Cim igitur Terram pri- má die fundatam ejfe audimus , neceffe esi Ap- gelos ante Terramfuilfe pyaduétos : ci fi Ange- los etiam utig, Angelorum habitacula , Celos Celorum. | dá plená perfetHione, cum univers Jfisexercitibus [un umo. quaft momento. Atd, hec caufa estjquad Mofes deiflo Cel nil. amplius memurat y fed ad formationem Terra , id eft "Mundi vifibilis (quomedo ad digerendum hune fex dies fibi defumpjerit Creator) defcendit : ut nes jam defendemus CAÀPUT Il. Devifibilibus Mundi principiis: MATERIA, SPIRITU, ETLUCE. V ldimtipmovflrante Deo , quomado ex mibi- litatis abyffo emer ferit Mundus : videamus jamquomodo exflet,ut nimirum videndo vides dere, palpando, "palpareyipfifimam rerum ve. ritatemceondifcamuo, 2 Ex- i8 PIHY STC A; Cap. II. Exbibita [unt nobütria Fifibilimm creas fTH'arums Principta, Materia, peritus, Luxsquad welutitres ingentesyed rudes maffe ,primá die produce fuerint vex idis "Vero pafl ca varié didus isyvárte creaturarum (fBectes prodierint.Num itad; tria hac veré fint & bactenus exiflant; omnium Corporum principia;altiüsinquie rendum eft ; ze. quid erroris forfan in ipfo imis nt» quácun, insurid, committatur. At ueris cum de Materia c Luce zemo dubitet. 5Jecfab. Temi probandum venit, per fpiritum illum; qui incubuiffe dicitur Aquis , Spiritü quen- dam Mundi Univerfalem,qui Vitam &Vi- gorem omnibus creatis indatjntellipi,. Du- bitand: enim occa [tanemprebet fententie Lgjun in PAyficts novitas , Theologorum, dicfi loci, de Períona Spiritus Sanclicopfenttens fnterpre- 4AF10.. Ai vtro veCHIAS creatum Spiritum , qui Mandi velut. anima ft , intelligi , e tenofcit Chryfoffama (citante Aflaco) ac Daneus, cf probatur valide, . * L.. Scriptura; que t^flatur vim quandam Di diffufam ejfe per totum Mundum »ompia faffem- tantem e vivificantem,emniad, dn omnibus o- perantem ; quam c? Spiritum c? Animam ve- eat i Devifib. Mundi principiis, 19 cat: C quidem aliquande Spiritum Dei ,4Ji- quando Spiritum creaturarum; ExempligratiA (Pfaln.104. v. 2g. C 30. fic loquitur. David; Cüm recipis Spiritum Eorum;(zempe Animalium c Plantarum)exe fpirant, & in pulverem fuum revertuntur: CümautemremittisSpiritum Tuum,(Dei) recreantur,&renovatur facies Terrz. Job autem (27. 3.) loquitur [i5 Quamdiu anima meain mc erit; & Spiritus Dci in nafo meo. Ecce Anima bominis, d Spiritus Dei pro eodem] quidocus collatuscum Elihu dicto, Spiritus Dei fecitme, & Afflatus Omnipotentis , vitam indidit mihi ,(cap.53.v.4. ) veram Mofís mem- tem receudit » mempi , Spiritum Dei , agitando fe fuper Aquassproduxiffe Spiritum , feu, Ani- mam Mundi;,gue vitam indat omnibus vivens tibus, Hancantem [Parfam e[fe per omnia, ex Exechiele patet : ubipromitrens Deus , aref acti ofitbus uite Spiritum Ezech. 37.V f.)quem pi- ritum aum appellat s.12.) jubet cum "ventre 4 quatuor uenti ( v. p. ) Ideed, Univerfaiem unc Spiritum , Augu[Tinus , (Ub, Impetf. fuper Gen.ad litt.) C Bafilius (im Hexaemero) A N1- XAM Muxnr epelant. Ariffeteles autepr, E Ra (refe 25 PHYSIC/ZE Cap .II. (zeffe Sennerto fpiritum: vitalem. 4eit effe, Wien nurus luydrre s zPriner setas : ddl €9E, pet omnia diffufam vivam & genitalem effen- tiam. Sed memorabile maxime esi teffimonium Elibu , qui fie loguitur. Quis pofuit Orbeme univerfum Si poneretfüper eum corfuum | (nempe Deus) Sy 1k 1 TU 91 ejusac Flatumi- ejus (ffve:& fpiritum S u u n ac flatum SuuMt- Habreum enim affxum Pronomen aod, modo redditur ad fe colligeret, obiret omnis caroy fimul, &homoin pulverem revertetur. ob. 34. 0,13.67 14. Ecce, ff Deus mundo auferret. Spiritum [uum,emoreretur omne vimens! 1I. Ratione &Sen(ü. Con/far iténpue, à ( Animalia etiam [inc femine? Matera bumi-- dá,nafci, vt unde lisyque]o re yvita fénon à diffusáilla Mundi Animá ? Panem, Vinum , A- quamyia Acremyvitales effe ve[eenribusexpeo rimur. «At und? illis, obfecro, vitalis ila vs y] mod diffusá bác Anima ? fi autem Spiritus gui- dain,eo modo per omnia diffu[us efl , meceljario Jégaitur bunc tm Principio fuiffe creatum intota- fa ma[fa, quemadmodum C Materia, C Lux» ingentiild dy indicefHd fud mole , primum pra-' ducTa fünt : ut pofl bac uibilopus fueri ertaris fd Devifib. Mundi principiis. n Jed à tribus illis componi » € formis diflingui, «Quod innuit Deus , apud Eaiam 42.0.5. ubi Creatorem fe omnium declarans omnia ila tri- feriámparutar,nempejn Coclos, (4e Lucem) Terram,(fFve materiam ) & Spiritum vivifi- cantem. | E/ fimiliter prorfus apud Zachariam 12.9.1.) Caveamts ergo pafibac tantam illam abfarditatem,(ne dicam Llafhhemiam ) ut Spi- vitu fantli perfonampermi[ceamus creaturis. wid autem [piritum illum vivificum primóperduthum «Mofes Dei Spiritum appellat, ariplex ejus vei dari potes? ratio. Nempe. 1, Eo fenfa id ufurpari , ouo aii Montes Dei. (P/2/.36.v.7.) & Arbores Jehova ( P/a/. 104,7,16,) & Ninive civitas Dei( ez. 3.3.) dicuntur : ide S propter magnitudinem C ex- «ellentiam. 2. Quia immediato productus fuit à Dto s mon uti nunc fit ubi [iritus ille de uno fuljecto dn aliud trapfit, 3e. QQuia fuit peculiare. Spiritus fancti opus. Nam Analogia fidei credere docet; Ma- teriz ex nihilo productionem, Om nipoten- tiz Dei effe opus, Patrid; tribui Lucis pro- dudionem (per quam Mundus /fendorere B 4cce- 22 PHYSIC.E Cap. IH. accepit C ordinem) opus effe Sapientise; trie buic Filio ; (Joa7. r/.3,4. )Vim denid in- fuím creaturis , Opus Bonitatis ejus, qu£ tribuitur Spiritui (4n&to.( P/aZ 145.v. 1a.) Bt Sta prorfus intelligendus es ( nec aliter intelligi patitur locus, Pal; 3.0.9 6h 6; Ypfe dixit & fa- €ta(ünt; mandavit , & extiterunt. Verbo Domini Cali firmati funt;& Spirituoris e jusomnis virtus corum.Nvrandups etiam eif, (Gen 1. v, 1. 2, 2. ) tribus Principiis tria verba. AdI,CRE AFIT, DIXIT, AGITAVIT fent fjmbola fint, Potentia abfalure, V erbi Spiraminis, 2(erandum C foc, im utrof, ilo Joco Spiritum fancum eum opere fuo in medi Jocari ( ut C* Efái, A0, v. 13i) quia utrited, eit Spiritus, Amor, Ce Visculum mutuum. Sed bat antbropopatbss loquimur. Certum gitur [ft mnia Principia proda- fa fuiffe die primoyuntmaoued d im fud ma[ft sex eitá, poftea compofita fuiffe omnia. Ouod put- gu (uberioris intellectus caus) fimili potes? da- elarari fic, Pharmatopeus Paflillos edoratos fa" furus furnit Materie loco f'accarum ; Tinilura fe^ Conditure loco, dquam Rofaceam , ut Syrd- pum, aliumvz odiratum liquorem ; Denis, ex «en- Devifib. Mundi principiis, E copfetá maf deceypens paffillis oyenas certas spiprimit, Ita (j Deum primi fébi pav ifc Mate- riam : deinde car tinxi/[e Spiritu vivo: tiim imduxiff£ Lucem ,que calore C moru fao us trum d, Mudpermifceret ac contemperaret ind, certas formas diduzerer, Item, quemadmodum Mechanic ad operandum apu eit Materia dw geminá manusalterá quá teneat, alter , quá o- geretur : pariter: in Mundi machina ,opus fuiffe, primà Materid deinde Materiamftngente Spmi- 19, € denid, Lucefen Calore Materiam [ub ma- zu Spiritusinatiuante. M ;. Et quid. mult ? videmun uti, in onmi Lapide, Herba, Animali yprimà Materia certam quantitatem; fecundl, Virtutem quandam im ternam,quá generatur ereftit , faporem c oda- vem,ac medicandi oir [Dargtt; tegtio, Formam» fenpartium, difpolitionemtalem veltalem,cum varii mutationibus , qua abiptus agente Calore funt, Nam Materia | f mer? Paffivums Eux efi Principium 4 mer? Activum- Spiritia | | Anceps. Refe- Fu enim Materie alivumesi s vefpeilu Lucis s Parvum, ^ n Ba Prin. 14 PHYSIC.E Cap. II. Principiorum | definitiones; MATER A;eft fübflantia corpulen. ta; períe bruta& tenebrico(a, corpora con- ftituens. SPIRITU Ss, eft (übflantia fubtilis , per fe vivajinvifibilis &infenfilis,corpora inha- bitans ac vegetans, Lux, eftfübftantia per fe vifibilis, & mobilis lucida, Materiam penetrans, eamd; recipiendis fpiritibus pre. paransjatd; ità cor« pora cfformans. : LE 1 P immobilita- [o Ergà qub | CotüiWETerra. quid ps Spiritus S Figeri , b dura- haber |] ls bilitatusut An- ÓLuds jJ gelu, ^ | Forma 6 molili- [tatis sut Sol, Nor Attiams Materiain Mundo eft pri mum Ens; Spiritus primum Viens; Lux. pria mum Movvens :atá, ita omne Mundi corpus efé 2 Materia,per Lucem, in [Biritu ; Quod imagi- aem fui effe voluit i , A Quo; Per quem; & De vifib. Mundi princiis. 25 InQuo,(unt omnia, Benedictusin fecula, Amen. ( Rom. 11/uer[. 36.) DE MATERIE NATURA. Fere quidam : In principiis rerum in- veftigandis nulla diligentia nimia effe po- teft, Principiis fiquidemrett? conflitutisconcln- Jfones iuffnita ultrà promanabunt ,[cientiad, fe- tpfam a. (gebit in infinitumsquod € verá creatio decet, Deus enimyprodutlas primá die , e fum- máratione contemperatàs » Prineipit tantam polea vermm varietatem inde emanare fecityut Jiupeant Angeli hominesá, Adhuc. ergà de Mundi Principiis figillatim cogitationem inffi- quere, ne pigeat, De Materia féquentes Apho- zi(mi funta. L.. Materia Mundi prima, fuit Vapor fcu Fumus. -Quid enim aliud Mofaica illa deftriptia Jibi uulr? dum Terram, Aquam, Abyffum, TTenebras,rem inanem & informe , we» mat? Et Ratione idem patet, Cam enim cerpo- 7a Mundiminora , Nubes, Aqua; Lapides, Metal-. las Comnia Terrá ereGentia t congulatis v'ape- vibus fíant » (ut pofl evidentifüm? patebit;) quid "ag n 26 PHYSICUJE Cap .H. BÉ totus Mundi ? Non cerra alia Materia tae ?ise efc pote, guamqua Jfingulurum effe depre- Denditur, IL. Prima Mundi Materiajfuitdifperforum Atomorum chaos,nulla füi parte coharens. Probaturidt Ratione, $iezim cobaftft fent, qudcung ratione, formam habutffent : At mon habuerunt : Erat enim Tabu vaboba , Res dnfarmts C inanis. 2, Senfu, qui Elementa in "tomos redigi teffatur, | Pulvis enim,quid nifl Terra in Atomos redatfa eji 2$ Papor, quid nf qua infubriliores partes vefoluta ?. Aér ipfe, qniduifi vinutiffima, fenfu Tnperceptibiliszut- tarum aque comminutio ?. Imo omnia corpora exminntifmis minutiis conffare deprebendun- wr. Ligna uempà, Libri , Carnes, Pelles ej Membrape, ex fibris feu flamentis Tenuifemis 2 Ola vero, Lapides, Metalt,ex. pulvifculis confla- Tisuip quosurfum vefobvi pe[funt. "Quin fila- menta ctiam ae pilos ex Atomuis congiutiuati effe offendit quad arefatta conteri poffunt. To- Tib ioitur Muntus nil nifi palis eil ; varie glu- tinein talem veltalem formam t0agHlatus, 3. Seripturà.- ;pfuetenim »eternaSapientia Vrin- cipium Orbis pulvere fuiffeteftatur,( Prov. £v. Devifib.Mundi Priacipiis, Ed 3.v.26.) Ex quo fundamento intelligentur me- dins multi Scriptura loci:ut s (Gen.g,v.to. J Pul. vises, & in pulverem reverteris. Ecce enims Homeosde limo Terr efuit ! Deus tamen ob, pecca. tum indignabundus plus aliquid ,quàm in lu» Tumreditum minatur , nempe ultiznam refolu- tionemyin ultimos usd, pulveres ,2 quibus quod, dpfe lomus Terr conflatus erat. - Et verb itayfe- 7i videmus,ut Home, nonin Terram folum »fed emnia Elementa, (prefertim. qui igne pereunt ) véfolvatur , taudemá, inipfos Atomos differgas tur, Lege C intellige, quid dicatur ( Job. q.v. 19. Jtemig. v. 9. Efa.28 verf. 19. Pfal. 104. üevfc 29.) Nomigitur pror[us erravit. Demoerituss Materiam | Mundi: atomos ffatuens. Sed. er» vavit uad. 1, eternos fui/Je,2. temerà in, v formas. eoiiffe. 3. per fe coharere , credidit : ignorans nempéquod nobis revelavit Sapientia Deisinfu- fione Spiritus vita atomos in ma[[am conglutis nari, & fuperventu Lucis dn formas diffngni, eepiffe. TIE — Hujus Materiz tantam Deus Maffar produxit, quanta ad explendam creatam a- byffüm füfficiebat, t Gum principis enirn Cali — 18 PHYSIC 4 Cap. II quod, produstum (uit fJatium illud vaftum ,in quo Celum C Terralocanda erant : quod fja- pium Mofes. Abyffam vocat , ob profunditatem € vallitatemysulli creature. penetrabilem, Hoc Tettur totum,Fumo ilo confufo expletum fuiffey nequid vacuum imagintmur ,aphorifmus mos ze. 1V. Materia per fe invifibiliseft, ideods tenebricofa, Tenebre enim eodem modo videntur 4- perti oculus , quo elaufis ; id esl, nom videntur. "tá, boc eit quod Mofés dicit : ej Tenebra erant dn fuperficie Abyfri, V. Materia per fe informiseft, extendi ta- meu,contrahi,dividi, uniri, & omnem f(uf- cipere formam atd; figuram, ficut.cera o- mne figillum; apta. . Offendimus enim amnia. Mundi corpora ex bis atomis conflata e[fé hr inillavefobvi, A i- lil igitur unt; nifi Materia aliis atá, aliis vefli- taformis. Quod. Chymici ad oculum demone Jtrants Pulvifculum aliquemrtdigendo , jam in diquorem,jamin vaparem;jamin lapidem , eye, VE. Materiaduratione aterna eft per.o- c formas,ne quidquam ejus perire pof- t. Reve« Devifib.Mundi Principiis. :9 Reverá enim à Mundo condito buc wd. mon mica una materie perit non una etiam ac- crevit. Namquód Corpora generantur , e un zereunt , idvibilaliud eft quam Formarum in eadem Materiatrafmutatio. Ut,cim ex qua. ft Vapor? Fapore Nubes,2 Nube Pluvia , * Plue viaradictbus Plantarum imbibita Herba, ee, VIL Materie Mundane fumma Virtus eftindiffolubilis ubid; coharentia, ut nullà parte difcontinuari,& vacuum relinqui fpa- tium ; patiatuf. Lec tamen Virtus non à Materia forfam est, fed ab affufa Spiritu: de qua capite fequenti. VIIL A Materia háe, totus Vifibilis Mü- dus Materialis & Corporeus elt, & dicitur, Omnia enim Mundi zokpora , etiam fübti- liffima e lucidifüma nibilfunt nifi fummus, par^ tim coagulatus, partim depuratus. n4 4u- tem ratione coagulatus aut. depuratus [it yin fe- quentibus patebit. DESPIRITLUS,feu Anima Mundi, Naturá. Piritus Mundi,ei? ipfa vita Mundo infufa,ad 2peraudum omniaim emnibes. Quicquid e- P nin 3e PHYSICA Cap. 11, mimulla creatura agit aut patitur ,bujut Spiri. Tus vi agit Ce patirur, Fi enim datumest, L Inhabitare Materiam.. : Ut enim primitus acitavit (c fuper Aquass dra baétenus mon exiflit, nifi in Materia 3 maxis. min liquidá C [ubtili..| Undin amimalu cor- pore Spiritus vocantur fubtiliftmi fanguine Vau. pores, ac vclut llasma, que vite vehiculum. fent, Chynici za tem,ex berbis, nsetalis', dapi. dibussextrabentesSpirzai,aquule inffar Quin | tam cffentiam vzcasz : quod omnibns. quae tuor Elementi fubrtimr effentiafit, Nonautem dpa Aqua; (quatenus aqua eit,) fed inhabitans. 1i via illa creature litus ,à qua extracfa eii, "UB, Dua eim nequeat omini feparari à Mae, teria tn fubtilillla Materie forma , affervatur. Quam tenaciter enim Spiritus Materia inhae veatfabfinem Cap p € 10. docebitur, ; lL Movercíce & agitareper omnem Ma- teriam,ad con(ervandam eam, Hincefis. qued Vacuumuon detür in Mum» Wo, Omnia enim corpora , etiam fubtilifimas, (Aqua, ér Ether,) Spiritu hec dotata ,conti- — uitate (y continuitate gaudent, Sicut enim A». trinal mnm vlt fecari,ita Aqua , Aer , im Mun. Ld Dt'vifib. Mundi Principiis. 3t ws ipfe s adnante omia in illo Spiritu illa U- iiverfali qui etiam divulfione Fat? (ut im Anis smalium vulneribus,n A3ue diffotFione m. Ag« à difploffone videre e3,) rurfus coire facit Mas zeriam. 2. quód mmi creatura ablato abed. Spi- vituspurrefcat.(ut fo? Vino [ritum Vini extra- Jasyvelex Herba fpiritum evaporare frnas Ce.) confervato autem Brita confevuetur , im me, | dior reddatur, Exempligr. Vinum in Fafe ali-. quo folido fub Terrá aut Quá, vel centenos am, nas feruatum femper. generofius ft, inbabitante, b agitante fefé in Mo fpiritu seda, ratione Mates viam femper magis Jubigente, magii, d cruditae tibus depurante, HL... Cuftodire Ideas (feu Formas )rerum particulares. Unum enim idemá, Spirito Umvverfi in multas poftea particularitates,juffu Dei , diduéftus e5i ». ut nempt alius jam fit fBiritue "que , alius [piri Ue Terre, alius Metaliyalius Plante ,adius Anis malis ee,e quidein quelibet genererur fas vao. vie [Jecies. Quod igitur 2 femme Tritici nan na Jeatu Pifumiymuità wings Jaglans , aut Avis. 6. id à ffiritu Tririci es ,qui femini fnele fus, pro natura fud fibi Formar corpus. Aleedem, up » PHYSICJE Cap. M. Tu est Nature limitum cuffodis. Exemp. gr. Equus in. montis molem excrefcat, autin Feli parvitate fubfifl at. 1V. Formare fibi corpora;pro ufu futurà- rumoperationum; Exernp. gr. fpiritus Cami y Jfemini ejui in- €lufus,cum fetum incipit formare , non formel ei alasaut pinna, aut manus eec. Quia menrü illis nonindiget : Sedpedes quatuor, e membrà eateraye0 modo ut apta fint adid,ad quod deffi- mantur. IN empi,quia Canes alii funt ad dedr- etasyalii ad cuflodiendas domos, vel greges , alii ad venationem ; C quidem *vel leporum y vel 4* prorumyvelavium aguaticarum Cc ( prout La uirum fpiritus Animalium commiftuit Creator ut alia eum aliis [ympathliam vel antipathiam Babeant. ) lnicuió, tllorum jpiritusfuus Corpus jfi fuo aptum fartnat.. Undbe fülocreaturarum dnfpeiiuyumitecuju:d ufum collini poffe docti ex* Sflimant : quia Signaturam fuam qualibet cred" 1974 fecuma fert. DE LUuCIS NATURA. l. Primeva Lux nibil fuit aliud quàm Íplendor, feu Flamma ingens, in Ma- 'eriam tenebricofam immiífa ad cam redden- De vi(ib. Mundi principiis. 3 | reddendam Vi(ibilem,& in Formam divili- | bilem. Nam in lingua primigeuiá Lux & gni ejusdem appellationis [unt y ie ww: Unde e Latinum verbum, U RO, Et veró Celi Lux, reverà € lucet (br urit feu calefacit, IL Luci Deus indidit Vim triplicem :i, Spargendi fe quoquó verfus, & illuminandi omnia.2. Movendi (ecum correptam Ma- teriam,flagrandó & lammando. 3. Calefa- ciendijatd; peridrarefaciendi & attenuan- di materiam. Hecomnia noller quod, Ignis facit : quia nibil alisdefi, quam Lux ,in Materia inferiore accen[a. Ill Motum veró fuum quüm Lux illa non poffet explicare fürfüm aut deorfum, (fermiaum enim mox inveniffet)egitfe , & ha- Genus agit, in gyrum : undé dierum ini- tium, IV. Etquiaexcitato Lucis motu Calore; materia in fublimi rarefcebar, coactz (int craffiorcs Materi partes deorfum ruere ; & in medio Univer(i fefe conglobare: quod Terre & Aqus initium fuit. ^| V. Lux 34 PHYSICA Cap.III. V.. Luxigitur.ternà j]là virtute (uà ( Lami- me, Motu, (i Calore ) iotroduxicin Mundum Conrtrarictatem. Luci enin oppefite funt. Tenebre; Moti, Lies; Catori , Frigus, Undé porrà pradierant alta cent raria, Humidum €. ficcum , Rarum D] Denfum,Grave c Leve ec. de quibt Cap. VL | ALuce igitur eft Difpofitio & orna: tustotius Mundi. Et vifililitatis enim, Motás, d Calord sniciafons Lux est. Tolle de Mundo Lucem, & emnia in cbaosredibunt. Siemimnodlu ,abfen- ge Sole, omuia colores fuos farmaná, amittunis € hyemesob Solis mins vobuflam operationcim animalcula planted, emoriuntur,Terra veri waqua nihil nifi rigent : quid futurum [peras [] LuminariaCeli emntnb extinguantur € Prorfüs igitur omnia in Mundo vifibili funt & fiunt ex Materia , in Spiri/n y fedper Jgnem , fcu Lucem. CAPUT III. De rerum Motu, Qui Rerum Principis , videnda funt communia rerum | Acctdentia 5 qua funt , MotusjQualitas,& Mutatio. £x Dererum Motu, E Ex congre/fa etenim Principiorum Mun- di , primb produt. Matuss à motu , ualiras à qualitateyvaria iterumrerum Mütatto:qua Trié atfenus omnibus creatis infant ,ut patebit. I Motus eft Accidenscorporis, quo id'é locoin locum transfertur. Dedlrina Motuum naturalium, quot [fmt € quomodo ffant clavis efl; adomnium natur a- Jium actionum ,intelligentiam z diligemtiféimà proimde obfervauda, IL Datuseft rebus Motus,ob Generatio- nem;Actionem,& Tempus. 05 Generationem:nihil enim generari po- 1efl [ine compn[itiont : nec componi Jine coitiants neccoire [ime C Aota. 05 AGliones : nulla enim fme motu feri potest. Ob Tempus : ut effet. durationis verum menfura. Tolleenim de Mundo Selem e Stel- Jac; nibil (cietur quidubiquamda : Casa , mutas Jfurda erunt omnia, IIL Motus eít (implexvel compofitus. IV. Motusfimplexeft,vel Spiritàs,vel Lu- cis,vel Materiz. V, MotusSpiritüs dicitur Agitatio » quà b Spiri- 35 PHYSICA Cap. IIL Spiritus in Materia fefe agitat ; informare eam querens. (Necenim Spiritus uVous effet viuus , fi a- gitare fe, Materiamá, ad. fubigcndum quoqua mode tentare ,de[ineret, Hic Motus, Pr inetpi- wn efi generationis (y corruptionis rerum, Spi- vitus enim in omni re (carnes pome gráno » ient (c )agitando fe , emollit partes, ut. aut ntvam conciptat vitam aut evolet refs putrefíat, VL Motus Lucis dicitur Diffufio,quà Lux & Calorin omnes partes fe diffundunt. INecemim Igni ejfet gnis aut Calor Ca- dor fidiffundere fe,Ge Materiam colliquare , de« Jineret.. Ati ab hoc gnismotu, omnis Ma« teriz motusyoriginem trahit: a£reffante fene fuum experientid, | Resenimera[fe C frigide, Lignum,Lapis,Glacies, (Fe motu per fe carentz quem tamen igne admoto , mox confequuhtur s utad oculum deman[lrari potest. Eflolebes «- quá plenus , cul admave ligna 5 ecce quieta 4- mnia! Sed accende ligna ,videbi mox motum, primb in Ligun,Flamma,Fume, Carbonum ac filientia : mox in Aqud primum evaporantes vhox fcfe eyrantestandem fervendo exfultante. Sed remove rur[um ignem, ceffabit paulatim rar- De rerum Motu. 32 ruv fum omi motus. Sic incorpore vivo ( Ani- snali fablato Caloremox ceffat uon folum mo- 115 fed Cr mobilitas ymembris rigeftentibus.Pra- dnde,quamuvis diverfi fint in Rebéts motus , Ori- go tamem ubi, eadem,Calor [eu Ignis : qui Mun- do inclufus y movetur circulariter: Im Acre ac- cenfas prout. fe ratione difpofita Materie, aut venti, Ese aut illuc evibrat 5 codntmali inclufur, prout eum phantafia impetus buc aut tlluc im- ellit. VIL | Motus Materi octuplex eft; Expan- fionis, Contractionis, A gregationis , Sym- pathiz,ContinuitatisImpulfionis)Libratio- nis & Libertatis. uorum primi duo immediat ab Igne fint : quatuor fequentes,ab alio Corpore : po[lre- mi duo 4 fe ipfo, fed mediante Univerfali Spiri- 14, Ouodfi videtur durum, exemplis mox li- quef et. VIL MotusExpanfionis eft, quo Mate- ria; calore rarefacta, ampliora quarens fpa- tia;ultró fefe dilatat. Nec enim ravefatd am Materiam pofíibile eil eadem contineri fpatio : (ed tradit pars par. tem,ut fe pandant,Cy in majorem oll. gant. (fphe- [t ram. 38 PHYSIC £ Cap. HT. vam, Exemplum videbis, fi vefice porcine eut. tas faltem aliquot 42u& inlilles ,collad, ejus abu Jfricto fuper fornacem repanas, Extendetur €- pim ve[ica Ct intumefcet : quia aqua calore us. Vaporem ver[a ampliora queret [jatia. 1X. Morus Contractioniseít, quo Mate- xia per condenfationem. in, anguftius fpa- tium fe recipiens, contrahitur. Exemp.gr. [i prediffam ve[icam de fare gacereponas yn locum frigidum : Vapor enirn in «quam redibit, velica detumefeet. Aut ff ln- zum indes igniscorrugari quod, ci contribi vi. debis: quia mollior ibus partibus igne extracfits aeliguum nece[[arió contvalütur : qudratiage f trabium Terrad, rime [cn ljatus fiunt. .X.. Motus Aggregationis eft,cum Corpus adíuaconnaturalia fertur. Exemp. gr. Flamma moffra furfum , Lapis deor(um, Flamma enin connaturalia yn (id efscorpora fabrilia) fentit in füblimi effe : La pit [ea (4d 9 grata ,) inffa bac. NB, Hunc Motum vulgo Naturalem "Vetant ,qui reliquas. dgnorant, Sedetfimaxime in. oculos incurrat, e validifümtu effe ac immutabilis videatur re- uer tamen [atis debili est 5 quoniam omnibus. Jequene [ Dererum Motu. 39 fequentibus cedit Cv nom miff ubi lii ceffant y fefe exerit : quod. diligenter: bae meditanti per fé patebit, Addam tamen hoc. Atramenti. gutta in chartam lapfa, votunditate fad fe fe tuetur - admove tamen calamum tintlum ,tn eundem guttam afilire videbis, Ecce non deorfum,(quo gravitata ratione pertinet fed fav fumstut fe ma- Jorifuo azgreget! í XL MotusSympathiz & Antiphathiz eft, quo corpus fimile à fimilitrahiturjà contra- rio fugatur. Similitudo verà ila inhabitant Spiritás e. Motus bic im. aliquibus corperibus adma- dum evidens est. (utin. Maguete qui ferrum ad fe rrabityaut ferro ipfe afit yin aliis langui- dus C vix fenfililis (exemp. gr. in Lacie, cujus fas à fevofis partibus paulatim [ecedit , [eg, in fammutatem collizir.)in quibusdam vvelus (iga- fus,nifi aliquá ratione vefoloatur, 1d apparet ». 3n E R E //quefacto ubi Metalla viignis abin- "vicem parantur , vi autem Sympathia HAUPT guodá, fno fimili (plumbum ,plumha , argentum. argento) [e congregata im peculiarem cenfluit Tecum, A4 X1 409 PHYSICAE Cap. III. XIL Motus Continuitatis eft, quo Mate: ria Maicriam fequitur , difcontinuitatis fu- gà Ut,cum filula und partem Aquam mer- y^ Aérem f[uctu attrahis, qua Aérem , licet fur- fum fe^ fequetur. Dixumusenimante Mundum ut Animal fecari nolle , adunante omnia fpirim Vive, XUL. Motus Impul(ionis(feu Ceffionis) €(b,quo Materia Materie urgenti cedit. ic Aqua venienti defuper lapidi «edit ,ut mergi poffit; fic Lapis manui, eum trudenti. Crt. Penetrari enim Corpus non patitur , mavult ce- deresfipotefl, $i non. poteid totum, cedunt par- Tes: ut inomnifractione , contufione , rRpLurd, tríturá, fc ffovd, feriidemus, Cedit enim ulió, debitius vvalidiori. X!V. Motus Librationis eft, quopartes; utin Toto recté collocentur ; huc illuc fe vibrant. Ut cm [latera mado bue mado illuc fà agitit* XV, MotusLibertatis €flquo corpus, aut ejus pars. per vim loco (uo mota,(nectamen avulía )eodem redit. Uty^um Aphoris ramus vi iIrflexus, e rur fm dim/ffas,adpofituram faam Fé recipit, | $che* CMGSFRERIONN ^ Dererum Motu, Est igitur. 4 Moti Spiritür Luce Schema Motium, ] Agitationis, ; ; qui diatur Motu j | Diffufionis, [ Expanfionis, f. Agne , b dicitur Mortis 3 | | Contra&ionis. occultam vim , Sympathiz, kxem; o l [ Í connaturalitatem, A gare gationis; 1 | trabente, 4 tliquacerpered — per | connexionem, Continuitatis.- | Leradente féwimpelenze , Ympulfionis, Ue ifo, (ur rbi beni ft) Motra SLibrationis, Qibertatis, 42. PHYSICA Cap. IIl. Exemplum omnium horum Motuum in uaxesssfmi formatione. Primüm (piritusagitalat fe fuper aquas, M» 14 ^ gitationis. Tz Lux Imm;ffa ,penctrabat QUÁJuÁ verfum Materiam , motu Diffufionis. Mox materia in ublimiqua Lux tranfibit,cale- J'icta cv ravefadda , dilatabat fe potu Difpan- fionis ; deorfum vero fe coagulabat motu Con- traclionis. Ez celligehant fe omnes fubtiliore pertes farfumyera[tores deorfum,muiu Aggre gationis & Sympathia: (eceultior ezim Sym pathia & Xdntipathia post demum Rebus indit4 fuit.) & quocund, pars materie fe agebat , alit £oncemitabantur , motu. Continuitatisz ew// stparuebat im alias, illo cedebant , motu Im po- fionis.Librabant verà fe craftorespartes, Cal vem defuper urgentemfugientes eirca centrum, wd, adexatia glabofitatem- metu Librationis. Libertatis morus ibi nullus fuit quia nulla ex- zeraa violentia qua ordine aliquid proturbarcto fer. Exemplum eorundem motuum in ecu In homine (C omni animali)Cibu: ventricu- doim/[fus,per incale[cemtiam calefin ; Hic ben AM ca f ^o ded "xd - Dererum Motu, 44 les motum -"Expan(ionis, Tu» per Motum Sympathiz artrafit fibi quodttet membrum, profuturs : Per motum ver Antipathiz /uper- flua tanquam fbi inurilia C noxia , pelluntur forás, Tam [anguis equaliter fuvfu eh deor- fem tati corpari diflribuitur,per motum Libras tionis. Membri vero aftmtlatus condenfatum , ut frat caro, membrama,os bc. per motum Con, tractionis. Deni Atr in rejliratione baufTus e redditussoflendit motum Continuitatis , & Contiguitatis.(Cumenim Pulmo diflenditur, cér (ne detur vacuum )inereditur s cum erà fe Pulmocantrahit , A cedit.) Motus Viberta- tis apparebit; [Fcutem tuam compris vel at- tralas : quamiprimitrm enim manum auferes illa «d fitum [uum redibit. Morus deni, Aggrega- tioniserit/f alicunde decida: :fereris eaim ver- fée Terram,tangaam ipfe quod, panduseb Terra. XVI. Si Motus complicantur, vel auget alteralterius vires,vel impedit. Priorisexemplum habebu fidapidem T: er YAVA verfus jaciqa z Hic enirn motus Aggregatios nit C motts 4mpulfionis junguntur. Pofferia- vi, fW lapidem Calum werfus jacias: Hic enim potus Impnulfiamsycum motu Aggregationts pu« gnat; 44 PHYSICA Cap. IV, quate fit lucta, vineitá, tandem fartiar deli. Dierer, naturalis aceefforium. XVII. Motus compofitus eft'in creatu. ris animatiscum fe (uà [ponte de locoin]o- cum transferünt, INempà Aves volandospi[res matando bt- Jie currendusde quibus , quomodo fimguls fiant "Videbimus Cap. ro. | Motum item Compofitum vocant Pbyfici, trn es totaliter mutatur , ad e[fe ,velad sn e[fe;vel ad aliter effe , etramfi im eodem perfifra loco. Scd mobi bac dicuntur. Mutationes,pett- liari Capite, tertie ab binc, traitanda, CAPU T IV. Dererum Qualitatibus, P Er variumiflum Motumyvari? Materia cum fpiritu e Luce, permifcetur;perá, variam nio domemyvarie prodeunt Qalitatesquod hae: rti Talis Ma talis, aliatterum talit vel talis ,dicatut € fit:quod jam fpeculandum ell.Sumt auiz ejut- modi T alitates vel, QDualitatesquedam genera- Jesomnibus corporibus commanes;alie [eciale tertis folio creaturis proprie, Mfla bie expl tanda fant fomnl c femel, Ha poffed fuis foci 1. Que Dererum Qualitatibus. 4$ Ll. Qualias eft Accidens corporis, per quod unumquodd; tale vel tale dicitur. IL Qualitatesinfünt omni Corpori , tam intangibili, preumgtico, & volatili; quam craífo,rangibili,& fixo. Efl enim corptu (ut Cap.rr.im defcriptione Materia, Apher. 4.6 Spiritás Apher. 1.VIdimut,) Intangibile y féu volatile , quod c Paeu- | maticum vacant,ut Spiritus, Aér. Aqua, 6 emnia flui- T 4 das. | Tangiliie , nemp? 5 MIO rb. L fiffentia s, Fi igitur omnibus Qualitates , quas expli- tabimus communes erunt. Poterit enim , C de Lapide, c de Aqua, C de Are, Ch inclufo Cor- pori $piritu,dici pinguem efft aut crudum; ca- didum aut ffigidum bumidum aut [iccum ,ra- fum aut den fum (rc. lIL Qualitates funt,omnium in Corpo- ribusFormarum fundamentum. Ut enim Animal à Lapide, Lapis à Ligne» Lt- &nH à Glacie differat ,Forma facit; Farmavverae qualitatibus eonffttuitur. Ergü Qualiter De- Virina fum utilitatis eif , Qo Naturalis fier pH vel 46 PHYSICA Cap.lV. tie qua] ba/'s ; qua quia mire 7? fuit ba&tent ralfata mancum fuit Qj» aueó obfeurum Ple ces Lumen. IV. Quilitas eft;vel Intrinfeca & subflan. tifica, vel Extrin(eca & Accidentalis. De Quilitatibus Subflantificis, Sulphure, Sale & Mer- curio, V. QualitasSubftantifica,é prima Princi piorum mi(tionc orta;eít triplex Aquofítas ] E RN Oleofitas i $Sulphur — [wecami, xxl My PN eu Sy. Sal j AN. 1. Flaunt bec immediate & combination p amorum Principiorun. Ignis uw » e "DnHdTInDS Spiritus —— —. Materia, : MERCURIUS. M Dererum Qualitatis, 4? lit enimin principia Spiritus Materie copjun- hue produxit Aquarum agitationem ; frc Mer- curius 24 ziff agitatio 6525 primum fluidum , quod, figi BOHP2ICSI , nec termino contineri, Et SAL,f cus eii catidu. 4, incerruptibila, prer- fus nt Spiritus Cj Igni: Igne canfervatur, Aquá fe Mercurio Zffiviturym flammam vero non alit , necinfumum,quia (jirituofifüma Creatu- 7a , C plane incorruptibilis, SULPHUR verzquid aif Materia Igni permixta? Cur enim flammá gaudet ,ntfi quia fimilis Nature ? Eflg, in. compofiis primum Combuflibite , feu ir flammabile. N. 2. Cave autem intelligas vulgaria noflra fof- fília Sil, Su phur, c Mercuriumy(feu Arzentum JviOum.) . Hec epim fünt corpara mixta : nempi,ter- 74 falfa ,terra Sulpburea,aqua Mercurialis. (1.6, Junt materia inquá Sal, Sulphur , C Sprademi- nantur ,adjuntin tamen alitisnam Q7 Sal ba&et partes inflammabiles, c Sulphur aliquid aliis aliquid etiam cAMercurii : à potioriautem fft de. mominatio,) des Ille "Qualitates ut in fe fant , uideri non poffint, mifi smagipatione,- Infant eina XE Mi 48 PHYSICAE Cap. IV. Bue,ut Cbymici adaculum demonflrant : quippi, qui ex omm Ligno, Lapide Pye.extrahunt partt erudas ey equofas:alias item, pingues e Oleufait € quod [aper esl, Salesl, i, eimi. Sic Cb Li- 4t oremyalium c[fc Mereuriofumy(ut Aqua vul. gana phlegma 2)elium Sulphureum,( ut Olt- um; c Spiritus vini :)alium Salfum £f acrem, (ri aqua feris )res ipfa loqutur, Fapores quof, Alios cradosalios pingues alios ares effe expe vimar in membrorum fInporibus dr. doloribus, VI. Qualizates intrinfecusproduxitDeus, ut fubftantia cujusd; corporis conftitui pof fet. Erenim [fluerem coi- E $ | | tion? , éru- | mia ditatem. bilitatem. Sulphur | denter? ,coa- J row Sp bflimali- "em , pin. 1 ditatem. ruht Sal | | eie d | dn corrupti E dearitiem ; bilitatem. ———— e in LN l fagibilita- tm Merci Dererum Qualitalibus. 49 Mercurium dare fluorum & facilem Máté- rie coitionemyparet ex Argento vive,quod ob Mercurii predominantiam » fluidiffmum esl; ut etiam [iffi C frei non patiatur, Idem ver) erudifmum e&.nec accendi aut comburi potesi: quin [i urgeas ine, evolat in Abrem. A Sulphureveró , tanquam g'utine; corporum cóagulationem effe , izze parer, "od [iced , folidis , e compattis piss imfie olei, quàm bumidi : item ,quod cinis ( poit. abfum- puiumtgime Sulplur) agna affusá in maffam non coit,aleo aut pimgu coi. Cbymiciueyo ex omni Lapide oleum extrahunt remanente folüm ciné" ve, umlá fibi parte amplius cobareuie, Salem autem Confiflentiam dare; pa- Tet ex Animalium ofübus , à quibus merum Sal extrabunt C bymici. Omniattemg, denfa , mul- Tum poii fe cinerem,(i. e. Salem;)relmguumt. ,í Megnojeitur confilia Deuisbas tres Quas litates in covporibus. contemperevit, Nam fé Mercurius a/e/fer, Materia jad rerum genera tionem non conflueret :f(Sal nibil, poffet canlfte- rent frei:fi Sulphur , confiffeptia ejfet vieen- 74 , 5 diffipabilis zamem. Deniá, y Sulphur Ligne alis quibidam materisi, roh ine[feh E ullum $o PHYSICAE Cap. IV. nullum babere poffemus lpuem in Terra , preter Jelarem.( uon yoffer enim quicquam accendi j € tunc quantos defeddus, pateretar "vita humd- na? * DeCorporum Qualitatibus Ac- i cidentariis,feu Extrinlecis. — Hec de Qualitatibusfobflantifuti : Accidemas vie fequuntur, A VII. Qualitas Accidentalis eft, vel Mani- fefta,vel Occulta. VLL Manifefta Qualitas eft; qua Sen(ü percipipoteft;ideó Senfualis dicenda. Ut, Caler, Frigue, Mollies, Aflerétas C6 IX. Occulta Qualitaseft, qua folà Fxpe- rientià innotefcit;i. e. effectu fuo, (ur ferri amor in Magnete Cc.) ideod; Infenfilis dici- tur, à AOManifeffe provenimmt , à diverfa Elemen- terum Qualitatum fubflantifiarum tempte raturd : Occult, à peculiari cujmd, creaturA. Wpir itus innenediati, n X. SenfualisQualitas pro fenfüum nume* ro;quintuplex eft; Vifibilis,Audibilis,Olfae. &ilis,Guftatilis, Tangibilis : five, Color, $0- nus, Odor,Sapor;Tangor. 3 /] Derernm Qualitatibus, 5& We offendat infülensvuox Tangar; dotfri- ha cansá fifa eil C» apalegia admittit, Sie- niv dicimus? Calto,Calor;? Colo,Color;a $a pie,Sapor;ab Amo,A mors Fluo ; Fluor; Li- quo,Liquor; Tremo;Tremor;z Clango;Clan- gor;ab Ange, Angorsquid ví c 2 Tango TAN- GOR? DE QUALITATE TAN: GIBILI. XL Tangibilis Qualitss(/fve Tangor eft partium Materiz in corpore talis vel talis pofitura. : XIIL EjusSyzygixfeptém funt. Eft enim omnecorpus,quoad Tactum 1. Rarum vel Denfüm.z.Humidum vel Siccum. j, Molle Vel Durum. 4, Flexile vel Rigiduin. y. Live vel Afperum.o,Leve vel Grave. 7. Calidut velFrigidüm. De quibus fingulis »quid fiut, e» quemode ffantyeccurat? videndum. XIIL Raritas;e(t attenuotz Materiz pet majora fpatia extenfio:Denfitas contrà,Ma- terizinunum ardor compreffio. Omnis etim Terras Aquas ir, Spiritus Dai m $x PHYSICA Cap. IV. Jam Rarior jam Denfior esi. Notandum autem tm den[um corpus non dari, ut mon Jabeatt men poras , quamvis infénfiles.. Apparet id in ligneis Cr teflaceis non glatinatis, vafis que i| queres tran|[Judant : item, in Legend plumba aquárcpletaqua fi malleis aut ovculari compri matur,aquam delicarifumi roris inflar exfudat, XIV. Humiditas(Humor)e(t partium cor poris Liquiditas atq; per invicem penetra biliras : Siccitas é contr partium corpori confitentia & impenetrabilitas. | Sic glcbaytalere vel frigore compact t,7tr- raliccacH : Lutumtverbest Terra humidi. 4 qua eft. bumidus liquor : Glacies verb es? [its qua dc. XV. Mollities, et Materie fübhumidt conftitutio, tactui facilé cedens: Duriti Materia exficcatio,tactui non cedens. | Sie Lapis ejt Durus ved Mollis Aqua ite» Spiritus, Aer. erc. XVL Hexilitaseft Materiz humido ghi tinecompactio,ut fe flecti patiatur; Rigor Materia ficco glutine coagulatio,ut non fie €latur,fed frangatur. . 1 Sic Ferrum rigidum est, cbalybs Flexili. | $it De rerum Qualitatibus, E Sic lignum aliud Flexile,aliud Rigidum.efc.Sed aeta, Flexileetiam Lentum dici Rigtdum Fra- gie. XVIL..— Leve;e(t quod partium zqualita- te Tactum placide afficit : Afperum. quod partium inzqualitare Tatum diftrahit, & vellicat. IC In liquidis Leve dicitur leme, Afperum acre 5 Sic Marmor rude Afperum est y politum , Leve. Aqua Affera eit , Oleum Lene, Ventus vehe- mens € frigidus, eR Afper feu Acer Anva tepi- da Lenis efl, Sie incorpore noftra, Humores,Va- pores, Spiritus, Lenes vel Acres dicuntur, XVIIL — Levitas, e(t corporis ob Rarita- tem & Spirituofitatem furfum feftinatio: Gravitas;corporis denfi deorfum propenfio: ut illud inFlammá;& omni exhalatione;hoc in Aqua & Terra, apparet. NB. 1, Motus bic furfum e deorfum , quomodo pereonforti feu connaturalium amorem fiat, di- éf]nm esi Cap.s. 2, Inequalitas Gravitatifeuponderofita- tile] ab inequali Materie condenfitione, Qua enim plus Materiecarpori incest , eà phu ponae- tat :ut;Lapis plusquam Lignum ,Metalla plus- D? quam 54 PHYSICAE Cop. IV. guam Lapides, C in his maxim Aurum Ar. gentun vivum,c Plumbum, quia compadt fi- Pha, Corpora, QUIS her amnia eravia deprebenditur mu. ximi ponderis effe Aurum y minimi Spiritus V» ni[eu vinum fablimaturm. Prapertiorverà Qui. titatis inter bc duo deprehenditur non excede. Te rationem at, partium: ita emp ut Aui QU'tanna guttas 21, de [Birisu vini mom prapt» deret. XIX. Calor,eft minutiffimarum materiz partium motusin fe reverberatus, millena- rum cufpidum inflar ta&um penetrans & l:cerans ; Frigus vcró,, eft motus partium fe (e contrahentium. NB, 1.Calorem C Frigu Motus ejf, non ue Jitates ffxas patet : v. quia mullum bie apud nis datur corpue perpetui Galidum aub Frigidum, ficut datur Rarum e Denfam,Humidum c fi ci eres Sedprout quid incalefcit ac reffigefcit i quod à Motu fit .2, quia fenfus ipfe teflatur in adv fione cutetn & membra penetravi ac drftrahi, if Frigore verb obturari ef conffringi : Ergà Mr Tuseil. 2. quia quicquid faepius incalefcit , (4t dum Metallum tam mile quam pandere dim nuits Dererum Qualitatibus. $5 nuitur denec e abfümatar : J4 verà unde , nift quia Calor. mille atamas ejacelaude Materiam atterit é imminuii ? 1n Dicitur vero Motus Partitm , C quidem in fereuerberatus. Nam quod movetur. fecua- dum totum , C direstà (nonreflexe,) non inca- defcit sut Ventui, Aud volens € c. Sed quad ma- etar cum reuetberatiane ,[éu alteratione. ce- derisut fa im. Repereufüone Lucis in corporum dteratá Collifior ein Attritu,Friékiome. etc. r1: Diflinguendum verbefinter Calidum, Calefactivum,e* Calefactile, Calidum feu Calcfa&tum e, qued afa. calet ta] mi, ad- urit : ut Flamma,Candens ferrum ,fervens 4- quayvela£r. (qui € ipfe (arentifimum fufeipit calorem.)ctc. NB Summé Calidum ,^fer e- mnia nobis neta, e$t [gnis lummé Frigidum, mon babemus nifi Glaciem 5 qua tamen Frigoris grada. Calorá in [gne gradut opponi longifime mon poteit. Calefactivum eft,qwod Calorem excitare po- 2e[lut, Motus, quacung, Motum cierepoffunts, meinpà Ignis, y Piper ac omnia Acria C Amara intrà corp us a([urnpta, Motus emim 4b Igne e[l € Ignis À Motu Cr ab uirod, Calor, Nam Jgnis D4 gon $6 PHYSIC/E Cap 1 V. monpetesi non moveri, (aUis mox. peces jta Motus son potefi mun djgne[rerestt ex alli Filice , Cr attrito diutius digno patet. Utrumá, dgitur Calefatevum eil ; Sed Jgmá preteved ca- lida acu, Calefat]iva vnlgo Calida poten- tià , vocant. Calefactilee, quodfacil? calefferi pa- Teilsut A?r, C pofl Aérem pinguia (Oleum yBu- Tyrum :) Tum Lienas detde Aqua, In bi & mim quia partes funt rariéres , Facilius comma Ventür ad. agitationem. Lapides e. Metals, quia materiam babent compabtam , mon facil ealorer admittunt s fed adrriffum retinent dine. tis quia obporos anguffes von facil? exbalart potesi, Atá, bec caufa eit , quod omnia minitit particulis confHantiayut Plurne, Pelles pilofa , omnia villefa (imb 6$ pulveres quicumá) Cal vem aut vetinent [emper ( acitatiume quddum dnclufi Adris aut cert? fufcipiunt facil» excitat fülum à sorpere vivo tran/Biratione 4liguá. 1p. Notandumetiam,omnes bas Quatitates Tacfiles, de eodem Corpore divers. dici mempà ropter atteriu corpori refpectum ut Aquae fhetfu Aeris denfum eft corpus e grave ; repe GuTer2 vel Lapidis, aram P leve. Imb et prepter tatum, fie vcl fie predifpofitum , aliter RE i AIL | Dererum Qualitatibus. 5 etá, aliter videtursFxemp.gr.Aqua tepida calz- ti manui videtur fiigida, frigemti calida, v. Obfervandus etiam drverfus Calora effe- pre Objedli diverfitate. [... [Sulphureà, quam accendit, in X flammam vertit, & furfum R4 rapit. | *i | Mercuriali : quam rareficit , 1 € expandit,utin Aquarum | evaporatione videre eii : i- Effectus | temá, deiecatione feu arefam Caloris | ione Terre , Ligni, cin perpe- quibus quicquid eft humidi 1444 eft | e liquidi, calore in Acrem itte. i |. vertitur €f evaporat. Huatio: glutinofas, feu fülphureas, Sed ali | cogit eas lig cefcere s ut im zr in Sela , Cera , Metallis Gc. Mate- ] videre ef? Tia | Confi-4 Cinereas five (alfas, cogit e- fete; wi conden [ari per Jumidi queff| — deficcationem: aut fÍ ma- gii urgeat » eria rumpis at Lignum, Glebam, Late us | rem.& c. (atd ita Indura- ! [| tio Caloris effectus efi per uicidens,) D; Dc 58 PHYSIC/Z Cap. IV. De Saporibus. XX. Qualitas Guftatilis diciturSaporjqui eft Qualiratum primarum , per Calidum & Vies contemperatio. [Tempe-) [ Dulcedinem, Sulphur gatum V dut i dts ^ | Amarorem. | Rad [| Nas fid, nem. 1 Combu- Acredi- | fus . nem. Frige- Acedi- | omnium. ini S ES nem. | enim bo- pn medio- p rH. mor eniter, Acerbi- || dacitat, Sale ar» Frige- taté & E eoa guit. | S Ime, [ tatem, Mpparet igitur und? Herbs, Fructibus, Anima Jum partibus, Mineralibuts, fapores2 à diffu- fs mempzubig, SalecSulphure, de quibus un&- quad, creaturaplus aut minus forbet, pro Natu vá fui. perfe infipidus eit (ut inpituita nota- guias) fed per illum, ut C» varios Galoris é Fri gor Dé rerum Qualitatibus: $9 garis gradusst[Ha diluuntur at magis. Au! mina duicta s amara, falfa Gc. fimt. De Odoribus, XXL Qualitas olfa&tilis, Odor dicitur; qui eft Saporis tenuiffima exhalatio. ^ Maegütamen Sulphurea,quàm Salfe, Oda. vem emittunt, Magts iteya. Caltda quia Calor attenuat Corin auras [parait, Hine Horti C» My. vothecia.quo magis dér calet, eó magis ffagrant; fed € quà magi fragrant,eb citius exolejcunt , exbalatá fenfim odoriferá illà fulphureá qualis t4te. De Sonis. XXE. - Qualitasaudibilis dicitur Sonus qui eft Aris acriter percu(fi illura, quaquà ver(us diffluens. Non amis Aéris msotus dat fonum, fed Ma" 105 quo Ar celeriter [cbuditur C finditur. ER autem Senus acutus vel obtu[uus s arat us vel in- gratus prout corpus Aérea percutiens, cut nma velobtufums Lave vel Afperum » fuerit. Species foni. Naturales funt : Tinnitus, Airis per acutum aliquid flantis Murmur, 4» 6o PHYSICA Cap. IV, que labentia: Tonitru Fu/pinis ; Strepitusyf2: liorum; Boatus ve] Mugitus, Zozs ; Rugitus ; Leonm; Sibilus , Serpeptmm : aliarum, ani- tmantium Voces. De Coloribus. XXIII Qualitasvifibilis,Color dicitur: quie(tdiver(imodé in corporum fuperficie receptum , & oppofitis tenebris tempera- tum,lumen;ut Albedo,Nigredo, Viror &c. Obfer. 1, Colaremnibil. efft in fe, fed à re- bus diver(imod? vefilientem (ucem s patet s n. -Quiaut fine Luce nom videtur yita nec ulle alio fenfu aut Ratione, aliquid effe deprehenditur mec eit igitur, 2. quía Colores equé ut. Lux per A- vem [efe diffundunt , in, omniam fpettantium culos incurrunt. Diffufivum antem motum Lucis effe proprium, vidimms ante. Ergà Coler nibilrevera eWyuift diverfis verum faperficiebus diversà tinéfa Lux, 3. quia in dddem Materia aliter ard, aliterveflexa Lüx,aliorará, alios pro- ducit colores, Videmus td (ex. gr-)im Nube,que | dn fe ipfa fibi fimilis.apparet tarnen nobis jam al- Bicansjam nigricuns jam rutila , pro nt luci op- ponitur, 1demim iride (qua nibil eilymifi Nabis in De'rerum Qualitatibus. [7] dn minutifmas Aqua guttas vefolutio) videmus alorem Flvum;V iridem,Flammeumy,d" Ceru- Jeum : [icut € in Crifallinoprifemate luci obver- fóspatet : que prorfus offendunt, Colorem zi/il ejfe nift à dvverfa Lucis incidentia diver fam e- jus tindiuram. Tranfitorii veri ibi( in Iride & virro)funt Caleres, quia Materia ipfa fluxa , c dicphana : in corporibus fixis figuntur etiam Co^ lores;fed modo Dea magis quam nobis cognito, Obf. 2, A Colorum vero rezeptibilitate ,cor« pui dicitur Pellucidum, ve/ Opacum, Pellu. cidum (7ranfjarens,C Diaphamum eft; quod Lumen tranfmitiit,ideod, nec coloratursnec vis detur,ut , AUri C ex parte Aqua ,Fitrum ,Cry- flallum, Adamas Cc. Acrem mon colerari,id e? Luce nontingi, patet im conclavi undid, elaufo » fiiper rimam radium Solis immittas, bie enim zetumquidem Conclave tran[ibit , nan appare- lit tamenynifi in oppefit pariete velpavimenta: aut fFwanumaliudvé denfum esi :aut, Jipulvere excitato atomi ejus quantitati ut Ls- cem refletere pofintvolitent,) Opacume 5, , qued Lumen non trarfmnittit fedreflettir ideo 4 coloratur Cj videtur : ut,Terra, Lignnm,Lapis, Gemme, Cr Aqua colorata: ati, hoc à bus ; s 62 — PHYSICAE Cap. IV. Opacoreflexum Inmen, proprie Color di: citur:Cujns fex fant Species Albédo, Flavedoy Viror ,Rubedo,Cxruleitas ;Nigredo, Albedo,es Lumen propiafuá fecie vefiliens, Flavedo,ef? Lumen pim ulá valigime tinci. Viror,ef? Lumen mediá ef gratifima Luci € Tenchrarum temperatura : Rubedo;e La»;en magis ad Tenebras vere enr. v.- Caruleitas;eZ Zu»ren plusquam femitene- bricofum. k Nigredo eni eH Tuminis ob tenelricofam i fuperficiem nanrepeyeufrio. —— Quilibet ifle Color babet fab fe diverfos evadus wc fpecies pra varid cum aliis Temperatura:quo Opticorum c Pictorum feeuationi relin- guimns, XXIV. Supere(t Qualitas, qui duplici fen(ü percipitur, Tactu & Vifu,nemp&Frod- xA;quàcorpusallod Rotundum elt; aliud Oblongutm,aliud Quadratum &c. Sed ujur eonf[ideratio Mayhematicis refignatur. De Qualitate. Occulta: : XXV. Quálitas Occulra, eft.vis in aliud €orpusaliquid operandi, quod non nifi ef- fectu deprehenditur. Exemp. De rerum Qualitatibus, 4$ Exemp.ar. Quod Magnes Ferrum tra- batiquod Venena zz corporiéus zibilnifi piri- Tumpetant C» extinétum cant qued. Antidota Venents tterumrefiflant ch adverfus ila Spiri- Tum muniant:quodquadam Herba Cerebroyalie Cordi alie Hepatipeculiariter profint,erfimilia, Hujusmodi Occnitas qualitates Deu peromnem IN aturam fparfit , c. potiori ex parte adbuc la- Tent, Proveniunt. autem immediat?à peculiari nniculg, Creature infufa Spiritu. Yam ,quem- admodum una eadem, Mundi Materia peri propter dtverfam texiuram, in Lapidibu , Me- vallas Phautis, dnimalibud, saffnitas ouafi figu- T45 patTa esfsita unus idemá, Spiritus Mundi per vVarigs (P [peciales, Deo notasyvirtutes im infimi. vas quafi forpias diduitius esl. Ab hi verü Occul- fü Pi rd Sympatbie (f Autipathie re- Tum propri oriuutur. CAPUT V. DeRerum Murtationibus;Genera- tione, Corruptione, &c. Agnetem contrarietatibus, prefertim Calori C Fy dgoris (ba enim due qualitates maxim? Acliue funt ortum habent mutationts iMle,quibus omnia in Mundo fübjacent: quas nung videbimus, I.Mu 64 PHYSICA Cap. V. J Mutatio, eft Accidens Corporis, quó Effe ejus variatur. Se nem pé ves à non effe ad Effe tranfeat y Jrve ab Effe ad nomeffésfiue a fie effeyad aliter effe. 1L Onminia Corpora mutationibus obno- xia funt, Ratio. Omnia componuntur ? Materia; Spiritu € Igne qua tria arto inter fe mifcen- qur perpetuo, Nam (y Materiares flexaest ac labilis e Spiritusinguietus femper fefe agitams € Calor (bid, à Luce & Motu excitatus)rerum Materiam arrodit yvellicat , difftabit. Ind in- quam eit, quàd nibilin eodem flatu permanere poffit diu omnia oriant uv , cvefeant, decrefcant » intereant vurfum, — Hine feriptura etiay; Ce- dosvelut veflimentum veterafcereyafferit , Pal. 102. V. 27. 1II Mutatio Rei,Effentialiseft vel Acci- dentalis. IV. Effentialis Mutatio e(t,cum Res in- cipit effe;aut definit effe : illa dicitur Gene- ratio)hec Corruptio, Exemp. gr. Nix cune ex Aqua formatur, generari , eum ru? fas in Aquam refülvitur , eer- eumpi dicitur, p . V. Accie Dé retum Mutationibis; 6; V. Accidentalis Rei mutatio eft , cum illa crefcit aut decrefcit, aut qualitatibus mutas turzillud dicitur Augmentatio; iftud Dimi- nutio;hoc Alteratio. (de quorum fingulis y quomodo fiant,videndum. ) DE RERUM GENERA TIONE. VI. Generatio;eft Rei productio, ut quod non fuitelfe incipiat. dta quotannt , imo quotidie per ommeri Naturam infinita generantur, VIL AdGenerationem tria requiruntur, SEMENMATRIX&CALOXRmoderatus; Hec tria in generatione. «Animalium ; Plantarum, Metallorum,Lepidum,Meteororur denid mecef[aria funt, ut fuis locis videbitur. VIII Semen;ftMateriz portiuncula;ine clufumin fe habens Spiritum vits. o Seien emm Corporeum eil, vifibi/es ergomateriatum, Idem vero nift in fe continet Jiiritnm ejua [Deciei cujus [ewmen «fe debet Ed eil femen : per quid enim farmaretur ? 4deà fes thina é quibus [Divitus exbalavitynntilia funt a. germinandum, T IX- . Matixeft Locus, femini deponendo " E com. 66 PHYSICAE Cap..V. commodus, ucid virtatem fuam explicare poft. Y Extra Locum nibilefl : extya verb come modum locum, nihil generatur quia actiones. Naruraimpediuuntur.. Commodus AUCH CD. rationiLocus eit , qui femini praebet, r. Situm znollem, 2. Circumclufiomemyne ( femini attenua-. To fTiritus evaporet, 5, afftuxura aliunde mate: via venas, IN B, Sunt autem quot. Generatio zes,tot Matrices, fiu Gremia : Meteororum Ma-. trix eil AeryLapidum,Metallorum , cf Planta-. 74, Tetra: Animalium , Uterus. " X. Caloreft excitatus in Semine Motus; qui Mareriatr ejus attenuatis; ut intume- fcendo expanderefe quaratfacit, Eenim occafione excitatus fpiritus;agitat fefe; at. tétuatas materia partes quafi difflansad " Naturae formam difponit. Hic est omná Generation proceffus pere. petuus,nullusd, alius, Und) poft medum (Jub. Migeralium, Animalium Plantarum, dadfrina) za fad fonte patefeent. Olféroandum Lu nen, quadum aUffy Semine noftignempo Gramen. €Terray c Vermes 2 luto Lieno,Carne,putrefa 7 d fdidfirtumenyvi iru per ves ior nbicur. Pererum Mutationibus — ' 67 ubicumd, Materiam aptamstanquam Matricem, repperit, C à Calore adjuwvatur , mox aliquam novam Generatienem (quali novi Regm confH- 1utioném)molitur, Sine Calore autem (Solarif- n [it an igneuyan a cimalis interior nonvefert; modo teuiperatus fir) nulla Generatio effe parests quia Materia fine Calore praparari, emolimi, di- ducigmnpotefl, — | DE RERUM ALUGMENTA- TIONE. XL... Omnegeneratuin crefcit & fefe aug- mentàt, quantum poteft: idd; per Materiae attri tionem, &fibi affimilationem. Ubicund, enim Generatio est ibi Caley eff (ubi Caler ibi JgnissCo ubi Ignis, ibi Pabuli in- digentia C attractio, Calor enim , quia femper Mareriepartes attenuat qua ex balat alias qui- bus fe falfentet quarit Cj attrahit : (ut in ardem- ze candelá fieri videmus:)attrac?a verà cf Cer« pori applicata Materie pars affumt paulatim eju formam eid afümilatur Cj fit idem. Calo- 75 €nim Vi,ex Heterogened frunt Homegened z Spiritu interim illius Corporis , etiam de Spiritu univerfl fibi attrabente Cb ita jJfe qued, multipli tante, Sie erefeuug Lapides, Miner& Plantas d2apimulia; Gc. 4- 68 PHYSICZE Cop. V. DE DIMINUTIONE. XIL./— Quicquid crevit, crefcere aliquan. do definit,& decrefcere incipit: 1d; ob & per Materie arefactionem, QC empé,quia Calor cami tréftemte Corpo- re auctus tenues ac pimgues eju partes paulatim abfumit folidasd, avcfacit : ut tandem materu affluenti afimulationem preft ndinan fint aptat id, propter glutinis defeclum, Flaccefett 1gur (j marcefcit Corpus tandemá, perit. D& ALTERATIONE RERUM. XIL Nullum Corpus eafdem retinet femper Qualitates;fed eas mutat varie... Exemp.gr. Lignum cum «crefcit. arum est & molle poffeà denfatur f duve[cit ,prafere 2im de[iccatum ; Fructus contra nature[iens ra^ refcit c mollefcit, Colorem ,Saperem , Odorem mutans, Eft enim Univer[i Lex , fubjacere via eifuudinibus quin C corruptioni, de quá fequia. zur. y DE RERUM CORRUPTIONE. - XIV. OmneCorpus Corruptioni obno- xium eft, í ra De rerum. Mutationibus. 69 uia compofitum à Materia fluxa, Spiri- tud agitabilisqui;pro Caloris rmutationesdi[per- gipotesl, Cum igitur alterationesprebiberi no prfimi, nee interitus potest. At, bine forta[iis omne Materiiatum diitur C OkPus quafi Corrupus : quía Corre prion fubjectum. XV. Omnis Corruptio fit per Arefactio- nem;vel Putrefactionem. (uon enim hic loquimur de Corruptione vielentá , qua fit per continul folutionem (ut citm aliquid confringitur , dilaceratur contri tuv comburitur ec.) fed de Corruptione Natu- vali, que ab intrà Rebu interium adfert ; Lane mullá rationeynifiper cAtrefadf ionem vel Putre- fsdhionem fievi, palàm ei. XVL Arefactio,eft cüm Corpori affluxus Materiz negatur, Calord; inclufus abfum- pro humore proprio reliquas partes defic- cat,& indurattandemd; deferit. icarefiant Herba, Arbres Animalia e. XVI. Putrefactio,e(tcüm Spiritusà Cor- pore exhalat;partesd; Materia folvuntur, ac infuas heterogenias redeunt. : Tum enim Aqueacongregantur «d fe, (- deoputrefaéta gravem [jargumt odorem:) Oleo- E3 fa 70 PHYSIC £ Cap. V. Ja ad fe (undh putrefatia femper umtf uofitatis s. Jiquid obttment,) Faces ad fe (umde canfu[fo ilu dnputrefitti , faporá teter eec. ) At dj, binc faci- eesirationem deprehendere,cur Frigus, Sal& Arefactio;Putredinem prohibeant. N«p? quod Frius Corporis poros obffruit ne Spiritut- fe partes egredi ey exhalare poffimt : LArefatla verb partibus tenuibus, quepurefieri po[int ex- Laufla fent: 4l. denid,, Materia partes intus ctn Mringat, C velut vinculis detineat ne b/are , d Spiritum emittere, pofint,. Facilàitem binc col- ligitar,cur Dura &Oleofa (int durabilia274/ nimirém Duramultum Salemsquiputrefaitit- nera prolibet,babenr; Humiditate verà( putre Jfadtionis irritamento defltuuntur, | Oleofaat- zem,qubd Spiritum benà alenda ae depulcenda | mon facile dimittant. (Scbum & Adeps putre- funt , quia poros laxos , ci nonnihil 4quofitat ii, Babent. ) 1 N8, Olfervandum tamen efz,non mollia ^ folio, Herbas Frutius, Carnes )putrefteri ; fed € durifüma Corpora, nemp? Lapides c Metal- Ja. Rubigoenim borum , nihit est nift interit- Tumpariium putredo, per poros fefe foras fpar- | gen. Yr Ae PA XVI, Dererum Mutationibus. zr XVIII Exdidtispatet; Mundum potentiá aternam effe. Cum enm nec materie mica ulla perire , mec Spiritus fuffocari nec Lux extingui uec eo- rum quidquam extrà Mundum evolare , poffit s neceffed, babeant fimul effe , * fefe mutun per- meare » Qr in invicem agere, impofbile ef non nafci aliud ex alio , uel [ime fine. Qmninà enim verum eji vetus Phyficorum Axismas Unius Corruptio eft alterius Generatio. Ztafciicez Munde Arclitedli (ui aternitatem exprimentt, CAPUT VI. DeElementis,Ethere, Acre, Aqua; Terr. Qyootmpleri fumus hactenus Mundi genera- Jia;Principia semp?,cum communibus AC« cidentibus : Seqmantar jam. Rerum Species, qua ex lifdem Principi per varias gradus dedu- dle funt. Ubi primo. [Deculanda veniunt. Ete- mentasut qua. $ primo Principirum congre[fa couflituta,torius Mundani ordinis uelutà Bafes €? Cardines exiflunt. l. Elementum eft Corpusin Mundo pri- mium & maximum Neture fimplicis; 3 EA Cor- ! » PHYSIC/E Cap. VI. Corpus;/é Subflantia, Duamvi epim, Materiam,Spiritum , Lucem »ettam fabflantias. appellavinus (cap. 2. ) eb; quod. Accidentia nom Juntsquiatamen nulla arum per fe & féparatim. exillit [ea alias Sub/Gantias Junctim confHitnunt;, meüorijure Elementa ci" qua fequuntur cream-. T4, fic votabuntur, Simplicis autem. Natura. dicitar BlementuwyrefetTu Subflantiarum fe quentium,que complicatas labente Naturas, ut "idebitur, E lL. Elementorum conftitutio facta eft per Lucem. d Luxenim Mundo dmnmiffa,Matu ef Clos ve füo Materie Mundane Chaos difeutere ail. Et cim fe ageret in gyrum(ut ej bactenus agit). depuravit Materiepartem, fubtilioremá, effecits, reliquo Materia neceffarià fe alibi conflipante c in denfiratem colligente ehe, j li. Elementa funtquatuor, Ether, Aéry: Aqua,Terra. 4deffqnatuor fant redatke rn formam Maz teria Mundane (prius enims inforyis erat ) fa- tlessavitatis ac denfitatis gradu potifüimum dif. fetentes..- Nota. Peripathetici: pro ZEthero lgaem füblunarem ponunt ; ZEthera verá: Quin De Elements, | 5» Quintam Effentiam nominant:$e2 Tgnis id Jublunaru puram purum figmentum e3; Celuna ipfi, tgned Jute inflructum es? fummum Muu- di Eleriertum yut pofl Scripturam Senfus ipfide- soonfvant, 3tquis fe bus moffris non expedier, fabrilioresd, demonffrationes taptalit , videa? CampantlimVerulamium, Tlomamá, Lydiae de NL «tsrá Cult Gc, Cy amitatem. Ariffarelici famenti agnoftet. IV. JEther,e(tpuriffima materiz Munda. na pars.per fuprema Mundi fpatia expanía, Diatiurvulgà Colum vifibile; c ftella; tütm: Ire per Gracorum errorem qui eum foli. de [ub[lantie,Cryflaltà inflar , effe credentes Jen. gius appellabant) FIN MAMENTUM fedmi- nis ad veritatem, Canvenientius Vost. ab He-. bres NR Nudes Lux dz dgnis (Quafi op ru Ve, Ignis furfum :)atá, ita ab urendo :ue Qv a- fie ab ai3u ardeo dicttur. Ardet enirn luce fpae- vam inextineuibilid qud e depuratur. Favet. BisHebr ee vocis notatio —— Q2 ex UN e CD. lgni C Aque. Natwra Cali ei?, Summe Li- quidum;volatile & calidum effe. : V. Aéreítmediocriter pura Materiz pars, per inferiora Mundi fpatia. expanfa. 3 Es Tutte, 74 PHYSICA Cap. VI. Naturaejua eff Spirabile C quequa verfum Meabile efe, dox VL. Aquaeftcraffior Materie Mundang parsin fluorem redacta. Natura jus efl Fluidum effe, hume- €ans. VII. Terraeft craffifsima Materiz pars,ve- luti fzces & fedimentum infimo loco col- le&um. s Natura eiue e$? , Siccum effe &* Immo» ile. VIU. Elementa igitur funt eadem Mun: di Materia, denfitatis & raritatis gradu diftine da, «Qua enimLux gyratür ibi Materia max- don? varefafa Qr. depurata ejt : fub boc evafe fíar:tum era[fa. € fluida s tandem im imo facet ( fedimentum eraffum. Mera igitur bic elf gradatio. Terra. enim nibil esi nifi incrafft- ?a Cr indurata Aqua: Aqua, nibil mft. incraffa* tus Aer: A?r,fubtilizata Aqua: Aqua eliquatà Terra. Sed ab boc Denfitatis C Raritatis difiri- aint,alia oritur eorundem Elementorum dif- fcrentiawemp? — Y (5 i oris De. Elementis; P421 loris & Frigoris, Terra enim immota c8, A- qua mobilis(flaitat enims) A&r magis adhue (trac fundit eni fa buc ilucs) Ether mhil nifi zieves zar rapidifémi, c quidem perpetub, Cetlum i- zem propter morum perpetuum calet ( im ar- det))perpetuis Terra propter quiet? perpetuam, friget perpetuo : excepta, qua à faperveniente, calefli aut intus inclufosanescalefiit. IX.. Elementa untin feinvicem tranfmu« tabilia... Quia nemp? excitatus in Materia Calor , eam C expandere && conde fare potest, In A- qua fané eo Agro id evenire videmus quotidie, "Aquam enim evaparare y in Aérem verti, quis dgnorat e E vapore autem vicifumferi Aquam pluvia docent, Sed C in mauu noflrd mutatias mem ejufmadi procurare peffaviussvelin vvulga- vibus Alembici quibus Aqua antFina difillan- zur. Eflo Alembicus ab omni Materia "vacuus Solo Atrevepletus, Hujus tu prominenti oblon- go tubo apr dicaVitri Aliqued auguffioris eris, ne quid Acris ulld parteexfpirarepo[ut, dilgEter circa tubiingre[]urn circumlini: at j, mox fulje- o. Igne inclufam Mid ratione Ajremurge, & vareferi cogezvidebisBuvrubi dilatare fe 35 " e 76 PHYSICJE Cap. VI. liter nonpoffe fentier, in extremo , ead, feigidifi mo fui angulo, (id est in vitro , ) coagulatum iri je Aquam, | Videbis, inguamyvitrum iud udac Te Cr flare guttas in quas fe calefattus eir vare- J'atluiin Alembico Air contrudit, Sed remove Yanenneasdem, £uttas paulatim evanefcere » e 3 Aris formam redire videbis, X. Putabat Ariftoteles Elementa ad invi« €em in proportione effe decuplà;fed recen« tiores propé centuplam effe deprehendes runt, Td cilyex una gutta Tevreyferi(per vavefus lionem) decem guias Aques dr ex una aqut decem Acris, Sed veritas po[lerioris affertiani demonffratu facilis est. flc. Sumat quis. Fefgam (Dovinam aut, porcinam)emundatamá, Olea in^ uwgat,ut obturentur pori ,ne der exjdirare qut. «t, Hujes colo ,( fed extrufó omni prius Ave), Allizet collum vitri aliéujtu exiguum 42u8 centefimá circiter portione, quantum ve[ica ca» pere poffet. Exponatur bac inffrumentum Cales - riintenfo, ( Solis autem H)pocaufht)ey apparebit «qud, Calore im. Atrem versa, totam oppletum sri veficam. Sed infer eandem abre. tumentes. qdficam feigari yuidelis eam (vvapere im aquam TAf- De Elementis. 2? vürfam [e candenfaute)detumeftere iteyum.No- ta. Eidem centefima proportmyetiam feré inier Colores obfervatur. Namuna gutta Atramen- haut Rubrice, centum quitas Aque tingit , non cantrà : quia feilicet Nigredo denfitate Terram repre[entat y albedo raritate Celum. Sed za- men etiam hecpreportio variat y quia Aér ip fe jam denfior e erafftor jam varier C temuior eff. XL OmniumElementorum Materia ,ut ex atomis conflata eft, ita in atomos redigi- tur : quó fübtilioreft in fua malfa , eó (ubti- lius, Ex gr. Terra C omne ficum ac durum, 3n pul'vifeulum. quafi indivifibilem redigitur , quiper cribrum colari potesi,non tamen pene- pare, Aqua ey colari & penetrare: Ex gr. per vafa teflacea Cr ltgneayima e» plumbea ut. Cap, 1F. Apherifmo X111. exemplum appufuimus, Mér Cr lgmis per denffora etiam corpora pene- trat it Calorper fornaces. : XIL Elementa , fünt quatuor maxima Mundi Corpora, € quibus alia generantur, Minera Mundi Corpora , numero é fr. misivfinitasreverà ex Elementis componisvefo- datio vflendit s corrupta euim in Elementa ve. 3 deunt. p PHYSICAE Cap. V f, dennt. Pt fenfus docet. Omnia enim aliquid hd. dent À Terrá crafütieis sb Agua liquoris ab Aé- zesSpirit uofitatis s à Celo,.aloris, Et quiaumnia, que viuant,cx bis nutriuntur inde Elementa q«aft Alimenta , dicza Junt ut c Bobemi um Qv ober Sivení, XIIL Elemcntalis Materia pro denfita- ' tis&raritatisgradu locum in Mundo occu- pat. Terraenim irfemb quiefeie: buie faperná: 34t Aqun-fupey Aquam wolitat. Aer : tandemá, fuprema loco AEtber. Simule, fpectaculum vide- ufi Vitro infundas Lutupi, Aquam Vinum Kprefertim fablimatum) c Oleum: untimguodf, enim borum;qro NN tura fud locum 2ccipabit. XIV. Elementa igitur conflituünt qua- tuor vifibilis Mundi Regiones, feu fpharas. Terra euim Glibus eji : quem undiá, am. Lit (paturaliter ) Aouayhanc Ar : Acrem AE- 1ber:Eo modo quo in Ovo vitellus ab albumint; € boc à membran ch cortue, arilitar, XV. Elementorum duo fünt extrema, ÁE- ther & Terrastotidem media, Aér & Aqua, ..— Extrema Qj media dicuntur yatione tum Vitus Hm accideutium. AEter emm ep Jupre- vs mó De Flementis. 75 móloco,tenuifimu Cr calidiffimme : Terra infi modenfifma y fPigidifma : AEtber primum mobile;Terra primum quiefQens. Aer C Aqua ut deextremiu participant, ita de accidentibus eo- yundem: quia jam plus jam minus denfént aut. zarefeunt, moventur aut quiefcumt ,calent aut Jfigent. ; XVL Quia tamen nonotiofo fpectaculo Elementa fed valida in invicem operatiorii, parabantur , tranfpofuit nonnihil ordinem iftum Creator;juffitd; duplices ficri Aquas, duplicemd; Ignem. XVIL Aquarum enim pars conftituta eftfüprà fummum AEther£: coritrà veró de AEtliere pars Ignis detracta , & in Terralvi- fcera conclufa eft, Utrumf videripotest paradoxum:demum. Jftrandum itaá. Et de Aquis quidem vmanifeflum €t Mofisteflimonio;Feciffe Deum ( die fecun . d4)expanfum Cotli,quod divideret inter A- quas quz füb expanfo,& inter Aquas qua füper expanfum fünt. (Gez.r.v.6.7.4.) Quid clarius? Quod autem T. beologiquidam Neoteri- €i, Nabium aquas interpretantur , frigidum ede Dicunt Hier, ro v3, Aqnarnm in €&lo nomi- , Lo 8o PHYSICAE Cap, V, tespluviales aguas defignari; ergo ez bie. ^ed refpondeo,l & Aliudeffc, A quasin Coslo,4//nd, Aquas füprà Coelum, P/evie Aquzin Codlo dici poffunt , quia Aér. Helrali Cadum primum dicitur : non polfmut antem duci Aquz füprà Colosuvi P de quibus Moyfes. 2. Aguas Nu lium non effe duas actu , fcd vaperes i Mofés utem de Aquis loquitur, Dicii enim exprefby primis feptem. dicbus nullam fuiffe. pluvis IL (C4p.2.2^5,) Aquas autem ila, fuprà expam. fum fecundo mox die. conffiru'as dixerat;erga di Mind quid à Muvialibus uquis fant. 3. Dicit de quas a5 Aquis fepsyatas effe s at Nubium 4qUA. mon funt à Marini eh lwvielibus fe parate, Mf- fittur enim perpetuvsefcehdentefémper vapar defcendente pluvd, a. Dicit. Expenfum in mt^ dlia inter Aquas € Aum efje sid autem quom. «lo poteit de Nubtbus dici, que infa. Expan[im, funt,mec altitudinis cjus vmiltefimam partem at- tingunt ? $- Demi Pfalmus 14$, Cguas fupet. Caos proxime ad Celos Cadorum locat, qy qu. Nubes antem (y pluvias inter terreflres demi ereaturas,vecenfet. o, $. Cur alio Indigeamu Smerprete? M ldem firmiffimé Ratio fuadet, Pofitü enm — De Elementis. En tnim Mundi Principiis ea ordine, quo à Mofe pa. fita vidimu s neceffe fuit Materiam à Luce va- tante difüpatam.f ugiffe buc & binc,c feíecoa- gulá/fe ad Orbisterminos utrind, nt per medi- sn,quá Lux incedebat(cy incedit batlenus) pu-- rus feret. "Ether jutrind, veri, furfum € dcor- Jum, conflipans fefe Materia erajjefceret. Vide- sous id inferno bie fadum : quidni c faperne ? dndigitante prafertim ipfo Deo, dMtafitsquia ali- zer per IN aturam effe nequit, 7 Ignem veró Terrz inclufüm eífe sfez- dunt t. Jgnisn thna,Vefwvio,Hecla Cc. eru. diationes. 2. Aquarum calidarum poft féatu-. vigines.3. Metallrüm etiam in Regionibu: fri- gidusprogenerationes 2 aulici, nonaltthde quars «b Igne oriri valentia gue mmn fegueniibus viae- buntur. 4. Denijj in libro Hobytefl mapium ex- [at,Cap, 25/9. 5. Panis & Terra egreditur, & füb ea eft ver(üstanquam ignis. Ce»fulat Les lor Thome Lydiatide Fontium origine difqui- Jfitienem, c prolixe idyadmodumí nervos 2,4if- putari "videbit, 7 XVIIL Aqu üprà Calosob fines Deo notos conflitutz (unt:lgnis veró fübterra- nei ufüs nobis etiam patet fatis, /: "A4 8 PHYSICA Cap. VI. Conjectando tamen de Aquis illi aliquid dicere poffamus. Decuilfe nemp ,vilfibilis Mun- dr vifibiles effe terminos zfemperá, rotantis Ma- hine ardori,ab altera quod parteyrefrigeria fum dfe opus : ch fi quid fimile. Ab dgne antem fub- terraneo Montes & VallesyTerred, cavernas ej. fé product as, itemá, Lapides, Metalla, $uceos, d nerari e alia multayvidebimta im fequenti ; Size calore etenim gencratio nulla e$ ; quia ni fus motus, T DE JETHERE IN SP£CIE. XIX. | AEthereft fuperior vaftiffimi di rcgio,ftellarum domicilium, A ars XX. AEthereft liquidiffima totius Mun dipars;ideod; transparens & mobilis m T me, 4 prefente enim femper Luci motu ef lereya4 fummam fubtilitatem attepmatur. pepe DA LN n^ XXL AEther totus movetur circum cir cà, quia hunc fecum abripit ardens ila&. femper volans Syderum Lux, 2 Patet id,i. Ratione : quía ff felle in Celo iminbili moverentur (eo modo quo aves in 46-7 7f, tuni A e 5 0 De Elementis. 5 Ye;Pifces in Aqua; feruntur penetratia illa Cali nen abs d, violentia freret;nec pe[fet tantá celeri» tate ntc tam equabili curfu peragi propter refs Jflentiam. 'Omninb itaá, Sydera im. Celo ita fes zuntur,ut in Are Nubes : nempe una cum-vehis culofuo. a, Seníu, Videmms enim dgnem mo- irum abripere fecum materiam,quam corripuit C attenuavirnempà vaporesyfumos , flammas: quidni d Cale[Iis Ignis? id quadetiam ad ocu- dum offendunt Comete,de quibas Cap... videbi- nuse- 2. Idem colligitur ex Mofis accurate coma fideratis verbisGen. 1.9, 14, & 17.) DE AERE. XXIL Aéreftinfim4 Expanfi regio, Nus bium & Avium domicilium, 4n feriptura primi Celi nomiue deffemas Jur. Penetrat tamen 4Quam C Terramyad exa « plendaeorum cava quia Vacuum non datur. XX!IL Aéreft medie inter Coelum & Aquam Natura;ratione & Sitüs,& Qualita- tum, De fier tamen eji, quá Tervam contingit € |Aquam;rarior quà Caelum. 1deb in alf ma- rum quorundam Montium cacuminibue,nec ba« Fa nines. $54 PHYSICAE Cap. VI. mines degere nec avbores eve[fiere poffunt.ob tee nuitatem fcilicet. Aeris quá,nec refpiratiomi 4- nimal'um,necvegetationi Plantarum , fufficit. XXIV. AérpropéTerram, AEftate; (per radiorum verticali Solis , vehementem veper- euffianemyiocalefcit: Hyeme, ( proprer radio- vum obliquitatem, C obtufavzvefl xianem ) ca- lefieri nequit:in füblimi friget femper: mae gis tamen in 4Eftate,cim à calore Coeli & Terra utrins circumobfiflitur, " DE A.9UA. XXV. Aquaeftinfpifficus Aér Tellurem alluens & humectans.Pifcium domicilium. XXVI. Aquanatuiá füátantum humida /& fluidae(t : ad cateras Qualitates indiffe- rens. Obf. r. Fluiditas Aque tamta efhyut datdvelmi- nispá declivitate fluat Hurniditas verb ipequa- dicit,proraritatié veld.nfitatis gradu... n Ma rienim tam tam profunde mergitur nauds,ut in- fluvia :quia Maris aqua denfiar cr ficeior est. — Obf z. Addmat vulgb, Aquam Naturá ffigi- dam effe e qum into duplici, 1. quod. veféigeret. 2, quad ignem extinguat. Sed re fpondeo: Fafri- gerat De Flementis. 2; gerat, non frigiditate; fed cruditate. Extinguit verà ignem,eodém modo, qua. qua fervens é Vinum;licet calida : non quid /qni contrarien- tur fed quia Ignis partibus ligni zenuloribus uu- tritur inject uerà copiofius Aquá (Gf omnt flui- dosetiem Olco)pori obturantur , ignis d, fuffoca- zur. Fiunt alioqui lgnes ex bitumine (materid nonporofa) quietiam in /qua ardent quod in Calcefieri videmus, Denid, magna incendia Aquis nutriuntur. Videmus quod, jam calidam jam frigidam,nü folum in flevit exiflere fed et- damprorumpere 8 fontibus, prout afficitur. Non difimulandum interim, 4érem magn ad cailai- tatem propendereyobraritatems 4quam ad ffigi- ditatem , ob [Jifitudinem. XXVII Aquaprimitüscoopceriebat Ter- ram undid;; (ed die creationistertiàin alve- Oscertos,(qui Maria,Lacus, Stagna; Fluvii, &c.vocantur)collecta eft. Idjuffa Dei (ac umsteflatur Mofes his ver- Ji. Congregentur Aqua in locum unum;ut appareatarida (Gez.1.v.9 ) David veri( Cre4- fiopié enarrans procejfamy modum etiam defe n- lit, Pfilm.124. 9.6.7 $ g.emmp?s Excitata fuif- fe Tonitruaà quibus alcenderunt Montes, F3 y $6 PHYSICA Cap. VI. & defcenderunt Valles; Aquas veró praci- pites latas inalveos : illisq; hoc modo pra- ftitutum terminum,neredire queant ad 0- periendam Terram. Unde verifimile fit yil- Jam fuper ficiei Terra difcoapertienemper Terra motum e[fe fadfam s Terre vero motum produ- fum abimmer[o Terra Igni ; quiyxcitatd cum eonglobato ibiffigore pugná., Terram. concuf. Jft.tt variueli intumefecit yvel dirupit, Unde 3n faperfície Terme tumores illi e labes, (idet Montes Cy Valles facte fant: intus verà antt» € cavitates multe. Hoc facto, Aqua fud [jani e pretuberantibus ill eminentiis ad laca depref- Ja cava fefe receperunt, Conjeétura hecpié» tam diu fHlabitquamdim mon verifimiluor. crie prure bujus fenfia afferetur. Et quid multutik. munis fenfus effatur Montesutid, elevatos e[fes Valles ci Planities depre[[as., Id igitur. aliquam- do fuiffe ita difpofitum,nece[fé esl namautem in primá Terre fundatione,die fecumdá :quia tim diffluentis Materia craffamenta equaliter feft eirca centrum librabamt. Ergo die. tertid,cóm Terra (nperfizies emergeret , cb 4qua in alvets eonfluerent. Sed & proptereafor[an Deus etiam sumaliquando Terramatus feri perd, illos mone N Lr De Elementis. $87 tes, C valles C flumina , mutari permittit ut quomodo id primitüs fuerit fattum , ffeculum zubus ne defit, XXVIII Aqua igitur divifa eftin Maria, Lacus,Flumina;& Fontes. XXIX. Mareeít Aquarum univerfale re- ceptaculunyin quod omnia Terra flumina fefe exonerant. uod Cb ipfum argumento esl, Mare Ter- vá deprejus effe. Flumina enim deflumnt , non sefluunt, XXX. Mare in fé unum eft; fed quia fe hinc & hinc validis velut brachiis, Conti- nenti infinuat,diver(islocisdivería nomina. fortitur, Magnum illud Terram ambiens Mare ,O- ceanus dicitur: Brachia Ma, Continentemfinden- zia Sinus. Omnes enim illi Sinus cum Oceano cobarent, excepto Mari Gafpio feu Hyrcano ,in Affa : Sed putatur tamen iptra Terram aloeos Jabere,quibus Oceano annettitur, XXXL. Mareinequalis profunditatis eft ;, communiterà centum usd;ad mille paffus; alicubi tamen. fundum deprehendi non. poffe;aferunt Hine mare Abyffus dicitur, F4 Feri- 88 PHYSICA Cap. VI, Feriffmile el Terra uperficiem Aquis t. pertam eque iiaqualeva effé ac noffram hant A- quis promisentem » alibi nempe? patent finas exiffere planities, alibi Valles el profunditates, alibictiam Montes ef Clivos: qui ff prominent , vocatur Ynfülae ; /f fub "quis latitant , Brevia, XXXIIL.Aqua Oceaninon deficit, quia in- gentia Flumina & Imbres influunt femper; nec exundat, quia tot partibus rurfum eya« porat femper, DE TERRA. XXXIIL "Terra eft denfiffimum Mundi Corpus,utpoté totius Materie faxac fedi | mentum. Y ddeof, craffa,apaca,fPimida , rad. XXXIV. Pendetin medio Univerfi ; Aé« recircumfufa undid;. Quia enim undis, Cala eineitur, el» 2 Ca" dore ejus undid, pellitur man babet quo cedat, Aut nbi quiefatyniffin equilibrio Unboerft, XXXV. Terraeftglobofa undiq; Quam cnim à circumeyrante Celelfi Lu» ee priming accepit formam cam retinet z exct- pto, quod ab ipmi/fo vifteribua ejua (tertid die) Jfulmi- De Elementis; fo fulmine,aliculi in Montes && tumules elevata, alibi vurfum in Falles Planumdepreffa fit , ob fluminum decurfum : fed id , globofitati ejus ma- tabiliter nom incommedat. XXXVL Tetra füperficiespotiori ex par» teadhucdum Aquisobtedta eft: minor Un» disprominet,ubi Aridafeu Continens dici- tur:aut fi exigua fit portio; Infula. Terre Coutimentes feptem funt ; Europa, Afia, Affrica, America Peruviana , America Mexicana; Mapellanica, (feu Terra Zuffralu) ( Terra Borealis: /pfule vero inmumere funt, XXXVIL | Terra,(;cie externájalibi plana e(t;alibi montofa;intus veró,alibi folida;ali- bi cavernofa. Patet id in montibus c CMetallifodinis s ubijam Saxa,aut com, pactifimus Limus, vifune nr jam Specus C Antra profandiféma , mta- ttn, inteyminabiles, uodopu effe fulmims, die creationis tevtid Terra wmpufí, (quad vifce- ra ejus pemetrando Cy perterebrando ita dilace- Tabit)emnin) credendum esl. Infant verà Ter- re,non Datiofa folum Antra e Specui, fed e «n cu[lioresinfinite vena, d» quafiporisquod ex- perientid fatis conflat, Ty XXXF IN L PHYSICA Cap: VII, XXXVII. "Terme cava repleta fünt, A- quà, Aére;Igne. ada enim dantur caverna , d meatus y e pori,expleri ca neceffe est; d quidem expleri materid tenuiori, De Are dubitabit nemo. A« quas vero inefft fabrerranem cavermi , patet à Metallifodimis:eh probatur Scripture Teffima- nioque in diluvii hifforia omnes fontes Abyf magneruptos fuiffe refert (Gen.7.v. 11.) Ignem deniá, dn fubterraneu effc , vidimu Aphorifma 34.quem credibile et Fulpini ilius , die Creao ziond tertiaintra vifcera Terra excitati (Pfal. 204,.7 )reliquias effc ibidem mineralium epi ficiovelictasfwveri autem Sulphureá, € bitue minofà materid,per Terre vifcera fDarsd. CAPUT VIE De. Vaporibus. " S 15ihil alind in Materiamegiffet Lux celeffny. quàm quod cam diverfimadà attenuatam aut condenfatam in Elementorum formas colliqudJ-. Jfétyoacuus creaturih ceteris exifleet Mundut, At ver) non definit Elementa ipfa permeande, zorrere C torrendo attenuare, attenuandod, in. Vapores refolvere : ? quibute rurfum condenjao. 15 De. Vaporibus. P 15 alie atá, alia rerum fpecies progenerantur, Num igitur Vaporum 9N atura, fequentibus A- phorifmis, explicabitur, IL Vapore(ít Elementum attenuatum, al- teri Elemento permiftum, Ex.gr. Fapor Aquae, quid nifi attenuata b per aérern (java Aqua ? Fumusyquid nifi ex. vefotuto lignayaliduà materiA,exhalatio2 II. Vapor ex Elementis craffioribus, Ter- rà, Aquà, A&regeneratur:ut & omnibus cor« poribus mixtis, De Aqua resevidens el. Igni enim ad- putayeoaporat vifibiliters Sols expofita evapts vat fenfibiliter.: quia fenfim exficcantur etiam integrapaludesflumina,lacsa à continuato $0«. di. fervore, Terram ver exbalare ad fenfum cognofces, fl glebampatine (fíglinavel flante), dmpe[itamytoties aquddiluas Cr calore evapora- xe finasydonec nihil [uperfuerit ,ned, aqua » ntf, duti, Quaenimglebaabiit ? inaurds nid, una. eum Aquas partibus. Aéri vapor invifibilus eit, Effe tamen ali- quempatet:r, in Corpore vivo ubi euaparatio- mes.dari per cutem C pilos ,umnes agnofcunt.. Hóc igitur exeuntes vapores, quidfunt nifi inte. V Tín [2] PHYSIC/E Cap. VII. riorum vaporum vapores,vaporibus Aque longà fübtilioves ? 2, Fruétue, Hebe, Aramata (ye, 4- vefaid ff ciffma etiam,Odorem de fe fpargunt. Odor verb quid mifi exba(atio? Nom autem (bot dia loco)exhalatio aquofa (quim mibid aquofi infit amplius ):ergo area, Corpora mixta vaporare indubium est quandoquidem Elementa, ex quibus conflanty vaporant. Intelijge nun [alinm mollia corpora, Sulphur, Salcm,Herbam, Carnem ee. ) fed & dur ifima qued. "Quamodo enim Lapis Fulmt- narii, Nubibus generari poffetsfi nun Lapidei vapores in Nubem afcendiffent $ e certum eif Lapides per aliquot fecnla aérà expofites, (nin editis turribus )poreftere y id efi porofos fieri t quemodo,nifi per euaparationem ? Er quid Me* z4llorum liquatioes? , niff vaporatio quadam? Quamvis eaim ad confiflentiam redeat Metal. lum,non tamen eádem quantitate : quia mimi" rum calore adhibito, aliquid evaporavit,. IlL. Vaporis,caufa Efficiens Calor eft;qui. quacund; fe diffundit, Corporum Materiam. attenuans in Vapores agit. e Het enim Calorit ej] "vis perpetua, rares Ficist atteunet, diffundat, IF. De Vaporibus. 93 IV. Vaporum omnia plena funt;in toto Mundo. Nefquam enim Calor , Faporum proeen* tor, deef : Ut Mundus mbil fit nifi Vapoararium magnam. Nam C Terrain vifcerilu futs infi. nitosvaptres alit femper : && eMareab iiernis vaporibus efferuefcit quotidlesC Ar isdem ap» pletur undequad, Nec Atherem ab ii cffe im- munem,post videbimus, Viva autem corpora» Animalium € Plantarum; nil nifi oeporum Of- ficime funtsac velut Alembiei quidam »perperuó v aporantes,quamdinu vita f calor fupyert. V. Vaporesrerum progenerandarum cau« fà generantur. Ex Elementis enim conflantur omnia , ut gotum eji Lapides, Herba , Animalia , Ce. Scd quia conflari nom poffunt,niff Elementa ipfa prias fandamtur neceffe eft ea colliquarisquad fitum 3m FaporesreJoluuntur , &. Rebus ad/lillantur qari , ad variam induendam formam. Aid, hinc efl quod Mofes teflatur primis fcpté die- bus Mundi,quüm nondum plaviaeffet, va- porem afcendiffe de Terrá;ut irrigaret Uni- veram Terram: id ef , Ownia erefcentia de Terra. Lege attente Gen.2,9 4.6 1 F1, Fa- ?4 PHYSIC £ Cap. VII. VI. Vapores funt omnium Corporum Materia. E Vaporibus euim Alembicorum ,Cdquai [4771 colligi,quis nefcit ? quis non item videt» mnm in Camino in f'uligimem, i.e, pul'veres a* Yrosyabire ? imo f'uliginem per fumarii parietes f'undi,ae in lepiseam coalefceve duritiem ? eodé Tgitur medo, b conden[atis Elementorum Fapori- but fferi Nubes;Pluviam,Grandtnem , Lapides, Met alla, Herbassacteoif, Animalia ipfa (6 inbi Sanguinem; Carner, Offi, Pilos ,) nibil efft mfi "vaperes conéretos , iace snevidiand clarius pof? gatebir, VIL Vaporesigitur coagulantur, aliàsin Tiquidum;(ut Aquam picurtam,Carnem,feu Pulpam)aliàs in confiftens (utLapides,Offa ligna; &c.) Patet id, quia liguidaifla in Fapores , cone Vffentia im Fumum, vedigi pofumt, Nom po[fent: «utem ,ff mon ex ilius fuifent: covflata, lnum- quodi, enim inid jolém vefotui poteit y ex qué vonfHitutum fuit, VIL Vaporum Motusapud nos furfum. tft, quia inter Elcmenta denfiora; rarioris naturam obtinent. p774 De Vaporibus, 95 Uri enim Vapor 4que rarior efi Aquá ApfA imi rartor ipfo Acre: qui etiamfi minutiori- Une conflat partibus,compactistamen. | Proinde Vapor nec ab Aqua nec ab Aérepremi fe patitur, Jed eliberat fe , ad fuperioranitens, Et bine e$2, quod Planta fur[um cvefcant : quia inclufus Vas. por fe ipum explicans fur[um tendit, IX, Vaporalius eft humidus, alius ficus; aliustenuis, alius craffus ; aliusmollis, alius acer, &c, Que enim Qualitates palle infant Cor- poribusea initialiter infant rudimentis fuiy, e, Vaporibuquod experientid cognofcere eit. Fus amus enim ficcus morficat oculosyquod vvapar bue midus non facit : Ecce Acritudo! Odaresetiam j Cani nihil nifi rerum exhatationes funt ) vonne "corem, Dulcorem y eje. fatis manifeflant? e Chymtéi €. fumo Sutphur,Sal d Mercurium col- ligunt. Jnfunt. ergà Qualitates omnes. Vapori- bus fécundum magts Ge mint : Und? post ma- dum Corperaex illis comereta » talem vel talem Jehematifmum $ feu freuram. »nancifcuntur. X. Vaporescollectinec coagulati caufan. tür in Aére Ventum,in Mari /EftumjinTTer- ri Terrz motum, DE $6 PHYSICA Cap. VII. DE V£NTIS. XL Ventuseft A&ris fluxus utiliffimos ob finesin Natura ordinatus, Sunt enim Ventit, Scepe Mundi Elementa perpurgantes,e à putrefcendo conférvantes, 2: Tlibrum Spirités vivi,eum in plantis cy omni bus erefcentil Us vegetantes.3, Nubitm, Plnvias rum,Odorumymo Calorts c Frigo quita de- ferri apueyvebieula s, Deni, Motus toalidos y ad Ju manas operas, ( molendo , navigando ) cor, E Tunt. ü , À XIL Venti caufa ordinaria funt exhalae tionesalicubi copiofz, Aérem ad alio fluent «ium impellentes. E Nos quatuor ndis excitare po[fumus Vete tulum in anu noffrá , nempà Ampeliendo aut Comprimenda,Rarefaci«ndo aut Copden[andts "deeremy(quodexempiis mox offendetur.) Ett tidem quidem modis in Mundo excitantur Vet- ti, omnes tamen illi ad primat illam caufam Vapores,referunturs ut videbilur, Ventum tobis excitari Amphi[iComprejfu, RarefadHiohts €* Condenfatione dixi, Experimentis id oculum tibus papflretur pueris, S) enim flabro adreth ippel- De Vaporibus.. [7] Syrpellie amen flatum dat ? fi follibus bauffums comprimid,an non per foramen fhitas ? fj portum aut ovum [rper ignem ponis ,annon varefat?us Duwor cum flitu erumpit ? Sed boc pofhycmum smelius videbitur in Globo aneo (cut umicum ims lit parvulum foramen ) Igni«amoto: prafertipa Ji «que guttas aliquot inflilles. Inclufus enim £um c4qua Abr ubi calerem fen[erint, mox vas povabunt, & fefe foras irudent » flatu violenta, Quod idem videripoterit, [i Olle ben? obturata (faramine exigua ad latus velicTo) cereum arde. zem indas ec. QDuartis moduc efl, per Aeria eonden[ationem : ff exempli causá , praditiüm globum eneum fimm? incalcfatium,elaciei fu- perimpanas, Abremá, inclufum tenzem vurfum ffigore condenari cegas fenties eum de foris ve- farbiturum,ad explemdam globi cavoitatem Tot- 3dem igitur modisVenti fab Cielo ffuntysut quód Selis calore aer rarefit.eb fefc expandirsant quid veffigefeendo fcfe contrabit,er ad explenda ffa- tia aliunde attrabits out quód (N ubes diflpatas "Vel deor urn lapfa y vel alicubi & Terrá prorum- ptttes halitus, Aiveyn comprimunt , & diffundi faciunt; aut deyid, quod Aris pars mota Altas ante [e agity (Meminiffe enim hie decen » quod € ante 98 — PHYSICA Cap. VII. ente di f Guitam aque in A&rem ver [am cet taplà majus pofcere atium. 2. Airemy elemen- tum effe valdc liquidum c molile: facild igitur impul[ür cedere per langiffimma «pati, ) Omnes tamenillos AGris znotus à Faporibus prinium im-. petum fumere, patam eit, Quia verü Mundut dngensei? globusingentem quad, flatuum NE «m (ubminiffrat,tàm salis defuper calare, quam. Jubterranei Ignis efluyvarias, pregenerante, Fa. Aores, : Totelljgitur inde,Cur magno incdunt mox, Ventus ( etiam tranquil Calo) ertaturt. quia nemptymultum falide materie ignarum, flraminis c. )in Vaperes refoluitur , tpfe ur. cum cirea dér , fervare ignis, attennatur , ut pe mapinoexpandere fe, cj» ampliora querere [jatits neceffe habeat. XIIL Venti in quibufdam Regionibus. flati funt,certo anni tempore, & à certà plas, Plaga,venientcs; alii liberi funt, undecundj. venientes. n Nota. /ffos vecant icio quafi dicas. annuas 5, quorum cau/a eslyvelvicini tratfus mo, fta 12 quo tyi Niues foloumtnr, vel cerpà s alia cau- Ftsob quas ib) tum Fapores eepioft pregeterat- zur. De Vaporibus, 99 fur. Sed notandum Bre[ias plerumá, imbecilles effe ac lenes, e faccumbere liberis. Nota,2. C A[ud etiam eil Venti flati genis , toti Mundo commune y nemp? totius viA8ris fluxus perpetuus, ab Oriente im Occafum. Dari enim talem Ventum, s. Teflantur qui. circa /Equato- ren havigant, 2. Ip Maribus Europe ceffante Ventoparticuluri , dicunt etiam percipi auram quandam tenuem,ab Oriente. 3 Ideo navojgatio- nemab Ortu in Occafum celerius peragi , IN au- ze copflanter credunt. 4. Denid, » apud nos Cala Jerena e tranquillaaltifme IN ubes plerumá, ab Oriente in Occafum ferri videntur, De ge- neraliitaá, boc Fento dubitandum non efl. fi quis Ventum appellare velit. Non emina ab exhala- tionibus provenit ,fed à Calo , quad rotatu fuo Mérem quod circumducit jm fublimi vapidé y bic propeTerram (ubi Nr ubes ) imfenfihter ferà , fub /Equatore tamen(utpoté in ynajore Circulo ptas nt motabiliter,. Unde boe Problema utiliter no- Zabitur; Cur Orientalis Ventus exficcet, Oc- cidentalis himedtet? quia merp? ilie fecundo Aére latuseum magis. attenuat y hic vero, Aci obluttans,eum condenfat. XIV. Ventus Lenis, Aura dicitur; vehe- 6 4 mens 100 - PHYSIC/E Cap. VII. mens & obvia proflergens; Proccella; infe tortus, Turbo. à Patetdrverfos Ventos in diverfis [oct f soul furzeve poffe, prout lÍc aut iba exbalationht Materia , Qo buc vel iluc fefe vertendt occafin datur. Si ergo in eandempartem fluunt y fit wem 318 cur picatusyualidtors $i ad lacus vet obliqui yapit fecum robu/Tior molliovems ch ftt Fenti mi 14tioygtod fpi imb quotidib, fieri idem, Ex adverfo veri fibi venientes,acin fé nmvicem col- diff, dant Procelum fem Tempefiatems que e Ventorampngna ,donec fortior vincat , Gp nm dJapetu borrengo , obvia profernens y feratut, Contrarii ver) equà validi venti , damt urbi nem, cdm neuter cedere vult ad latus, fca amba Je furfum evibrant, cum qyratione vutolentás DE .ESTU MARINO. wa XV. JEftus Marinus e(t Maris quotidia- nus adlittora fluxusjitemq; refluxus. |... Mare minus vagos babet fluxus qua Aer. Fli- itenim tantum ad littora Cr iterumper easdem. qiias: C quide quotidie bis af]luit, bus refluit» ni ejus proculdubta eit, Aquarum Maris Putrefat. dione continuo illo wotu prefervatio cd caufa - De. Vaporibus. 101 Efüciens inter Nature Arcana olim babita ,8 verioribus Phyfica fundamentis, curatioribus d, obfervationibus,eruenda venit. XVI. JEftus Marini. Caufa fuat Vapores interni, quibus Mare intumefcens fefe di£- fundit, detumef(cens refidit. Afl us emim hie fémlis e$t fervori calentis 4d Ignem aquesquinihil eit nifi Faporum Vi ca- loris inaqua excitatorum , agitatio. Impefibrle enim,Calore aquamin Faporcs nom ve[obui : itm pofübile Vapores exitum ad. [ua connasur alia. (furfum non querere: impoffibile tamenexitum eiex aquáfacilem dari, (aque [fiquidem fuperfi- eies,imb tota ejus majfiyeum [it liquor fufiaa , Vi- tri liquidi inflay minus babet pororum,quàm Terra uellignum aut Lapis) : npoftbile igitur abintus excitatoymultiplitato fur[amá, niente Fapore,aquam uon intumefieri, attolli, ad orat abeni diffundi,tandemá, mille lgatibus rump?s € calori exfuliim evaporanti,exitum dare:qua omnia infevvente olla fieri videmus. Eodem ma- do Mare,multiplicato in iris ejus gr gitibis a - pore intumefcit,r fefe intumorem attollit ne- ceffiriod, nd oras diffluit. | Necobflatquad aqua Maris ferweuta: non qut ui olla ferventis 4- 102 PHYSIC/E Cap. VII. qua calet, Incalefaétionemenim tantam híc ftus enda aquarum moles non admittit , fuper tam profundos eurgites, Nam & abeni aqua ab imà dncalefeit:faperficies verà ejus targere e gyrh- vi priusquam calere, incipit. XVIL Vapores Maris interni à fübterra- neoIgne potiffimum generantur. Fulgà ad Ignem Celflem veferunt,Solem €" Lunam. At id tam verum effe eredibile eif, quàm ver? Ollam eum aqua vel ferventifm Soli expefitam.fervefcere videmus, Quisenim idvidit unquam? Lambere Sol aque. [uper fíciem, eb per id paulatim atterere iud vaporem ver- tere,potei? : fervemtem ab imo reddere mbil p teil, nifi abimo pofitus ignis, Vaparum ergo Me- ris internorum nece[fartà caufa ponenda m 4b dnffà: Ignis nempà ille fabterrameusquem cfjeibi conclufum tota tnferiorum Natura demonfirat. XVIIL Vapores Maris Z(tusd;ab Igne Coelefti(Sole) provocantur, Home operarius ,aut viator , ab interiore calore (motu corporis excitato)fudat quidem f4* cil2 fed long? f acilins eflate calidd, quam hyems Et emnes nos citius in Balneo,quàm alibi; exttf* wo fcil : calore provocante. interievem. Federn mede p De Vaporibus, 165 modo Mare,abintus quidem vapovat. € afluat (éd ad harmoniam tamen Igni fnperiorissQui ex CAfírisefl, Que barmonta etiam in prebenda mobis 2 :N ulnis C Fontibus aquá , confpicitur. Plüviofo enim Cclo, Fontes [argus fluunts fieca Cele.ficcefcunt nonnilil fontes , quod utrumá, Deus innuit Gen.7..tr. C Deut.29.0.23. Cau fa verà efi charmonialgnisad Ignem, Ce/e/fis ad fabterraneumyere.ut C alibt patebit XIX. Marebisquotidicaítuar, pro Solis acceffü & receflu. Sol emim ad Mer iiem adfcendens,Vapo- ves Maris attrahit, Aquas d, elevari & diffandi facit:ad Occafum defcemdens,eafdem detumefce» vefinir. Quod autem ad imum defcendente Sa" lerurfum aque intumcfcant,ad Ortum feflinan- te detumefcantseadem caufaeilyque im Olli fet- ventibus, Ubiagua fervens mon [nium parte i- gni admotá,fed Cy parte oppofitá. fervere dr ele- vari con[Dicitursid latera verb utvind, deprimi. Tta Mare abenum csl quem Ignis MundisSol, ob- Jens,duabus oppufitis partibws femper turgere» intermediis vero derurgere faciryut ita dic Ma- vium efft Solem féquens;circutariter obeat, le- gestern. 64 XX. 304 PHYSICJE Cap. VII. XX.. Marisfluxus. & refluxus variatur-ad ,SolisLunzd; motum,locorumd; fitus. —.. Nam i, Hyeme iofemfilns fee cst, deliliter Sole fubterranens Vapores evocante- 2. Lund $te di conjundlá , aut. eppolitá , preter ordinem tur- gent Mariayconjunétt feiliceryutriss d Lumina- ris ad inferiora afficiendumy(frve diredté fimul, fiue ex appofite)ui. . Lund item crefcente nan nibil retardantur fluxus , decrefcente anteer- Tunt : quod (am dedit Antiquis ut à Lund, !felà excitari crederent, 2. Variant quod, Marini ifl fluxus ef vefluxus;pra déverfo TerrarumyC* Pro montoriorumanffattu, finuid, cum Oceano Urt- viori aut longiori coberentid qua facit ut alil citis alibi ferius, fentiantur. Sed fati de Ejfu Maríno : Sequitar Terre Motu: XXL | Terrzmotuseft/uperficiei Terre» in aliquá Regione;concuffio; orta à fubter- raneis, magnà copià congregatis & exitum quarentibus;exhalationibus. Non igitur cef[at.antequam eedem exha- lationes,velper Terrecava diffipentur , velfe- 745 proyumpant. XXIL Terrz motus aliquando tam hor- rendi fiunt,ut civitatesymontes, infulas fub- ver Desubflantiis Concretis, 10$ vertant, cum mugitu,ululatu;fragore formi. dabili. à Qui formidabiles effectus fu/Micari fasi- unt, FVapores illos tum millos cffe , feniliter ils equilus in Nube Tonitrua funt s ddeod, non ab exhbalationum flatm férnpliciter fed ab eorun- dem incendiofíert, adeod, fuabterranea Fulmina ejfe. Mentionem tamen ejus bic eenjunctimfieri placuit, CAPUT VIII, DeSubftantiis Concretis :Sideri- bus nempe, Meteoris & Mi- neralibus. L Concretum, eft Vapor coagulatus, for- màaliquá praditus, Ex, gr. FutigoyNules Nix Cre. Obferua nomen Concretifes Concretura uowum effc» aptumtamen ad exprimendum bunc Creature gradum, qui sibil nfi. ceagulationem C? figuram confert. Ii. |. Concretionis Vaporum primaria cau- fa,Frigus eftquod ubicund; vaporem attin- giteum condenfat & coagulat. Apparet idim Alembicis, ubi excitatus ea- 65 dere 10 | PHYSIC/E Cap. VIII. lore Fapor ind, füpremam jur frigidam vegit* zem delatusrurfum fe in aquam refatvit., Aj eoffne Deffillatares fupremum Alembici pileum ' ffigidá [abinde perfundunt,tubosá, quá conere- tus liquar deflillat per aqua dolium tranfiref- iunt, Adjuvat tamenverum concretionem Ca- dor quod, tenuiores Comereti partes abfumens,&t reliquas indurefcere cogens. Ouod ip Metall- rum generatione feri videbimus. 1IL Concreta aliá funt AEtherea, alia Aé£réayalia Aquea;alia Terrea. uia nimirum Alia fiunt in there , Stellzzalia i» Acre,ut Nubes, &c.alia in Aqu» ut Bulla,Cc.aliain Terra,ut Lapides, (c. 214 fingula feovfim [ectanda veniunt, IV. AkEtherea Concreta; funt Sidera & Cometz. V. . Sidera füntglobi iguei;Lucis & caloris pleni, quibus AEther corufatundij. — Requirebat ddytim Ornatus Mundli , ne i» tam excelfo Palatio fu fpenfa deefent lampades: tàm nece[itas Mundi inferioris , de qua fequens Apharifmus. Annumeramus jer) Sidera Con- cretorum c//2,qui4 ? materia D» luce copfiata effe certum eit, : z DeSubftantiis Concretis. 102 VI.. Sideratanto numero producta funt, neceffitate fummaà. qempé 1, ad variá temperaturá calefa- ciendum T erram.2.ad Temporum variam com- Jfhituendam barmoniam..ad inj]ivandum oecul- [ variam ereaturu yim, T4pnta enim marietas inferiori Mundo inducinon potui[Jet.absd, tan- 14 in Calellibus arietate, VIL Siderum maximum numerum, in fummo Colo collocavit Deus circum circa, utundid; irradiarent Terram, & rapido fla- grantiz motu fphzram fuam circumduce- rent. De quá Tellat f) herd fequentia teneantur, 1. Motum bujus Sphara abflut. 24. borarum fpatio, ^ 7. Etquiais metus circularis ejt , abfolvi eum circa dues Cardines, fen immobilia pundta , (Gr«c? Polos)querzm alter Borealis & Ardti- cus;a/ter Auftralis & Antarcticus, dicitar. 4n ter bos duos Polos,voluitur Caelum : fermmá fui &lobofitate (per medium inter. utrumá, Polum) circulum defcribens , quem AEquatorem vo- eunt, TralTusverà ille, quá Sidera fuper Ter- Tam emergunt,dicitur Oxiens,/ew emis e p ftue 10i PHYSICAE Cap) VIH: fitus ei, quá fe demereunt ,Occidens, feu Occa- fus. Atá, bi quatuor Mundi anguli , quatuor cAMtandi Plaga , & quatuor Cardines , vocans fur. 3. Sidera faprema Sphere, (vule) Stellas fixas) elfe globos in fe Pipende magnitudimss utpat quarum maxima qued, centies-fepties globum Terra faperatymimima verà decies-icl ies cundern dübum excedit, 4. Nameraliles mobis ffellas reperiri, mille vi- ginti duas: rmaurerabilium ver numerum De- su novit. Nam € Galáxias fen Via lactea; (eff albidiftmus Celi traiIus) per aceurata per[]lci- dia deprehenditur ejfé mimutiffmarum [lellarum congeries 6j alii quidam fimiles in Celo , minas ves licatyrallus,obfervantur.. td de ha inte digenda funt verba Dei, Gen.ty. v.s, s. Stellas vifibiles redactae ejfe im certas Figu- 744, qUAs figna Coleftià: vecast , pumero 095 quarum duodecim circa ZEquatarepa , peculiari momine Zodiacus dicuntur, Sed qui Zodiacus mediá fuiparte Boream verfus declinat, reliquá pertes Huflrum versas. C Comprehenduntur Jr. gna Zodiaci Joc difficho 1 Sunt Axies, Taurus;Gemini,Cancer;Lco» Virgo: yap DeSubflantiis Concretis, 109 Librad;, Scorpius, Arcitenens, Caper, Hy- dria, Piíces.) €. Diflantiam hujus Stellata Sphere à Terra, deprebendiultrà ducenta tnillia femidiametro- sum Terre, Semidiameter veró Terre continet 9oo0.milliaria noflra. VIIL.. Maximaportio ardentiffima lucis inSolem conglobata cft;ut quafi unicus Lu- cis & Caloris fons videatur. Absd, Soleemim effet » per reliquas flellae perpetuam ageremus Noilem : quandoquidem vel Meridies ipfe obtedlo Soletenebras mox in- ducit. DeSole autem notanda funt fequentia. 1. Tantum cffe fatum quantus [officiebat , e adiluffrandum totum Mundum ,er ad « alefa- elendam vaporandamá, tatam Tey yam ; uemp? 140. majorem Terrá. 7. Tantá diflantid elevatum effe À Terrd quan- Ta fufficiebatne vel Mam exureretyvet def tue- 7£t. Pal. ig.v.7. Conffitutus nempe eit in medio feré fatio inter Srellatam Spharam £r Terram. 3. Tardire Motuferriquam flelias ci «um fua fn y remáSpherá , ad Annuum Tempus dimetien- dum. Cumenim aqui videatur volvi,ut ffella- E ?4 er PHYSICAE Cap. VIII. 3 Sphera remanet tamen quotidie à tergo uni fere gradu,(qualium nempé totus circulitusSphe- v& 360. babet ) : qui fít,ut inrà 345. dies rotam Spheram regrediendo quaff abeat , ey poft tet dies adeandem Stellam redeat, — Atá, boc vocas mus Annuum tempüusy/ve Annum Solarem; 4. Btutomubus Terre lateribus poffet lumine € calore fuo in[ervire ( per vices nempe?) Retar- datio illa non fít impliciter per Mundi medium Jb AEquatere : Sed fub. zodiaco , deflectendi hinc ad Boream , illinc ad Auffrum. Und pre "enit Anni in partes quatuor (Ver, AE(tacen Autumnum,Hyemem)4jv//fos Dierum eX trà JEquatorem habitantibus in equaiitas, Cum enim ad Boreales declinat facit illis Eflatemy& Dies longos, vice versá.. Et qubvverticaliort alicui Terra loco, eo magis ewm incalefacit pr? pter radiorum directam incidemtiam ej reptt- eutonem. 1X. Etquianonfemper Solem & Stellas codem modo operati conveniebat, ( Farit* 1s enim tati N ature Co grataest c utilis) ad dita fant ex in(uper (idera erratica, qua fub €odem Zodiaco decurrendo;certisd; vici- businterfe & cum Sole coéundo, ejus pes infe DeSubftantiis Concretis, nt inferiora operationem varié temperarent. Erratica bec Sidera. Planeta vocantur quorumyonnumerato Soleyfeptem funt. X. Planetz itaj; funt Solis in regendo Mundo coadjutores:quiSitu,Cur(u, Magni- tudine;ac Lumine differunt. XL Planetarumtres $4297725 (5); Jupiter Q2, &Mars(c)füpràSolem funt; Venus (9) Mrecurius()& Luna())infrà funt.ita utrin- que velut Regis fuilatera cingentes decen. tiffime. Fádetn ratione Sidera in Celo altius wel Bumilits ferriquà Nubes im Aere , aut. ligna in Aqua, verifimile efl: nempe , propter diverfum denfitatis aut varitatir gradum, Ut enim ligna derfa fab aquam, vel teta vel medio earpere merfaynatant rara autem füperne innatant: C Nubes aquofe non dongà à Terrd afcendunt; fec € fleriles altiffimi:ita fiderum globi, pro Mate- rie aut Lucis [hifütudine, alii aliis altis ertm- tar. XIL Planete füperiores funt Terrà ma- jores; inferiores veró minores, Depré- » PHYSICA'Cap, VIL "eon yn " 29$ lobes Terre 4 gy] daares 7 Deprehenfüm Go. enim eii , i Pen m Terra a (2:39. ]. , inet i XIIL. Planets quisi quó altior & Sphz; tz (upremz vicinicr, co celerius; quo E riorac Terra propior,có rardius niovetür,. Saturnus etimygnta Sphers Ocfatoe pre ximusequaliter fev? um ed volvitur,paulatin tamen Cr tlle vetat dat: ita ut retrü cedezdi yi ginta ferà annormm fpatio Zudlacum perertt: Jupiter,anpis duodccim : Mirsduobtu fatio (ut dicfum)anns uno: Venu , Solem quingenté ecfoginta tribus diebus ambu ; Mcrcurina cm. Tum quindecim diclus: Luna duia taydiffimas quotidie tredectm gradus d fergo remaneant 27 diebus, Zodiacum eimetitur, XIV. Superiores Planeta ita Solem ob« fervant,utei propin quantes ad locum alti fimum fe conferant ;ab eo recedentes; de- mittant fefe versus Teiram, td banc ob casfamyd magnitude, d m^ Ld DeSubflantiis Concretis. ái fus eorum , inoculis moffris variant. Propiores enim Terramajores videntursRemotiores vera, muinares, Itemquà altiores funt ,eó tardius mo- ventur Cr th mn appellantur Diretisguüprofum- dius defcenduntseà celerid s;adeó ut. vel Statio- narii videanrur (( cum iisdem [Helus fexis aliquot hebdomadas pragredientes) vel etiam Retró- gradi,t//as aliqkandiu [uo cuv [a ante'vertentes, XV, Venus & Mercurius non recedunt àSole;nifi adlateta utrind;. Verus gradibus 47,Mércürius gradibus 27. Adeó ut aliquan- do Solem antécedantaliquando lequantur; aliquándo fub radiis ejus làteant. Nota. Venus Matüiina ,cum Solem antecedit, Gázdor feu Lucifer: Feffertina Helperus, diei- iur. XVI. Quantümadiuien,o" eft lamma- iiffinius,& calefactivus maxime; pallidus & frigefactivus máxime : 27 & 9 benigni funt Luminis: $ (cintillantis varié : J alieno tan- tümlurninelucct,de quo mox pluribus. Notandum, $te/as c. Planetas fcintiles eynon ob diflanitám majorem, ( alioquin * pli féimtillarét quàm 8 : cujus contrarium. eXperi- thur fed ab flimmakienem, Agri enim. Jen Lux H duicf- 14 PHYSICAE Cap. VIIT, quiefcerenon potefl, deo Polaves ffelle,guiavam Must mots minis agitantur, magts micant. c XVIL quia Terre vicinaacin craffiore Colo coflituta eft 5;- tardiffimé movetur; ;quin & Corpus ejus craffüm ac obfcurum eft, Nubis globofz inftar. 4 Aon enim à Terrá diflat füprà 6o, femi- diametros Terre. XVIIL ' Luna ob (uam opacitarem perfe non lucet, aut exiliter admodum: fed quà parte à Sole illuminatur, eà parte fpeculi in- ftarfplendet;alterà medietate obícurà. Nota. Lusa,Quia Notti prieeffé debuit y lum ei debile, e quidem non mfi mutuatirium di Tumeil. Et quia minorum temporum ( Mere fum, ) conflituebatur index , datus ipfi oru Sale diverfus ut. fun à Sole tereffu c reg "effi Menffum pragre[ue defignaret) | atd, id wn ffe vet evidentius, conffituta e$t inffà Solem ,ut fe cle illuminata nobis diver[imode apparere pefet- Quando enim in eadem Zodiaci fjpno cum elt currit,nobis nen apparersquialummmoefa ejus fe cles Sali obver[a est obfcura vero nobis, nam do verà Soli oppanitur tune nos abeddem partes quá Selyeam [peéfantes, luminofam ejus faciem totam De Subftantiis Concretis; ug xetam videmus, Intermedus denid, locis vides- emus lumine eve[centem aut decrefccntems yy out vb droerfum ad folem C nos [imm , dumirofam faciem mobis obuertit vel à nobts averitt. XIX... Luna;cüm in Novilunto Solem di- recté fübit,obícurateum nobi ; cüm in Ple- nilunio directé Soli opponitur, in. urrit in Terrz umbram,& obfcuratur ipfamet. Atd; hoc vocant Ecclipfes Luminarium. Patet htuc , Solem mon cádesm vatione ob- frurariac Lunam. Luna evim veverá ekfcura- turi, e, lumine privatur ,ut pote i. umbram de- merfas Sol autem non prroatur lumine fed vobis tantümmodo obtcgitur, ne tum vadis [uis Ter- ramcolinflrare pofür. Ey gà tunc Terra verius ecelipfatur,quam Sol. Ordinavit autem Det Ecclipfes » T. t 02 mne lumen noffrum à Sete effc Amteliigeremtus.2e ut magnitudo Lumtnarium C Terre dcpreben- dipe(uit., ad inuemendam Terrarum longi'ma dinem veram fed iflud ad Aflronmus , bec ad Geographas pertinet, De Cometis. XX, Comcta(üuntStella accefforiz , que E Ha aliquan- hij PHYSIC/E Cap. VIIT, aliquandofulgent, rurfumd; extinguufituf* pleramq; caudatz, vel comata. Celo Cj Stellis anmumeramtus nom Aci Meteort:quia non in fablumaribus , (ut Ariffotes Tes eredidit ) fed im altifftmu Calo , etiam figrà Solem generantur : quad effendit , v. motus er vumjfemper Lund ipsd rapidior.2.ParallaxuLue pari femper minat, aliquando nulla. XXL Cometenon füntaccenfi Vapores fed Lucis Solarisiin Vaporibus eó usd; cle vats,reflexio, Primum facilepyobatur, $i enim Com 14 effet accevfis vapor , uan femiboram durat peffer nihil quippe accendipotest , niff materi Sulpharea, At bec momento alfamitur ; utin pulvere pyrio fulmine, bafmate, [fella cadentes (P ceteri patet) Cometas verà per ires annis dura Je, Hiflarie produm, Secumdupn offenditur quia Cometa 1, caudam à Solejaciunt ut Luna umbram;(nec enim-yapares illi reccd opacum funt carpit, ut Luna , fed fevldiaphanum.) 2 Eccli pfantur (Campanelá teffe j per ymbram Tetr^ «quà ut Luna: quad non fferet s fi fuo igne ardt ent. NB, Quad de Materia Sulphared witapdd DeSubftantiis Concretis. uz deflagrante Cometa lapfo,refernmt)fiverum eff € Meteoro aliquo ignito faifum fuilfe reden dura cfi nonà Cometa, XXIL Cometarum fines funt , ut appa- reat;j.Codlumtotum moveri;nonStellas fo- lüm, z. effe liquidum & transmeabile; non. cry(talli iaftarduri.;. Vapores eó usd; »fcen- dere, & dari ubid; in hoc vifibili mutationes, Vapores inquam, [ove «b inferiori boc na ftro orbe fre ab. Aquis fuper Caleflbus , exha- dantes. Nihilenimvetat,quo minds Cr iflas exe Lalare , di in rariorem Regionem , fiellarem 5 fpargifatuamus, De Concretis. Aéreis , id eft, Meteoris, XXIIL In Aére, propter Exhalationum abomnibusElementisconfluxum perpetu- um,multaquotidié concrefcunt,fed exigua durabilitatis; Plena enim Adr exhalationum esi , etiam «xm. ferepus videtur, Nom enim tam purus Mic prop? Terram e[[e potefi quin quof Oleafíy Sal/fs aliquid habeat admixtum [émper, Ex hi Canereta antiquitus dida funt, Metcora quis 3p fablimi fiuny nmbens egim fublimem fonat. s : H3 XXIF. ng PHYSICJE Cap. VÍ, XXIV. Ex humidis exhalationibus fiunt | Aquea Metcora: é ficcis Ignea. XXV. Aquea Meteora funt , Nebula, Nibes, Pluvia; Grando, Nix; Ros; Pruina. Defingutis in fpecie quomodo frant uidene. um. XXVL. Nebulaeft Aquofa femiconcre« tà exhalatio,quz , cim ob denfitatem attol* lere fe nequeat humi ferpit. XXVII. Nubesefttenuiorum & furfum. elevatarum exhalationum, in füblimi. Aére congregatio, Collguntur maxim? faper Marecp Sraqtt», quia maxima tbi exhalationes funt. inde au tem ventu per varias Mundi Plagas aguntur, €f ab aftendentibus alibi qued, exhalationibus augentur, Hinc Regioni cuid, à parte ild,qua proximum. adjacet, Mari, creberrime veniunt pluvia s at nobis ab Occafu, XXVIIL.— Plovia;,eft Nubisin Aquanire- folutio,& guttatim deltillatio, m. N 2. Refilutto 1s [éEmper quidem pev. Fapori eendenjatignem fi v fed caudenfatiamis mon Jem- De Subflantiis Concretis. ug ger ed cadem caufa efficiens, Aliquando enim vaporem conden[at frizus,ut in « Hembtci cepi- 1er tubo, (que frigidarinece[fe esty) videmus ; aliquando ipfa comprefíio , f£u confptjjatto ut 1m balneorum laqueari, c olle ferventi operculo, perfpicuum fit. Neutra veio barum caufaruns plevie procreande deesi : cim e dri media Regio ff.gtda fit, C per aftenaentes femper va- pores compreffa Nubes refol'ui neceffe babeant, "Abs beceil cani quod urens Aris fevvvor , Plu- vie fit pranuntiusquia tum A?rem [Hiffari cer- zum eii. I. a, Pluviaagris ct bortü stilior ejt Aquá fla- «lali, quia 4b evaperationtbus Terra, Minera- dium,Plantarum, Animalium ,admiflam babet pingnedinem,guá Terram utilifimà- cingit. N;3. Decidunt quandod, cum Pluvid lumbrici, pifciculi vane (e c quos verifimile es intra Nu. bem é call-&His ejusdem Natura vaporibus vi ad. mixti Spirits vivi, fubità progencrari s quomo do & primitasjuffa Dei , Reptilia e Pifges s 1n. smomentoproduxerant Aqua. , XXIX. Grando,eít congelata Pluvia; Chim enim in maximo faris fervore» v4- dii Solares fPigue mne A Terra in modam 46r HA Re. 120 — PHYSICAE Cap. VIII Regionem compulerunt , fit ut frigu illud den- [nm tranfeuntes Pluvie guttas violenter cone Mfringat C glaceftere cogat 1deod, byemeGrane dopreereavi nequit, Frigore tune prep? Terram son in fablimi f abulante. XXX. NixeftNubisin minutiffimas gut- tas refolutio,fimuld; frigore leni confpiffas tio, Y N. 1, Fit byemetantilm ; quia vapores debiliaris bus Salis radiis mon ad mediam sed (id eft frig- dam,) Aeris Regionemelevantusbic igirur pre- pé Terram im blandrori feigore fit refolutio DA muli, blandiffina congelatio. 2. Albedo Niuià eomminutiore partium Aqua efi y qued idem 1h contufa Glacie, c» Aqua /]uma ,euenit, : XXXL Ros,eft vapor tenuis, ( e/ etis Afer ipfe)à Plantarum foliisattradtus, eorum- que frigiditate in Aquam condenfatus. —— Nenenim ftenifiin Plantà je» quidem 4* fate caüidd, cum Planta Ipfo. Acre frigidiares funt. Cedit-verà id magno Plantarum emulu- menta;bumect antur fiquidemrationeifld, etiam Jicciffümd anni tempefhate, 1de) in Regient- Bus , que nullas nürunt Pluvias , progenerantur. XXXIL — Pruina,eft congelatus Ros, 7 : ) 5 DeSubftantiis Concretis. 128 mm accidit ;nifi byeme ,eumob Solis abfentiam Trig regnat. De Mtteoris Ienitis. Meteoraignita funt, qua oriuntur famis pinguibus , in Aé&re accen[is : quorum precipua f[Becies feptem fant Stella Cadens:Draco vo- lans :Fulmen:Scintillz volantes:ignis fatu- us: Fax; & Ignis Lambens. XXXHL Stella cadenseft Fumuspinguis & vifcofus;(üperiore fui parte. ( per. Frigoris antiperifLafinyd eif circumobfiflentiam)accen- fuscujus flamma pabulum profequens de- or(um fertur,donec & deficiat ac extingua- tur, Singuli: enim woclibus ferenis id videre eil, byeme magis , quàm in eflate, Simile verà ffe&laculum etit fi fumumab exflintld candeld pinguems,admord defuper alterius candela flamz másactendas, | Fit bec Stellacadens à vapore cvaffa, e propter cvaffitiena funiculi inflar cobe- rente, 1deo violenter ardet,ut ip hominem inei- dens veflem tranfarat, Qua maru tendit , ab. illd parte Ventumprenuntiat. 1 XXXIV. | Dracovolans, cft fumus proli« As xus, [n PHYSICJ Cap. VIII. xus,denfus;pinguis,omnibus fui partibus.e« levatusqui proinde2ccen(us,non deorfum; fedad latus (efe vibrat, Draconis aut Trabis fcintillantis inftar. Hoc Meteeron mon «qu evebrà con[pici- Zur :ideà quimatuvales ignorant cau[an sCacada-. mona volitare credunt; XXXV. Fulmen, eftaccenfüs intrà nu- bem Ignis, qui contrarium frigusfugiens» cum fragore horribili erumpit, & plerumd; flammam in Terram usd; jaculatur. cAtandus ei Alembicus Natura, AUr Jembiet bujus Pileus:Solignisesly Terra Aqua Miner e,Planta (fc. fant que ab igne boc rect" ayvaperes ferfum verfum exhalant perpetui. Jta vapores afeendunt Salft » Sulphurei, Nitrof, £c. qui in QN ubibus complicati , Varios edunt effet us.ex: gratia : Cum Sulphurez. exhala- tiones Nitrofis permifcentur , (4//e ealidifri» maybe ffigid'féme "N'atura)tolerant fe tam dius quamdiu Sulphur ignem non comcipit.. At fime 4c id fill um fequitur mox effettus idem , qui in putvere Pyrioy(cujuseompeitio eadem esl,à 5ul- phure d IN itro)pugnayruptura fragor, vialen- 14 materia ejacnlatio, Indeenim eil , quod vi- fea De Subftantiis Concretis; 1 Jefa materia flmm.ns ejicitur , oue quicquid dnflammabile contingit mox inflammat, Ter. 14 verà tncu[fa lapidefett , po. tevapus ali- quod exempta. Lapis Fulminaris dicitur, XXXVL | Scintillz volantes, funt fumus Sulphureusjn multas minutas partes diffi- patus & accenfus. Rariits con[]icitur, ut ej féquentia, XXX V1. Ignisfamuse(tfumuspinguis& vifcofus,qui,ob craffitiem,non]Jongeà Ter- rà fefe elevat & accenfus,hincinde oberrat, viatores quandod;in errorem & pericula abducens. XXXVIHL — Faxeft (imilisfedtenuisideo- Que furfam elevatus, fumus; qui accenfus, Fea autlampadisinflar, aliquandiu ar- et. XXXIX. Ignislambenseftexhalatio pin guis;€ corpore vivo, motu calefadto,pro- diens,& ad ejus caput, aut proxime accen- fus, Hominibus c Equis à curfu vvebementen Biramtibus, id accidit. quandod, , ut emiftt ar- dentes vaperesinflarmmas vertantar. 23 B4 — PHYSICA Cap. VI, De Meteoris apparentibus, Meteora apparentia (unt fimulacra vexumin | Nubibueyab incidente lumine varie expreffastue jue-modi feptem obférvantum : Chafina , Halo; Parelius;Parafelene,Virge;Colores, Iris. XL. Chafma (fovea ) eft cavitas Nubis, fcrobem profundam pra fe ferens. Fir propter umbram in media YN ulis , civ je extremitates, illuminata funt. Simile quid videlus nadTu ad Candelam in pariete, cui (ats aliquadyetiamf albicans,infit. XLI. Halo(4rea)eftcirculus luminofüs» cum füppofiti Soli aut Lunz vapores ,7à luminaris illuftrantur.. li | Jdem fieri videbis QN ota in Balpeo alite «vaporofo locoscirca ardentem candelam, apius fub Luna vifitur,quia Sol fortioribus radii f* eilibs IN ubemyvelpemetratyvcldifíipat. XLIL Parelius (fa/fer Sel)eft (fimulacrut Solis;in Nube fplendidajad latus ejus pofit^Y Eodem modo , fiad eppofitam flumini * pam confifh as. duos videbis Salessalteumverut $n Calo alterum veflexumin aquá, Videntut ^ liquando tres Soles,fi due ejusmodi ubs fi^ Seli & vifui noftro (€ abuertant, ev. P DeSübftantiis Concretis. ag XLI. Parafelene(/a/fa Luna) eft imago . 5une,codem modo in collaterali Nuübe.ex- preffa... XLIV. Virgz,funtSolisà Nube obtedi, perrariorem tamen Nubem emicatitis, vir- garum inftar Terram verfus protenfi radii, XLV, Colores funt ; qui in Nube aliter átd;aliternobis & Soli obversá, diverfi ap- parent:utnimirüm aliquando Nubes flava videaturaliquándo rubra & flamimeàa;&c. XLVL lrisdenid eft,Soli autEune op- he Halo;in Nuberoridàjarcum verfico- orem repraíentans. Dantur enim Lunaresquog, — Effe autem dridém Metesyon apparensyvel. Jine patct ; quod ium fpetlamti oculo accedit ,reedit, procedit; ató, Ha dver[is locis [pedtantibm alibi atá ali- bi conflitula , videatur y equ? ut. obambulanti- Dusripam Solis image , aut [Mendor. Dice effe Haloni fimile Meteoron; 4ui2 4gue circulus viterfi. Et quemadmodumim Halene ,centru Luminariscentrum circuli dise Vumfooff , & €entruni oculi oftriin unà rectà lincá con- flituunturja in Zride: tancum quód ibi Lumi- Bare Ce éenlus extrema fint wen md smi 126 PHYSIC/U Cop. VITI. . Lumintre e Arcus extrema, oculus vaediut, ANop apparet verà im. hide circulus totus , quis centrum ejus nobisiu Terram incidit L7 itafun perir cireuli medietas felummodà apparet, 5i quis fe poffet in Nubem elevare, aut [uprà Nw bemyproculdubio videret tutum ridi circulum. Patet quo, linc , cur Sole Oriente vcl Occi- dente integer. femicirculus zectà Coelum versüselevatus;Sole v: ró alto depreffüs ap- pareat? cur item Sole verticali fieri nequee at? Lunares lrides funt pallidefolgm ,ut Halt Selarespuicberrimos colores pr« fe ferunt, d fit^ tiori luce in milies millenis ( diffluemiis Nubo) guitulis diverfimodé reflexa : couribas ita uti eryftalinoprifmate videre est ,coordinatu.. Ft. cert, vel ob hoc data eft Iris, ut Colorum naturam fpeculari difcamus Dara c£ Con- tra ris, enm ner pé iris i alia fukjectà Nahe rurfumrefMendetdesd, € minor sb , ci colort. debiliari, C calorur ordine imver[o s ut emp. Jfupremus fíat infirn uo mado quo in fpeculo dex trum finifivo obveratur. Qc. Sea de Meteiré fatis, De Concretis queis XLF1L Ceonereta qua fuut ; Bulla, Spu mà A DeSubftantiis Concretis. ng ma;Glacies, & variz in Aquis Apparentiz. . Item salfedo Marina, Aqua Fontalis A- quz Medicinales. XLV'!lL Bullac(tpellicula Aquea tenu- is,Aéreoppleta. ; Fitycum Aris particula infra Aquam can- rufa furfumfertur s quem Aqua , im fuperficte fid pynguior exiffens , evolave pon [latim pati- tur y fed. ei pelliculam veficula imftar abducit. Quo oleofior Aquascà tenaciores Bulle ffunt sue dn ludicra ilh phrulit, ex Aqua C fmcgmate pueris efflari folitis, (quaper acra fatis diu ir- 7upta voltantyyvidere efl, Difiimuu à Bulla im quam fubulitatem didudlilis fit; Aqua, Ejl e- pim Bulle pellicula, velfubiuifama cbartà pit- Diesfabtilior, XLIX, | Spuma, eft congeries minutiffi- marum Bullarum, à repento Aqua in A- quam delapfü , excitatarum, Adbedinem Spume indit Aque in minu- Pos tontu[io. quemadmodum qj Glactes , Cera» Pixyaliad, contrita albicant. Duraliitas pu- me major quod, efl in liquore Oleofo, ut im Ceres "iffa cc, L. . Glacicseft Aqua frigore eouftitn, ; n$ — PHYSICAE Cap. VIlI. 'LI .Impreffiones Aquarum, funt Imagi- nesNubium,Avium füpérvolántium , Ho- minum,Arborum;&quarumvis objectarumi xerutii, | Notum ei, Aquame[e primum Speculum nium verum pnagines recipiens : quod fit ib levorem fuperficieicjns, Lux enim drebue celi | vata in agua incidens , nom pores? (ur in ali afpera füperficiei coypavefit)dufpergi, [eol Jum mum tjus levorem vefetlitur intégré, C totaP fecum ittà dpiugine, jpectantis oculo infert, Ht J'ndamentumest omnium ffeculorum.. Sedo Realesin cqui Concretiones veniamu LIL Salíedo Marina;eft à fubterrant? Tgne, qui bituminofam adurens materiam; | exhalationes falfas per Máre fpaigit, Salfedo fubaznara,cumOleofirape quadam gata ef Mari,r.né putrefierent Age, 2. b com modius Pifeibia nutrimentum. y, ob firmitud- mem d Nuwvium eneraferenda, Efl autem 4^ fum Mare , mon(ut Ariffoteles putavit )à oli Ü Zehues Aqiepartes extrabentibus , eb reliqud! Adürentibus radi. (1demeniim feret ab 1c?! Woflrate , Cr à Solem Leculusac Stagnu , qu Tul Neutrum film Jgme nola , quo magi " ? Au DeSübftanriis Concretis, n9 ue illa falfa calefit ,eü fallor vedduurs dulcis Verb ;qui magie calefit magi duleefit.). 56d ab dnclufa vifceribus Terra C Abyftt y calore y qui tum exhalare nequeat yhumarcm sbiexiflentem acriter adurit,ut in Urimam abeat ; quod iem prorfas in Corpore nofiro( & omnium Animali- wpi)feri videmus, .Urina emm ( Sudor aqua felfa funt... Y LILL. AquzFontales fiunt vapore in ca- vernis Terre condeníato; eo mmodo , quo in Ollarum operculis guttz colliguntur. Certum ei, (ub Terra jiceve Aby[Jum :a- gnam.Gen 7.11,d esl, Aquarum per Terre cav diffufarum, vim ingentem quam cum Oceano certü gurgitibis coberere, argumento cft , quod Mara: profunditas, quibusdam im lect prorfud. dmperferutabilis eft. Quemadmodum igituy 8 Mari áperto in «/A&rem afcendunt wapores , qui sp guatdsrefoluzi pluviam de[lant : ita futter- rane Aquesd. fubterraneo calere attenaka jo pores emitunt,quiper Terra cava congr. gay er in guttas collefti quá datur eflluunt/ th loc esi quod Scriptura dícir Ornnia flumina intrant Mare; &Mare rion exundat- Adlo- cum enim undé exeunt Flumina, reVertun- * y ! 4 tur, i25 PHYSICAE Cap, VII, , furutiterum fluant. Ecclefi1v.7. dim télltzirur , cur Fontes dulcem praebeant A quamyet/apifoyex amaris e falfts ilis Marini Weniant?nempé,quia per diflillatianem «d Fam tium capita veniunt, Ajuntenim Aquam Mi» rinam deflillatam;(i.e. im "aperes primum, mox, in guttas,in Alembico,refolutam, falfedinema. psutttere : EÀdem dgitur ratione [ubterranca 4. Byffus Aquas faljas evaparans , per Fenzes te uen dulcesemittit. Et quid verbis opus ? y. Desutids 0 Marini vaporibus collecte , dul demittunt Imbres, Ecce,quam pulchre fire vum Veritas conflet undi, 4! LIV. AqueMedicinalesfiuntà varidMe tallorum & Succorum Terrz,(à quibus Me- | dicandi vim & faporem accipiunt) tinduras | Ex gr. Aqua calide feu Therma iunt ab dprus ardente bitumine : ideod, mawifell? Sul plur exhalant. Acidule verà Ferrum, Cuprum, V rrolium, Alumen. Cc veferumt.ebe.De quibu Terreu Ceneretts jam dicendi tempus erit. De Conctetis Terreis, que ; Mineralia dicuntur, EV. Mincralia, funt Concreta. terrea, & Vapo- De Subflantiis Concretis. [1 Vaporibus fübterraneis progenita;ut.Gle- - ba,Succi concreti, Meralla, & Lapides, Dicuntur bec Mineras;fea Mineralia ,44 Hebreo Min, && Aretz.quafi dices,De Terra, Focant c Foflilia, guia effodiuntur. Hec e- mnijaé Vaporibu fubterrancis C à fabterraneo Jgne,progenerari, patet exemplo corporis noffriz $n quo Sanguis , Cholera , Phlegma, Melan- cholia,Urina, Sputum, Adeps, Caro , Vena, Nervus,Membrana;Cartilago, Os , &c. /pà Calculus, &* Arenayex d/imenri concot?i eje digefli vaporibu ftuntzut pof videbitur, Ut au- zem bec noflra intrà Corpus ab inciufó calore, formaniursita Mineraliain Terre viféeribus ge- nerantur non alibi, Terra quipp?, eum profune difiimis [uis y quaqua versus [Dar[is meatibus € vena (ubi infiniti vapores generantur , ef mille modis deffillantur, perpetno ) ei? magnum Sind Laboratorium Dei , in quo , tot feculorum decurfutalia funt elaborata, quatia nec Ars no- fra dmitari,nec Ingenium. v fatus dnve[ligare valer, LVL Gurs,(untfofilesTerrz,pingue- dinefolümaut colore aliquo infetz, & ma- cerari aptajut fünt, z; ARGILLA.2, MARGA. 2. ; 12 Cre- Yi PHYSIC/E Cap. VIII. - CRETA 4;RUBRICA $.PTGMEN TA, fen P CTuRuM CoLORESs;(ut;Cinnabaris,Minium; Ochra.Lazurion feu Caruleum , £rugo)- 6 "TERRA FULLONUüw, Gr : suere. 7, TERR £ MEDICINALES * 4£, TERRA SI GILLATA , LC mnia, Armena,Samia, &c. Colores illi nibil effe videntur. aliud quam F'ligo fabterranearum Fumorum ,varit defhl- datorum, Terre vero ifle , nibilnift varia lo queorumyvarit quod, dilhilatarum , Ch ad talem vel ta(em qualitatem dedutlorum,mi[Imra. LVIL. |. Succiconcreti,fünt Fo(lilia , fapo* re vel acri aliquà vi przdita, dilui vel accen drapta:«zSutr Hui; NrTRUM;S A 1A LU- MEN ,ViTRIOLUM, ARSENICUM( Picfori- bus Auripigmentum dictum ) ANTIMONIUM, féu S18 ru a,& fi quid aliud, NL Sucei illi nibil videntur aliud, quàm Cre- mor fabterraneorum vari? deflillatorum liqua" Tum. LVIIL Metalla funt Fofsilia Aquea,li- quefieri, fundi, & malleari apta :s/,AuRüAr, ARGENTUM, Es, (five Cuprum) Ez K ku» STAN- De Subftantiis Concretis; 23 STANNuM,PLUuMBUM,AÁRGENTUM Yrvunx. De INL rs Ab Igne progenerari, velidteflatur , quod, fepe numero calida venu eximantur jut taclus ipfa non ferat. 4deo. c ferutantibus " Metalla €alor prodere folet. IN am cum byeme omnes Herbs prüiná candicent illa qua fuprà Venas flantnullum admittunt pruimam »toncretionems feilicer exbalatione ab intus calidd impediente, Sic d Arbores foliorum livore Metallarum vez nas produnt. z, Ex Vaporibus autem fieri Metalla, argumento eft , quod etiam in Nulibus procreari foieant. Non ignota quippe funt etiam noflro evo ,exem- pluslapfórum de Calo non exiguiponderis Eris aut Ferri corporum. 7. Fieriautem ex. Aquei Faporibus Metalla , offendit liguabilitaes conqulantur verü Sal Vi, 4deo Ferri feorie falfa funt d amara. 4. Argentum viuum folum liquet, femper, coníi- Jit nunquam y utpote aquofa Metallorum watt ra telis perpetue, Inmatant ei Metalla reliqua; quia omnium compactifimam babet fabfjan- 1idm,Sofo Auro xeepto :quod proinde, ^ füluem in-. trafé recipit. "— I$ 5. Metal: 7:44. PHYSICA Cap. VIII. «S Metalla y Deciné an fGummod) puritas D duritiei, graduscateredi differant nunc in v fu fpen- Jforelinquimus. | L1X. LapidesfuntFofilia Terrea, duriter €ompacta;non nifi tundiapta. Effe Lapides Aquá cf Igne coagulatám Terram,Lateres & Olla docent 3 híc emm dirt imitatur Naturam, Non tamen fimpliciter Con. eretam Tevram effe fed à Terreni crafüfümk Vaporibsa , varid humorum tenperaturá ,ctt» erectam ma/f[am varia dapidumforma offendit. LX. Lapides (unt, Vulgares vel Pretiofi LXL Vulgaris Lapis, eft durifim? come | pacta Terra:cujus pracipug fpecies feptem: TorEusMoLAxIS Puy Ex, Siibx(4d quem refero Smiridem , uo Fitrum fcinditur, | Ferrumá politur )Cos, c Coticula , (/e« Ly div Lapa.)M AR Mon c-MAGNE $, N. Singule [Dccies fuss rurfam differentiae 1a cnt. 3. Magnus lepisdicitur Saxum ef Petrayminu- ?usGlarea C Arena. t 3. Montes pleri c, Saxofi fuma ( mec mom Metal feris ) quia fabterrantus iguus ( Creation Es iem DeSubflantiis Concretis. — z2$ gertid) icTerram imumefaciens,m uítosfibi eam — males Co meatus con[lirmit, per quos [rans ma- geriam exhalat,eítquatymieet , percoquit arid 2 quod f(ubplanitiebus nom «qué copiose fit. LXII. Pretiofi lapides G E M o£ vocan- tur; quia funt faxorumin viíceribus Terra exíadanuum GE M Mr, : Hine ortum claritudo i fDiendor , à - nuifima fcilitet Cw accuratifümá percoletiouts magitetiam quàm in Arborum gummi Ligna fiquidem laxwres habent poros, quàm lapides. LXIIL. Gemmz omnes funt tranfparentes, feu pellucidz:(ed quedam transparétes,tan- tüm,;utha tres; A damas;Cryftallus, Beryllus; Aliz colorata fimul, ezqué (pre celorum di. "verit ate)(eptuplices, 1, Lucide & Ardentes;Crbunculus, Chaieee donius, Chr yfolit us, 41, Flave; Hyacinthus, € Topaziut. IIl. ViridesjSmaragdus (C Turceis, IV. Rubrz/ewPurpureas Rebimu C Grana 1iu. Cávpeolus ver C Onyxpaliidisres funt. F. Catülea; Sapbirae; c Anietby]hai, . Nigras LH V 1. Nigaa Merie I. PER 36 PHYSICAE Cap. IX. 711. Variicolorissu, 72/9: Acbaten d Chr. Jens afa. 2x or Cryffallum ,non nift hexagonium reperi- ro Nature miraculumesh. Nafci vero etiamin Cellis [apteyranen formicatu , fiecis eb obturatis, quo natá aliquot jentus non intret, expertum eit 'egtno-Ttradecri, Bohemia , Anna 161g. Ele- gontesemm Gryflall, d fornicum laptdibu fli- riarum inflar dependentes ,exaddd. hexagonal f^rmá, reperti fart, 1m/ dvgentifodinu verà K iteberge , longe plures reperiuntur. De aliü Gemputs misil habemma in [Becie dicere, Na Lapidibus quoq, pretialis anpumeyari (i- dent lapillt in Antmmalibus quibusdam mafci [il 2i; «t Margarita (/és Unio im Conchis Marini: Bezoar, Chelidonius , Ale&torius , Bufoni- tes &c /tez d, Corallium d Succinum: fa Jec duoyad Caput féquens porissvefirenda. LXIV, Visquz Mineralibus ineft, voca- tüur^PiRITUs NATURALI: cujus tot (ünr for- mas;quot Mineralium fpecies, «alius enim ei? Spiritus Salis , aiv Spi ritus Vitrioli,Magnetis;Ferri,&c. quas extra bere nérunt DefHlutores, CA- De .Plantis. 77 CAPLUT. IX. De Plantis. H Actenus de Comeretu:fequntur Planta, que d pr eter figuram vitam babent. 1. Planta e(t Concretum vitale, Terrá ex- re(ceus;ws Arbor ($ Hei ba. Alia Contreta (Sidera,Meteora,Mineralia) experta [unt Vitay]acen (4 aut mia nent,ubi con- creverunt;fed Planteyvigore intermo pradita , 2 Terrá prorumpunt ,Gr [e in plana explicant:un- de & Planta dicta. lL Generantur Plantz,tüm ut ornamen- to fint Terrz,tüm ut Animalibus alimen- tum,medicinam;aliosd; ufus praftent. uam triflis enim foret Terra facies , nift quotanmá verficoleribus tlt graminum tapeti- bus contegeretur hyeme fati experimur. Et un- de 4nimalibus cibi medicina , C voluptates , f Plantarumvadicibus folis feminibus frutTibur, deflitueremurs ut commoditates umbra » ligno- rum infinitos taceam nus, IIE Partes Plante cílentiales funt; R A- DiX$r17 Es, (feu Caulis) & RAM; feuF e- LIA, , 1j NB. Efe 138 PHYSICIE Cap. IX. NB. Elementa , Vapores , Concreta ,conflabant partibus tantummodo. fimilaribus: queítéet enim Alque, Terre, Vaports , Nubu , Ferri ft, part & pariieula , dicuur eb ei? Aqua , Terra, Vapor Nubes , Ferrum Cc. At corpora perft- liora (Plantarum € Animalium ) conflant. partibus difsimilaribusji e.membris,guorum wnumquodá, diverfum ab aliis obtinet , c. Off eium,C Nomen. Ex.gv. 1n Planta Radix,ef pers Dumi berens,C* [accum Terra forbens : Ste pes( Caulü faccum attrahens eoncoquens , d 4d fuperiora tran[mitténs:Rami & Ramufculi, fant virga, fucum adbuc meliüs exeoddum ud faciendum femen c fFubum diffribuentes. Fo* lia,f/unt Frucuum aut Ramaorum tegumenta. IV. Spiritus Plantz dicitur Spiritus Vegc* tabilis/feu Vitalis;qui vim fuam explicat tri* pliciter;Nutritione,Augmentatione,& Ge- neratione. Hic enim Spiritus ille Univer[atà ( Spiri- 15 Vite)yvim fuas mamfe[ius exevere incipihs snaterie portiunculam tam molliter fjhi prapa- vAndo,ut ad muria vite [equacem babeat, Aid ea propter in Plantis Vitalis icirür ob manife- liora nemp? Vite indicia c effectus. Vosahi Animam Vegetativgm. F De Plantis, 59 V. Nutritio;eft vis Plantz ingenita, quà illa fibi (accum aptum imbibens, in fuam tran(imutat. fubftantiam, Quia enim dér ambiens omne corpus de- féccat. Calar d, corpora vivo inclu[asimtermum et- dam humorem depafcit;impoféibile effet Plantama dlc) mon emarceftere,nifirecentifemper alim£- Bo neva fuppeditaretur Materia Q5 Figer ,ad de- perdita veflaurandum.Atd, hocfine omnis Plam- ta corpus babet , vel Fifluiofum , vet certé Me- dullofum c Porofum , ut. almentofus Fapor o- mnes partes permeare C. irrigare poffit s imà quicquid in Planta esl etam pilus feu lanugo,ca- vum € porofum eit. 14eà im bomune , attonfis eapillis caput levatur 3quiaper adapertas peres fuligines Cerebriyvel [operfluitates [ebembanea , facilis evaporant, Eddem decau[a ommis V lane 44 Radici mnititur , ut per ejus fibras bumorenm Terre gens, nutriri poft : 1deud, evulfa perit, Nutrimentumigitur Plantis aptum,cii humor feu fuccus Terrz pinguis » moz firca Terra , quia Planta fibras Cr poros trnfire à poffer,mes 4gna fola , quia in folidum corpus concrefcere mon po[fet. Terreus igitur bumor,qui efl mixta va Mercurii Sulphutu Ge Salis, Plantas mutrit. Le3 140 PHYSIC/E Cap. 1X. VL. Augmentatio, eft vis Planta; quà illa fefe nutriendo etiam auget;quod commüni verbo crefcere dicimus, : Crefcere quid fit , & quomodo fat , jucume dum c5 Speculari, Facil? autem deprehenditur, €x füpertus tradita Mosam Daclrina. Prim) 54] enimscüm Spiritus (emini inclufüs , ab exeitala calore d/fundere fefé , e tumefcere imapit nt ceffirià fümimu cortieula rumpitur : emp? pet Ce&Gionis motum. £r quia emne corpus wv» vesur ad Congregationem majorem eonnat. lium fuorum, apor ile e fémume imcalefadto, bn diens,Celum ver sus tenditféd quia Materia: aninis pinguis C glutinofa eit, eidem janplicanse vapor fecum eam furfum elevat , e extrà Tes vam profert. 4tá, hxc eft Stipitis & Ramos rumorigo. Jamautem » quia afcendenti Va pori Plante margo obffat, fit (udfa , C excitati Calor quo corpufeuli fuperficies paulatim emlli- gurut cedat CF affurgat. Aid, id quotidiz Vile calente frt : fed frigore Notturno tenelle partes» qua excreverunt, condep[antur C fotide eunte per quas diei C noctis vices,tato Verá ac /Efla- tistempore,Plante incrementa fumunt. Quam qum verà quaridi Dnmidi per Stipitem Jur|um eleuaz .í: De Plantis. 14 elevatur, tantundem rursüs per Radici fílras f'cceditymotu fcilicet Continuitatis , ze detur Vacuum. Sedquia omne corpus equilibrium a- mat, Plante vero centrum fuum inStipitis ej Ra- dicis articula agnof.untyfit per Librationismo: tum,ur quantum fe pandunt Ramifarfutiytame, tundem Rari deorfumyeut ad latera. [ Queritur autem, Cur avulo folio ,vel Ramo, imó.& deíecto Stipite Spiritus non exhalat, fed e continet; & crefcere pergit? Ref. 1, quia Spiritui Radice propi id fex «m ba bet fedem,quam non defevityetiam fi vulnere «co cepta exitiu pateat: quinimà tum difcantinuas Honem metuens , fcfe eligit Cy canglobat ,cum aperturam e difpationts periculum fentit. . 2, Quia vulnus mox Plante bumere affunditur, quifrigare extermo coalefcems,velutcruf à vula nus obducit, ex Birationemá totalemprohiler, VIL. Generatio eft vis Planta; quàilla cer- to fui locoSpiritum fuum colligit&conglo: bat;Semend; aut. Nucleum, ( s» post ff- milis Planta exerefcere pofüt )conftituit. Prefentiens quafi Spiritus Plante,non fen per obfiquentem fe habiturum materiamyquam Vegetare pofütypartem quidem fuiyn Planta nu- ppmem 142 PHYSICJE Cap. IX. grimentum trasfevt reliquum veràinloco cer ufitaté in Plamtar d fammitatibus) colligit; ft eit Semen,asrNucleum. Semen itad;( N- eleus, Granum ) nihil aliud eft, quàm totius Plante imago;in minimam materia partent €ollectajus42 ff opus esf eadem l'lantaveprodw- €i potest : uti ficri videmus. NB. Nafci tamett Herbas etiam fine femine, vi t lementis in- fufi Spiritüs, prodat,r, Mandatum Dei » Gen. f. 9. ri. Progerminet Terra &c. quo4 viget 4d Bue. 2, Experientid. Wam, ff Terraminfrà e- mnes Radices Semina detegas,fequentibnit- men anná , aliquoties pluviá aquá irrigat germinare videl is -Qned diffufr. wbid, Spiritüh potiffimum autem cum Pluvia ef Sole defctm dentis,argumentum eit notabile, VHL Cortex,Liber,Folia;Putamina Là nugoyFlores,5 pinz &c.partes Plantarum in- tegrantes funt; defendendisillis , ac femini- busà caloris & frigoris injuriá tutandis ,fer- vientes. IX. Nuclei plerumá; circumdantur Pul- P3pro tenuiore eorum nutrimento , &ab injuriàtutamine Sedtamen Pulpz hzcma- türata Animalibusin cibum cedit; ut in Po* mis; De Plantis, 143 mis, Pyris, Cerafis , Prunis &c. videre eft, X. Plantarum proprietates funt, Varie- tas,Caliditas,& Spiritás fui tenacitas; XL Plantarum Varietas tanta eft; ut nu. merus vix ullàratione fübduci poffit, Naturalis Spiritus in Meteor (f Minera. libui,certas easd (uti videmus ) facilà enume- rabiles /pecies confHituit fed Fitalis Spiritus tàps vari? fe diffundit , ut colligendis Herkayum ete "Arborum [eciebusnulliua backentas bominis da. duffria fufficiat, XIL Plantarum genera pracipua, tria funt:Herbz, Arbores Frutices, XIIL Herba e(t,qua excrefcit & exarefcit quotannis. XIV. Arbor cft, quein altum fuürgens li- ghe(cit, multosd; annos durat. XV. Frutex, eft mcdix Naturz;ut,Sambu: cus,Vitis &c. NB, Arbores quadam in multa fecula viva- &es (untznemp?,que compattam habent full an- tiam Cr glutinofim,ut Quercus, Pins cce a4- quo[e C rara, cito erefcuntycità mareefeunt s 4f, alix, Cc. 2. "Quadam perdun! folia quetannis, nemp? dà — PHYSICAE Cap. IX, emp? «quoi fuccisalia retinent nemp? refimbfti s Arbores faci ifer e fant aut [leriles, Illa, Poo miferz , au; Nuciferz , aut Strobiliferaz, au Bacciferz. 4. Zirborum lignis data ef porte itas C atrofitas ob quam nn merguntursidds T. ut Ignem po[itnt. concipere. t1. Facilius per flumina quocuná, transferri, 111. Nvves ex ill confici, Datw ( Lentor few indiffipabilitas» wt difti extruendi fervirentiquocy procerh tu pertinet, " Alie Plantarum d'fferéntie alibisuideantun, XVL Plantz omnes naturá calida funt? fed proportione ad calorem noftrum, qU£* dam frigidz dicuntur. : etx Generatio [fiquidem non nif Calorefi fid qued infr caleru noflri gradum efl fetgidumte is videtur. Quod Cicutam,Opium, &c. 4/- vinet,non frigiditateenecant , fed vuaporum ai: r efitate,quiy Cerebrt cavttates opplent , Net, eb[Iruunt, Cf [ic Spiritum fuffücant. Eadem di omnium veneno[erum varia, dd XVIL Spiritus Vitalis (ut &j Sararalits) tam eft (uz Materiz tenax, ut eam agre VIX xnquam deferat, . Demon[iratur id(preter quod quorammit à fur De Plintis: $45 frigore byemis 2 Stipite depelli ey in Radite ab. eundi ; Vere autem ineunte vuv[um fe cxerere videmus, exemplo quadrmplici s 1, qued qualitereumá, vexata Herbarium aut Wructuum máterid paruus témen fefe continet: wutiniifumatustofhisafüsmücerattspulueriga- tis cre. videre ef qua virtutem [uam retinent. 2, quot depnifus roi Ignis à putiori materia pav. e reliqua tamen partiomi inharet y inibi, con- gregetur & fpifatur adeb, ut fe ingutram vel pulvifeulié contradi patiatur, potius quam ma- teriam deferat : ut in Aquis deftillatis apparet , quas preptereà SPYRYTusS. vocant, g« quod materiá fua aliquaties de[lillatd , e gerdiverfis Alembicus indiuer[as formas tranf- fus tamen nou avolat, |. Ex, gr. Cum Caprá wut: Vacca berbá purgante pafcuav € lac ejus (aut etiam ferum albis ) nutrix bilt »fít ut in- fans bane latfens purgetur, 4- Et quod magis eti » non. (ofum aperandi: Jed. f angmentadi fe , at, ful generis ereatu- vam. formandi y alm. retinet » quad duobus exemplis offendi. potest... Refert, Sennertus Hieremiam Cornarium , cum Annó 1608. 4s quam de[I.llari curafft in. funia Menfe iNo- Vimilki in. Vitri fando repertam. «[E iro n feed d " 146 PHYSICA Cap. IX. lat , ejus fDeciei , omnibus partibus abfolutam. Quercetanus ver? fcribit notum [ibi fuiffe Mt" dicum olomumyqui am avtificiosó Plantas pul- Verizare ntverat,ut pulis ifle quoties ille vel- let, Plantamproduceret. Nam y fi quis rogalat Tofam [ibi vel Papaverem manffrari ille pulute vem Rofe ,vel Papaverisyvitra inclufum,Lucete neadmevit, ut 4 fundo incalefeeret.. Quo fi o,pulvis tle fnfim fe in fpeciem Plante ilu | extuliterevitg,, e Plante iln fpeciem exhi buit;ut quis corpoream plant putd/fet : fed qut vafe reffigerato , in putverem vefedit.. Qui Jic non videt , Spiritus Plantarum. formanttt effc quis non videttam tenaciter eos matert fia inbareve , ut eam quafi mortuam vefufcitart porn ? quis non videt , Spiritum cMintre aut Planta,in Aquula, Olei,Pulveris formá , veverá covfervari ? con[lat mempe , «terna effati ilit ueritas E. T SP1RITuS DE1 AGITABAT SrSuPERAQUAS. DeSpiritu Animali ,h- trum eo mode con[ervart Q ad infarmandum zovum corpu« excitaripof(it,cogitamdum reli Lond : Dicfuritamen aliquid fub Capitis fef "pen. CA- De Animalibus. 142 CAPUT X. De Animalibus. H^ dePlantiss Animalia fequuntur. I AnimaleftPlanta mobilisfenfu pradi- Ta:wr, ernus, Pifcts, Aviti, Beflia, Sienim Lapts aut Quercus über? fe mo- vweret C fentiret,etiam Antmal e[fet. 1L Animalisà Plantà differentia princi- paliset 255i. e. libera fui huc illuc agi- tatio, z. Ad melius enim explicandam Spiritus Vi- vi, Dei in Creatur is Vicariiypotentiamy opus fuit 4alia produci Corpora , qua tmbabitans Spiritus ille obféquentia baberet ad omnes acftones. CA- €Honum verà fundamentum cim fit motuscon- Mfruenda fuerunt Corpora, qua liberum ederent Motum : atá, bec ab. Ammá ilt vitam potenter explicante, ANTM A L1A, eM ANI MANTIA dicuntur. 2. Mobilitas igitur onmibus inest Ae nimalibus fed diver[imodé. Quadam enim fola dilatatione Cconffritione , nusquam Pocosut Offres C Conclylia. Alia vepunt paulatim , ut Limaces,Lumbriei Fermes,. Quadam habent : Kz [d p PHYSICAE áp: X. corptis oblongum ,quád $jratione fui fe erpit stt "ingues. Nonnulli adattz pedes y ut. Lacertiy Befhtsy Av ibue: fed hi etiam Ala , ad vialandi per Aérem,. Quarum emuli fantin de i; Pij(ts matatido matum: perageutese IIL Principium movensin jure di AXLUMA V1TA L1s:qua nihil e(Laliud, quàm Spirtus vivus, denfüs & robuftus , corpore qux inhabitat validé aiuplens, & potente gubernans. : " 1V. Quiaveró Motus fpontaneus & t lis fieri non pote(i,nifi in Materià fubrili, d tàfünt Animalibus corpora longà quit Flantistenertora longe tamen COP MR | 1a. , Conftant enim é Spiritu;Sanguine; Cat ne;Membranis, Venis, Nervis, Carilaginie bus & denid; Offibus tanquam fulcris feu columnis, ne machina concideret. : lntelige ip. ^simalibus perfeéiu,. (AP Animalia unperfeéfiorayn quibus Natura vadis mita folum contemplamur nec Ojfa babent,ntt Coruem, nec Sanpuinem, mec Venas : fed Jume- zem tantummodo albupo, Memüraná vel Cru) b Vmmquar Vac imd obtecd tum, quem dnelufus 5pho tUe 4gitAL, 1 Wvetá s H72771 Feimibus , Lt: peo buts De. Animalibus. 149 bur O[lrei ec. patet, Perfect sverü Animali- bus, r, ut Spiritum fubtiliorem babere poffenty datus ei) Sanguis Cerebrum. 2. E «ec ne, difapentur, data fant vifa et canales, Vena, Arteriz, Nervi. 3, £tut Mr 175r datafunt ti Olla, 4. Etne Offa ficut & Vene, Mrterie , Nervi ledi farilé queant, abvoluta. funt omnia, vel Pinguedine ve/ Carne. s. F£: ut moveri po[ant Membrastexti funt per omuia Tendines.c Mufculi. &. Et ue inter movez- duin Os ab OffE arteratursdoloremá, Animali afe feratimterjecta eff jancturis Sabflantia wallior, Cartilago » qua tanquam [emicaro eft. 7, Ft deni, ut compage fu firmiter cobereat machi, nasctreumdatacst Pelle feu Cuti, ut & fingula membra membranis fuis, Pluribus igitur cone fat, partibur vfirmilaribus Animal, quam Planta : longi verà plurimis Difémilaribus feu Mem Dl de quo fequitur. V... Corpora animalium plurimis inftru- €ta (ant Membris , tanquam variis ad varias. actiones, organis. Caput quidem principa- leeft Animalis Membrum ,in quo Spiritus refidettotus, omnemdj; vim fuam explicat:- fed quiaad variasactiones deftinatum | eft A- simal, opusinfiper fuit K3 1, Or^ ajo PHYSICA Cap.X. 1. Organis Vroificantibus , Caleremy, Vitam, Motum, Animali [uppeditamibus : id efl Cere bro &* Corde. 2 Organi moventibus ,id esi Pedibus , Alis, Pinnis,&c. 3. Et ne aliud in aliud incurreret, aut im praci- pitia incideret nece[fa vium fnit Vi(a ea domart i stem, Auditu, &* Tactu acutiore.. Tandem quia Nutrbmentum non imimediat?Terra [uppe- ditaturaerat Animali ut Plante bum fixa) fed querendum relinquebatur ; opus. erat. Olfa- €tu,e* Guftus quid N atura fue effet convt- niens , dicnofcere poffent, Hime Oculi, Aute Nares. &c. 4» Qnia verà propter liberum Motum , Ani- soalvadice bum fgendum non fuit,requirelat- gur Nutritionts organa. perfedtiora s datum prt- inde Os,Dentes,Stomachus,Hepar,Cor,Ve- | nz. &c, 3. Et quia,ob enndem buc illuc Motum ,uon? Terrá germinare debebant ut Plante , datus e eisad fefe multiplicandumSextus diver(us,di- finita, Genitalia membra. 6, Et quia abinde Animalibus cii aliis fui vd diverfi ceneris conver fandum fuitypus fuit en ^ De Animalibus. 1j quo mutuo nutu , etiam per Tenebras: data sgitur Lingua fomerum efformatrix. 7. Denis, quia. fieri non potes? quin in contra- riaincidat Animal,data funt velut [cuta C ar- ma,Pili,Setz,Squammz;Teftz;Pinnz; Cor- nuai/ep, Ungues,Dentes,Ungulz.&c. VI. Totaigiturde Animali tractatio , ab- folvitur explicatione Facultatis; 1.NuT A 1T1- v1. VirALIS Urt, SENsiTIV.E. 1V,.Loco MO- TIVE. V. ENUNTIATIV E. VI, DEFENSIV &. VIT, Tandemd; GENERATIV A. Hec enim feptem qui novit, totum IN atu ve Myllerium in Animalibus movit, Nam quie- quid in Animali corpore eji , Facultatibusi/is snfervit:fimoninfervit fuflrà est .facitá, Mons ftrum, Olfervandum etiem , primas tres Fas cultatesvegi [fingulis fpritibus, Nutritivamà Naturali, Vitalem à Vitali, Senfitivam ab A« nimali:re/gues quatuorjà trino iloSpiritu con^ junctim, DE FACULTATE NUTRI. TIVA. VL Omne Animal Nutrimento eget quotidiano;ad reparandum,quod Subftan- — tiédeperitquotidic. ; KA Vit ——— HOST 32 PHYSICU Cop X. Vita enim in Calore canfiflir. Galarcverh cim [it lgnit pabulo eget:quad efi bumidumy]hs rituofum cy pingue. Hoc defliturus im Asumali Calor,ag greditur partes ejus folidas e depafcit tá, binc efl quod Animalyequà ur Planta abf Natrimento marcefcit alb, emoritur , Pares verà paftum ideb macvefeit y quia Calar ipfa sCarmis SubfTantiam depafcit, VAIT, Nutrimentum Animali convehi ens e(t, quod ei Spiritum füppeditac fpiritu. fuo (imilem. Fita enim eum 9 Spiritu [jt , Materia tt fé vitam nom nutrit, féd Materia fJirituoft. n quidem Jiritum nutrimenti Spiritui Animal fimilem cffe , neceffe est, Jdeog, mon Elementi autrimur, ut Plante y illa (quidem A aturalem tantiim babent Spiritumynon Fitatepn.[ed nuiri* mur Plantisyuel aliorum. Anirmalium carnibtt^ quia bec Vitalem Spiritum füppeditant, Quin dm, particularis etiam Spirituum. properat datur,ob quam Equus Avena, Porcus Hordeut, Lupus Carnem » eye. mavult. Im, Porcut et dam bumana excrementa appetit ,quiapartts d Vi dd huc covenientes reperit, á i I x Be-Animalibus. wj. IX... Nutrimentum inNuuiti Subftantiam tranfit, Patet id» 1, quia qui ficets alimentaturyfic- cefcit qui bumidis, phiegmatefcit eje. 2. quid. quorum Animalium «aruibus quis vefcirur ,ea-^ rum prapictatibus Lond ex parte imbuitur , ut qui vefatur Bubuld, ft abuflussqui Ferind 29i. dus ehe, Si cui Lupinum , aut Feiinum , Cere- brum in. cibura datar » torundem Animaitum phantafías, induit, Cc. X. Nutrimentum,utin Animalis Sub(tan- tiam tranfeataffimilari neceffe habet. Difümtle enim diffuni nec appli AT Ur. «ommodo,nec cabaretnedum ut alterum im altes. zum tran[eat.. Non igitur tnmedisté e cibo e potu Caro aut Os: fedper multam aradatias, memuii patebit. ; X1... Affimilatio fit. per toties iteratam A- limenti affumpti tranfimutationem , donec ad(imilitudinem Subflantiz nutritz accc- dat, , E Metaphyficis conflat , omnem actionem e) Lendere,ut patiens a(ümiletur agenti: qui "m Nataralibus evidens eit ulii, , maxime autem. ipcerqeruo natritione, ,Quicquic enim inge K5y [21 Hz] PHYSICAE Cap. X. ritur,cujutund coloris & qualitatis , fabigitur tandem,ut fprntle evadat Nutrito,e jud, Subllan- tie applicetur:quad im fequenttbus diligenter no- tetur, XIL Tran(mutatio Alimenti principalis fit;progenerando quatuor humores Vitales, $ANGHINEM,PITHITAM,BILEMFLA* V AM,& ATRAM. . Alimentum enim affamptumyquia cantem- peratum esi ( ut ommia Mundi corpora )ex Ele mentis quatuor ,re[atvitur in corpore Animali vur[um in quatuor. Pars ejus pinguifcirna vtr- titur ip Sanguinem. Pars i» Pituitam, fe Phlegma: pars i» Bilem flavam , fes Chole« ram : pars in Bilé atram, fez Melancholiam. Melancholia , craffitudine fnà Terram re* fert; Pituita,Aquam;Sanguis , Aérem : Cho- lera,lgnem, Differunt vero colere & Sapr^s Nam Melancholia,es? atra ef acerba Pituitd: alba eb infipida;Sanguisyruber C dulcis s Chole- va fla C amara. Notandum veri, Sang mem inter bec quatuor capiofiffimà progenerari, quia ipf/fimam Alimenti ubflantiam continet * eni flava Bili fecilioreme folummodi per emria penetrantiam addit: Bil verà atrayiterum eam git De Animalibus, 5$ figit P membri apylicar y Pituita denid, acri- moniam utritied, one penetrande C fsende arro- dant temperat, C leniter Sanguinem Membris adglutinar, Atá, binc efi quod medici etiam cum vulgo fepitts de Sanguine ,quaft [olus Vite. pabulum ft loquantur, XIII, Progeneratio Humorum Vitalium fitper Concoctionem. Coé£fto enim Materiamyvi Cio ifferats XIV. Concodio in Animali eo modo fit,quo deftillatio in Alembicis:snempà,Ma- teriz incalefactione;in Vapores refolutio- ne,eorundemq, Vaporum commiftione, & nováàrurfam coagulatione. Qmne enim Corpus vivum ver? Alembi- em ef), plenus calore Ci vapere perpetuo, Vita enirn caler eFiCalor autem non potefi non Mate- riam inge[lam coquere, Cy per abtenuationem in viperes redigere. XV. Inomniveró Concoctione, fepara- tio fitpartium Utilium ab Inutilibus:lllz di- geruntur & affimilantur,bz egeruntur & excernuntur. Tta im Alembicipartes fbtiliores & uti- lieresy(. e, pinguioresch pirituofieres,)im vapo- rem. 56 PHYSICAE Cap.- X. remvefolute,rurfum colliguntur in guttas id fabftantiam fHiffam : partes werü. cra[üores cr. dipuriores, Fax (f: Fxcrememta didda , [idunt deor[umn, eb poffegexuntur. XVL... Concodtio quavis relinquit poft fc Fxcesin utilessque Excrementa,& Scori£s, dicuntur, .— Jtain decatfione Metallarum feri cid "nó, Notandum veró,Plantas feré non x cernere; quia faeca fimplici e uniformi nuttis sentar quitotus in earum Naturam tranfit s uut, Jfiquid (uperesi, per Gummi exfudat. Animae lia veró,qu/a valde Difmilaribus com[lant pat" tibun, quoetiam folidives Nutrimentum hib ant egent Nutrimento compofita y id eif folido emollificca c bamidos calido. f. frigido [7 Unde per affimilationem qualibet, pars [ibi pres. futura attrabit,reliqua ueceffarià excernuntuls Altera Ratio eit,quia Plante [Diritu pauculo [u|-- tentaptur , 6 quinon evaporat, Animalia uto sà fpiritu plena fanz,(mecenim aliter am era] sitacbina fullevtari eb, circumagi poffet) bi perpetuo motu, perpetuo attenuatur Qjy dij] erdi-. sur, Ergüplus Spiritu,quam Materid, ad fut Nu- srimentum egent sati hee fHirituolis partibus entracfoyreliquum egeTunt, e : XVI "pé Animalibus ^ [yd XVII. Concoüioin: Animali priticipa- Iis triples eft. Chylificatio: ; Sanguifivacio, Membrificatio; 1 Ac wem Ja fir n tomato : 1ffa im Hepate sbac án Jingulis Membri, s XVII. ^ Quazlibethàri! Conco&tiónum habet vafatriplicia; nempe 1, Ingevendi; 2. Digerendi. 3; Egerendi: " Side logeltoria ; Digeftoria;'Egeftória "afa; Oportet enim Nütrimentum ipgert;éósico- qui C digeri faces, egeri, i21 XIX. Chylificationis vafa font; i^Os & Oefophagus.z Stomachus, feu Ventriculüs. 3. Inteltina & Anus. | Pabulum enim Ore sffumpium ;Deriti- büsavtmandibulis comminuitur , peri, Oefo- phagum zrasfouttitur. In. Stomacho-ve/ge "Alembito cliufo aliquot boris coquitur imde pet evaporationem in Izteffina( Qy ehi! Fen- vricult,Ocfophgagum versus liufum es )rravfit, € fr Cliylus ,Z, e, fermentum quoddern put. enti aut juvts alba inflar. Album enim cola. zem à Stopatbo ber afimilatianem accipit. Ex Vot Cbylofélbeiliores partes; tanquam Materia Jengutui aptayattrabuntur ad fecur: ESeremen- 14 18 PHYSICJE Cap. X. 14 veri bujus prima concodt ionis funt craffe Fa. ces,qua per inteflina C «Ldnum foras pelluntur, men per Motum Ceflionis /fmplicem , fed per Antipathig sorum, Spiritus enim. Naturales, dn Inteflinorum fibris conflituti , quad utile efl ex[ugentes, ab inutili verà e fibi exofo fefe 4- vertentes,contrabunt Inte[linorum Nervos, eneraillaad exitum protrudunt, XX, Sanguificationis vafa funt. 1. Mefen- terium,2. Hepar,( Jeear.) j. UreteresLien& Fel. Mefenterium enim. Inteflina ambiens f bris fai (quas Venas Mefaraicas vocant) chi partes optimas Inteflinis exfugit, cim ad eun per Venam Portam,defert.. jecur veri bumt- emilum denuo coquit Cr feparat, Partes ett mim dulciores affimilat colere fibiyredditá, San- guinem,Spiritu Naturali turgentem :c4//4- men PituitayÁr Dilis Flavua € Atra,adrni/la 4. Secundae bujus Concollionts excrementum ef Uyina : nempe , ferofus c falfus bumnar ,qui a Hepateper Ureteresflutt ad Ve[icam s Und? ptt canalem genitalis membriforas emittitur. $ed guia [fecunda Conmcodiio ,priore dong fiailier ejfe debet, nan [ufficiz Sanguinem à fe vefitte De Animalibus, 159 vofuate vepurgari s Bilem quod, utram, , C Pi- uitam ,à nimietate depurars ncceffe efi. Lien itad, quicquid mimi craffum Qr terreum tn San- quine perfentifcit;per Sympatbiam [ibiattralir, atá per Fenulas iterum Inteflinis immittit 73 modo feipfum etiamfeculento iflo humore exo- nerat. Tandemá acres nimium d Igntas San- quinis partes attrahit Fel (cujus vefieula Tecori appena eit) c per fibra vuvfam Iuteflinis im« mifcet Unde flercorum,amaror f fetor. XXL Membrificationis Vafa fünt,1. Ve- ne, 2. Membrum ipfim quodlibet, 5. Pori, Fenaenim ab Hepate prodeuntes , per o- mnes eorporis partes Ramorum iz[lav [efe expli. eant, C" quaqua verfum ramufculos dimittentes, dn tenacifima filsmenta definunt? quibus Mem. brum quodlibet [caris fugit,perd, fucceftam Jentam acelutinationem fibi afitmclat. Ita ur Carni afflaens Sanguis,Caro fiat Oc , Os ; Car- tilagini,CartilagosCerebro,Cerebrum $copror- fes modo,quo Arboris fuccus in Lignum , Corti- cem,Medullam, Feliups,Frutiumymerá afümila- tione tran[mutatuy. Excrementa ferríe Lujus Jabtiliffme Concotlionis » fabtilia, quód, funr, Sudor zem? c Vapor, gw femper per Porog mran(- 160 PHYSICAE Cap. X, frans[pirat . Si quiderasffioris fupereit Tumarits prafertim à prima c fecundd Comcoct ume nen bent peradta )generatur Scabies «ut Ulcera,aut Eydops. "XXIL Natritioni promovende additus eft timulus, Apetitus, five Fames & Sitis: "que nihil funtni(i Vellicatio fibrarum fto- machi,ab acutà Chyli factione ortà. Membra enim [ucco quo ivrigentur, deffi- tuta folicitamt Venas Sangumem » Vene aum (per motum Continuitata ) folicitamt Heper 5He- par Mefemterium s Hoc Inteflinà s Intelitna Stt mátlbum : qui, finn habet quod füppeditet UP ?rabis fe b corrmgat ffbrad, ejue exfugunturyite primi titillario quedam extffit (e Lane vt tamus Appetitum /fjliciter y ) deiude etin dolor (e buncvotamu; Famem fe Efuriem]. "8; verb cibus quidem ingefus et folidus , at ffe. Vus quia Cotlioyfeu vaporatins ob fecit atern per agi nequit , appetirur affufa bumidi, e boc ve amus Sitim.. Pate? citur , cur Motus excitet appetitum * cur ic. defidiofis appetitus | lángueat.&c. XXIIL Corpus nutritur "univerfum fi* mulper Motum Librationis. pet zodem De Animalibus, 161 Eadem nimirim modo,quain Planta Ra- dix «qualiter, c [eipfamye flipitem , e Ramos emnes,nutrit. 2N ullum igitur membrum fe fü- Dump nutrit, fed fecum alia , C fie univer(a fer« vantur. «Alias , fi membrum aliquod Nutri- ' mentum aliis praripit,aut rurfamvefpuit difrva- fa totius corpori, i mox corruptio tandem iu teritus fequitur, XXIV. Itanutritum Animal,nonfolüm vegetatur, fed & ( quam dinei funt membra mollia , cj exten[fva ) angmentatur , cedente paulatim , & fefe extendente, membrorum faperficie; fimul ac veró Membra indurue- rint, (poff atatem Juvenilem;) Animal crefcere ceffat : folidari tamen & roborari pergit; quamdiu Concoctio trina dextre peragitur, Ubi autem Vafa Concoctionum exarcfcere quod; incipiunt, Animal marcefcit , vitàds debilitatur,donec & déficiatacextinguatur- DEFACULTATEVITALI. XXV. Vitain Animali,eftSpirituum cum Sanguine & Membristalis contemperatio, j utomniacaleant/fentiant;& fefe moveant. ira igitur eft Animalium Viten Calo- L re, 46i PHYSICAE Cap- X. re,Senfu,d Motu. Erpelamej?: Si quad enim Mrimial;nec e mover, nec fentit , nec calet ,u- vum non est, XXVL Omneigitur Animal calore ple- num efl;jam robuftiore jam debiliore. Omne enim Animal nutritur, E prate« dentibus vero patet, Natritionem non feri nifi per Concatdionem: Cecrienen vero mon nifi per €alprem dy Ignem feri , vatia docet, Expheam dum ergh ventt,unsd? Animali Calor e Jgnà? e$ quavatione accendatur feveatur, extinguit zur P quod féguentes dua Aphorifmi docebunt. XXVI Calorisin AnimaliOfficina Cof éft, perpetuo Ignc flagrans, & flammulant SPiíRirus VITALIS dictam , progene- rans;quem & toti corpori communicat. Hinié'ulgà Car primum viuens , d ulti- snum sooriens dicitur, XXVIIL Spiritus Vitalis in Corde, Ma- teram habet Sanguinem ; follem , Pulmo- nem; canales.quibus fefe toti corpori com municat,Árterias. Fecalis nofter Jgnitstribme opus babet,r. Matt" rid ead pingui, 2 Ah[uf flatione, feu emtilitimmts quà 4i ejus excitatur 3 4ransfpirationa liberá » V Soa at De Animalibus, 163 wt fefc diffundat:alioquimox à fé ipfa fuffocatur. Eadem iria Opifexverin omni Ammaliut ffe- vent,ordinavir, Cor enim,paula[uprd. Hear ff- mum , per Fenevamu[culum,purifaumam Sangui- eus portionem imbibit:qui cum fit Spisituofus ci Oleofí , malli(tnam concipit Flummam., Aid, bec neex[ingaaturadjacet Cordiprexii? Pul- mo,qzi Fella inftar fefe dilatams ef conrrahens, dnfufflat ignem, illum. Cordis perpetuo vventi- latyad fuffocationem probibendam. Cum autem ifla Corda flammatio, non [ine fumo [eu 'oapore «liqua (temuiftimo licer) fiatuidem Pulma ,eddem ontimuá véfiratione ,"vapoves illos per Guttüt exhalatsfrigidiarem verà A&rem ejus loco inba- dans flammam Cordis ita temperat : unde vejpi- vandi neceffttas, c cur negatá ve[piratione LA4- nimal mox [uffucetur , apparet, Flamma veri allajive attenuatus Cf calidiffimus Sangati, Spi- ritus Vitalis dicitur j quiper arterias ( Vct- xumquaquá ver[us comites fefe diff undens,tum fanguinis ( qui Veni inef )tim Membrorumo- muniumin teto corpore , calorem y fovet. Quia verü Spiritum bunc Vitalem , difjerdi pertcudo- Jumeratyabdita funt. Avterie infrà Venas , dua« Vus [oig aut tribus lpcii nop milud prominent : L5 que 164 — PHYSIC/E Cap. X. qua Spiritus ifHus palpitatio , ( equi ut Cordi i- pfe manu pectori adruotá)uotari exinde, Cur- dis [Latus cagnefci, poffit. DE FACULTATE SENSITIVA. XXIX, Senfusin Animali, efteorum quz intra vel extra Animal fünt & fiunt; perce- ptio. , XXX. Perceptio illa, fit vi Spiritus vivi; qui,cüm in Animali fubtiliflimus fiuSe1x- TuS ÁNIMALIS dicitur, XXXE Visillaperceptiva in Spiricüs Ani- malis teneritudine fita e(t: quia nempé;à quacund; re contingiturmox ab eà afficitur: Omnis enim feufatio fit per pajftonemiM infr patebit. XXXIL Sedes & OfficinaSpirituum Ani- malium Cérebrum eft. 4n Cerebro etenim, man falim maxim Spir itia Mina copia refidet ,fed C* totus Spiri; dumalt ibidem progeneratur. XXXHL Spiritus Animales in Cerebro 1. C Sanguine & ViraliSpiritu generantur :?- ;éipirationis Ventilatione depurantur. 5 per Nervos toti corpori communicantur 4 : pet | De Animalibus, 165 perNares, Aures Oculos,( i, e. perpituitam &lacrymas) excrementa Cerebri. cjiciun- tur. : Venarum enim d Arteriarum Fibra in Cerebrumexcurrentes , Sangumem ei e Vira- lem Spiritum inffillant. Et Sanguis quidem in Cerebri Subflantiam,per Aflmilationem tran dt : Spiritus verà Fitalis ,4 frigiditate Cerebri eondenatus , im Spiritum Animtlem vertiturz uem Ar ,re[piratione Jauflus , c per Narium at f, PAlaticava Cerebro infinuatus ,vventilando momenrd fingulis adeo depurat ut quamvis fri- idior, mobilifümus tamen, C per N ervos in- explicabili celeritate difeurrens , exiflat.. Sunt autem Nervijà Cerebro per Corpus defcen- dentes, Ramifeu Can;les. 4 Cerebro enim Medulla Spimalis , per ttum Animali Dorfam extenditur :inded, varii ramufcmli exeuri unt, omnibus in toto corpore membri Animalem Spi- ritum Sensus C Mots aveiteBl um deferens. XXXIV. AdSeníüum Nàturam cogno- fcendam,tria pertinent, 1, Requifita. 2, Mo- dus. 3, Effectus. XXXV. Requifita (ünt; Objectum.z.Or- ganum. 3, Medium conjungens. Us Sivé 166 PHYSICAE Cap. X. &ive Senfile , Senforium , e Copula. . XXXVL. Objedta (antQualitates fenfiles, Corporibusinharentes ; Color, Sonus , O- dorSapor,Tangor. INecenimres ulla per fé uidetur , tangitur (e: fedper Accidentia quibus veflita est. Et f accurate philofopbarivelumus , NB. 0tribus reri principia Sola Lux feu Igni percepriilis eif. Materia enim C» Spiritunper fe anfenfibilia funtz Lux demam Tenebris temperata;facit Mate- riam viüibilem;Motus, (qui 4 Luce e$ , ) facit Sonum;Calor ver2,(gui à Motu efi ) excitat K temperat qualitates reliquas, Odores, Sapo* res, Tangores. XXXVH. Organa Senfuum funt corpo- ris partes;in quibus animalisSpiritus adve- nientiaObjecta excipit ; 227p? , Oculus, Au- ris,Nares,Lingua, e& omne Nervofum. Nihilin tota natura fine organis agit: Er- gà n Spiritus animalis, XXXVIIL Medii conjungendi eft, quod Objectum Organo infert: in Vifu Lux; in Auditu, Aérrupturà motus ; in Olfactu, À- &rvaporans ;in Guftu, Aquacolliquefcens; in Tactu,ipfa Materia inhaerens qualitas- XXXIX De Animalibus. 26; XXXIX. Modus fen(ationis eft , Organi «um Objecto contractus, Paffio.& Actio. SSenfüs generaliter loquendo, Unicus eif, Tatfus, N Ail emim fentiri poicstmfé quod nos "vontingit,cominüs velemiaue, Abfentizampror- fies nullus ese. Senfus, XL, lnomniigiturfenfationeSpiritus A- nimalis à re fenfili patitur. Senfationem non mi per paffionem fieri, ninsis evidens eit, Nec enim calorem ffiqueg, sfentimusnifr calefíamt (5 frigefiumusnec dulce ur amarum ,ni[i dulcefcamus C amarc [camus nec.colerem y mifi eo coloremur. Spiritus inquem pofler,in Orgaats refidens,taugitur C afficitur. lta,» qua nobis fimilia fumtynon fentiuntur : ut, valor fimilis calor noflraynon afficit mos. Oo fer- «uahdum autemyOrgana;ut quasvis Obieidorum Qualiratespercipere pofüimt, ,Gyualitatibus per fecarere sut, Puptlla colore,Linguam Saporc ex. XLL -Inomni tamen Senfationc Spiritus animalisinrem fenfilem reagitznempe fpe- ciem ejusexcipiendo, fpeculando &recon- dendo. Spiritus enim animalis inCerebrovefidens. » qnadewed, Senferiutm afficionimadivatilt » ad il- nd lud 16$ PHYSICZ Cap. X. lud fein momento effundit , quid illud fit cagni- turus : perceptod, mox regreditmr ck imaginem ejus rei fecum ad officine fue centrum defert » ibid, eam fBeculatur quid fit, e qualis : poflma- dum verbeam in ufüs futurosreponit. Hint AW« Jiqui tres interiores Senfus comflttuebant : 1. Senfum Communem, /fve Atrrentiontm. 2. Phantafiam, ffve Imaginationem, 7. Memoriam, fem Recerdationem. Sed bat, wonfuntve ipsá diffinta:difinétefutim tesin- erna ejusdem [irit operatiames. Inejfe autem Brutis etiam Senfus illos mtermos, patet y 1, qtia, ffnom attendant etiam illorum aures, oculos nto vesymulta praterlabi poffuns, e folent, 2. quid dmaginandi , fcu dijudicandi ,— facultate pil- dent. Canis entm ignotum allatraus ,amuon i Yer notos C ignotos difHinguit? imà à fomno et- dam Canis, Equus Cc. quandod, provipitur: quod niff à fomnio aliquo fieri nom patefi.. Infunium autem,quid nili Imagimatio ?3.quía recordantur etiam, Canis enim femel fuffe exceptus , ad con- fpettum opmis buculi,aut geflis fimile quid me- tuit.re.. Ideod, certumei , omne Animal ,et- jam Muft ae Cy Vermes imaginari. Sed de inter" I Senfibu plnra Cydiflinttins Cap, fequente- XLII De Animalibus. 169 XLIL Effedus Sen(ationis e(t, Voluptas aut Dolor. Voluptas vfi Spiritus à refibi comveniente blande e fenfim.cum titilatione afficitur ; Da- Vor five fibi adver[ante , aut fubità , cum organi dalione. XLI, Ut veróSpiritusanimalisin fenfan- do femper occupatus,aliquando requiefcat & reficiatur,conceffus e(t Animali Somnus; qui est , Spirituum Animalium ad Cerebri centrum congregatio,Organorum d; inter- cà Vaporibus é Ventriculo a(cendentibus, obftructio. Hinc patet. 1. Cur Somnus ufitatiffim& poft cibum obveniat ? ve/ etiem posi defari- gationem,cum Membra incalefaéfa vaporem exhbalant ? 2. Cur anxia cogitatio fomnum turbet? quia nimirim ,eüm Spiritus agitatur, vongregars C fidere nequit. 2, Quid (it evigila- re; & quomodo fiat? videlicet cum Spiritus in Jferoboratusvaporum, jam attemuatam nubecu- dem difergit,er ad Orgna fua fe vecipit.4- Cur vigiliz nimiz noxie fint ? quía Spiritus nipiit lejfanturdebilitantur abfumuntur , Cc Hec de Senffbus in generezmanendum ve- rà etian de fingulis aliquid. L5; XLI&, UU U€MAMMMMERRRRREPRERE 1e PHYSICIE Cap. X. XLIV. Tacrusinfrumentum habet; Cutem Nervofam ; ut & omnes in Corpo: re Nervofasac Membranaceas partes. 1deà Pili ngues, Offi ni fentiumt rc .etiaml feces veluras: quia IN eris mon perfundumtur, Sentiupt tamen,quá parte Carni adhaerent; quia Nervofafubllantia illerum gluten «31, Hint fà üpquibus ey Ofium Membranis acutiffimus di^ dor. Cutis aurem Corperis,eum 77 glutimelifi- ma C nervofa plant, ne nimm fentienda 4 mimali dolorem aut molefliam creet perpetuam, givcumdata eff Cuticulà(quam im aduflu vel. lifis aliquando membris abfcedere videmus e fu experte,ad [ensis violentiam prohibendam XLV. Gusrusorganumhabetlinguam. membrum porofüm, femperd; humidum quó ficca etiam illud contingentia liquefte 1e, &Saporem emittere pofsint : qui Li uam penetrans per Nervos,ad ejus radices. fano: Cerebro communicatur, Siccá exiflente Lingua (ut in vualidd. fiti) nililGufIu percipit ideo fapienti con[ilioDeU. providit ,ut in omni perfecto Animali Vaptrt à Ventriculo exbalantes , intrà oris concaiitt- àemin filiuam colligantur, Linguam, irriget 2. De Animalibus, L2 perpeti : eui vei porofitas Lingue benà fervit, ed tamen «ddite funt infuper Glandula due, Tonfille dicla f ongicfe quei ,Salivamin Lin- gueu[fum femper foventes. XLVL Orracrüs organon funt Na- res, cribrofumd; illis faperimpofitum Os; per quod;at fpongiam à rebus veniens O- dor Cerebrum fübintrat. Jdeod, Gatarrho deflilante &f :N, aves ad- applente,Odoratio impeditur, Hecia ad Cere- rum patenriféma efl ideo ad efficiendum Spiri- 1um anipzalem y potenti(amas immediate five vblettando, frve vecréando ac roborando ,frue moleftando C fuffocando, Hinc enim eil quod Vaporeseraféi fulzginof impuri,enecent:Odores yero acres à profunda etiam Lipotbymiád exci- tent. XLVIL .Auparus organon habet Au- remsquazcontinet foramenad Cerebrum , cum adjunctà extrinfecus cartilaginaccà ve- lut cochleatà alajad.excipiendum & intro- vertendum percufsi Aéris motum: intus ve- róadcoclilearum centrum, eft Tympanum parvum,cum adflante caruncula ,malleiin- flarqua abingrediertte Aére pulía Tympa- Pes in PHYSICA Cap. X. num illud etiam pulfat, qua Spiritus per» cipiens,magnitudinem velparvitatem, pro- pinquitatem aur diftantiam,rei Aéreimpul- fe, dignofcit: & multiplicatà experientiày quid & quale fit illud Aérem movens;co- gnofcit, Mirabile boc erganon corrumpitur fucile, intus Cy extra. Intus quidemfi meatus à Pituis 14 obturentur : multo ver) magii fi Malleue ille, vet Tympanum,putredine ledantur. Extrauto TÀ fi auricula (4, e. cartilaginaceailla ala.) am- putetur:tunc enim fonus Aurem preterlabiturs aut inordinatà exceptus flrepitum tani umm dpordinatumveddit. Cuivei comfulturus Crth- gor binas Animalibus Aures largitus eif. dpparet ver) binc 1. Cur foni nimis. acuti, & nimis graves, offendant, temperat placeant ? quia convenientiores Spiritui go[Irts 2, Cur Sonus etiam per obliqua pene* tret? quía A£r commotus , commvet ucimum ircumquad, metu Diffufianis, 3. CurSonus circum circà fparfus fenfiar. deficiat? quia, plani ita fit ut cm aqua Pifcine Ab illapfa lapide motaei. Excepto, qued Aqua m De Animalibus. 3 ántoto ilo circulo diu trepidety Aris mati circu- Jua [mil € férnel tran[éat,. Refonantia enim Campanenon in A& e beret ,fedim fonante cam. pana gy atr, 4. Cur uno audiente audiant omnes i. dem ? quia Sonus efl realis commotio Aris, qua omnium Aures ilabitur , quotquot intrà illum eireulum fant, 5. Quid (it Echo ? fo» nimirim à conca- vis locté repercu[fus : eodern mode , quo circula- tiones Aqua, in vafe fatta, pofl quam (abra atti- gerunt,rurfum ad ceutrum redeunt, XLVIIL — Vifus organon habet Oculum; qui nihil ct nifi fpeculum vivum , objecta- rum rerum imagines in fe recipiens, &di- judicandas ad Cerebrum tranfmittens. Oculorum fabrica mirabióà eff. Sub fonte e-- mim cujusvis. Animalis excavavit Deusin Cra- nio feme]lras duas in quas mebrana Cercbri ex- terisrmmittit quafi marfupia duo, oppleta ve- nientibusà Cerebro humoribus. quorü medie tnbus eff feufiflala, mebranulá opaca contexta, fed. humore Cryflalino puriffmo repleta :Pu- pillam vecaz 4p qud propzié Fife fit.Hane yu dA L7 PHYSIC[E Cap.X. bit reticuli Jumare 43n€0 feu vitrearepletum. Tandem, membranaila, quam Valgus Albu- men,PAilefophi autem (quia dura est, c corzm Taf av perpatita) Cornuam, vocant, Ati, bac in Puptlla ereticuli regisue tr apfparenscil ,a- libi albedinem retiner. Pupille uero radicifal- Jacer Nervus Vifivus,perguem Imago rei per- €epte ad Cerebri centrum tranfilit. XLIX. OmnisVifio nonnifi Luminis mi- nifterio fit ;id enimàrebusrefiliens earum- que facietinétü , quaqua versus fe diffundit, & ubicund;in fpeculum incidit, earundem rerum imaginem imprimit. Unde apparet : 1, Cur tantiim color:tà videantur? quia Lucem ad oculum vefiire nt- «effe eit. uod autem colorem nam habt Yransyarensesiyut Aer (oc, 2. Cur videnda illuminari neceffe fit? quia V/fía esl Lucis ab Oljedloin Oculum refi- diehtia. 3. Cur Oculus in Umbraaut Tenebriscoris füitutus fortiüs videat? quia reflevap; Lucem abiá impedimento recipit. Si emp Qeulus ipfà etiamiluminaur, Lux nb eo veflexa alteri il [C124 De. Animalibus. 175 CA rebus venienti nci obviat )fttá, utriui, col difro £f diféipatio. 4. Curnihil videamus fi inter Oculum & Objec&tum aliquid interjaceat?ggia Lac re- Jfexiomon nifi per lineam rect am fit. 5. CurquzdamAnimalia in Lucepotenti, alia in obícura,meliüs videant ? qma /ueidi- Tus Spiritus animalis, diverfà proportionata est. Sic CAranea C Mufca minutiffime Entia vi- dent,que noffrum (e mnlto magi: Equi , Ele- phanti ce, ) vifüm effugiunt : quia im carpere Jubiitiore [ubtiliores babentur Spiritus. 4. Cur Albedo disgreget Vifum, c nimia fft diffpet ac carrumpat ? quia esl ipfifima refi- diens Lux cujus matura eid penetrare ,attenua- Ye diffndere,c- diffundere Objecia. Eoenim ff- (me Mundo immiffa eit. L, Vifiotriplexeft; Recta, Reflexa, & Re- fracta. Rectaei,qud Lux videtur, puta, e. 71 Jgnis : Híe enim Lumen Oculo fe infert per Jne- am fimplicem. Reflexa e//,quá reliquaper liberum 4érem viden- 176 PHYSICJE Cap. X. videntur:hbie enim Lumen à vebusvefexum, pe fecundam lineam ad Oculum wenit.( Per primam enim Lineam , Lux in Objeclum incidit, per. Je | cumdam inde ad Oculum.) Refractaeiz,guáres Per duplex medium, j ard, itaper limeas vefraclas videntur. ut Cur Res mus aut palus in Aqua videtur infrat]ts, 7,70 1 cim nummus in Vafis aquá 4 pleni funda , gram. dior apparet propior d, [aperfisiei , adeo st etiam d recedente con[puai pofi. ej t DE FACULTATE MOTIVA.) LI Motus Animali datus eft; ad quare?" dum fibi pabulum, 1. AdAGionesquibusunumquodd; defli- natur. J 3, Ad confervandum vitz vigorem. cAvimalenim cum fit teneriorz conflitti tionis, quàm Planta facilius putrefcerez cinteta iret , ei[i Motu ereberrimo "egetaretur, 977) fe pientiffim? Creator providit , roftro bono ut vt cibus quidem capi p- fet abd, labore dy matte LIL Principium movens, Spiritus Ani 1alis eft, j 4deh exanitm ccrpus quam via pru in oi 74 13 De Animalibus. 17 firutlifimum, mom movetur. Et Cerelro , Spiri. tuum Auimalitm fede, maló affedlo; (ex gr.per Fertiginem,aut Crapulum )Membra mox conci dunt, aut certbtitubapnt Cb vacillant, Obfirutio aurem wiembri alicujus Nero, mox illud tàps Motu quàm Senfa privatur:ut inParalyfi c Apos plexid videre efi. L1IL Movetautem Spiritus Animalis, vel fefe dundaxat,vel Spiritum Vitalem fe- cum;vel denid; Membra etiam Corporis. LIV. Seipfum movet Spiritus Animalis perpetuó jam plus jam minus: nempe ,ad Senfuum organa excurrendo & recurrendo: autcerté in Officina fua efe agitando. Ab boc etiminterno ejus Motu y perpetue funt Phantafi e,fem Imacinationes etiam in S9- mno quas tunc Semnia, feu Infemnia, "UOCAP. f» LV. Spiritum Vitalem fecum rapit,cum fe adSenfümrei gratz vel ingratz , hunc quafi auxilio fibi affumens, huc illuc per corpus transfert;ut fit in Laetitia & Triftitia; Spe & Metu; Gratulatione & Poenitudine ;1rà de nique: Latitia emips e) Motgs , quo Spiritus 4d. Oljeciijucundi Senfuya fefe effundit s dedii (a 1 P. apta Di PHYSICAE Cap. X. eptate [e copulaturus, Hincan bomine letabune iof acici vividui color ab affluente có,cum Spi- vitu Vitalispurifümá fauguinisportione. Et het eaufa eit,quod mederata letitia Sanguinepa deo puret, Vitas, producenda conferat, Vide Prou. 1j. V. IH. CR 12.0.22, Tri(titiaeg Mormquo Spiritus Kitalis 4d. Oliectà fibà ingrati Senfum ad Centrum [uum, Cotyrecurrit fugiens quaft rem noxiam. Hine dn attanttorum facie Palior , Cutis, € Capile- vam RigorVine 6b Viteexitium , fi quis crebrà € valide , trifltiá. afficiatur, Similes Met fant inSpe c Metu ; Gaudio €& Pornitudine;. 4. e. in Senfu Boni vel Malt,Futurivel Prateritis L lra vero, ef? Motus mixtus , quo fpirina jujurie Metu refugit'ad Centrum , && itde fe sar fumyquafiin vindictam effundit, Hinc ira- dundi. primó dmpallefeunt » poffeà incande- fiunt. cre OIN B. Hiomnes Motus (vulgo MEedtuss/eu Paffiones Animi, ZiFi) ompibus Animalibub. cymmunes fant : Sed facundkm plus ej ruinis Sanguinca enim Animalia bilariafunt ; Melam. ebolica,triftiesPituiofa, lanouidas Biliofa »furi- Burda &c. r4 De Animalibus. i79 LVL. Membra movet idem Animalis Spiritus,fed inftrumentis ufus ; Tendinibus &Mufculis,Offiumi; juncturis. dmacuncule quibus Circulatores ( jucums depueris ]ettacnlo)ludos exhibent ut veluti vis ve fe cireumagantnece[[farià habent : 1, Mcmbroe. 77 flexurasut ctrvari poft, 2. Nervos fen funiculos,quibus huc illuc tracti inflectanimr. 3. Vivam aliquam vim qua. Nervos. attrabag (retrabatsquam [nb perizomate latitans neu- vofjalla miniflrat , Itaprorfusad Animals ma- qumrequiruntur, 1, Oftum juncture | feu Verte- bre. Data enim funt Animah Offiyut ere&ium flare po[fet : Sed ut etiam poffet flecti , non data Jum Offacontinuayverüm artieularum junéfu- 7ió divifa, 2. Ligamenta quedam. | Offibus cireumtexta, quibns attractio C. velaxatio fat. Datà igirur. funt velutifunes, Tendines quidam , Nervofa. C quafi femicartilaginacce Subflantia , quiab unt Olits capite excrefcentes , ci alterius Offis latus pretercurrentes , inferiori ejucdem capiti Tur [urn accrefcuntsatd, ad bujus Tendimis attra- ioxem,attrabitaur, fequens illnd Os , ut (€ inf &at, Notandum verà , Tendimes illos cirea Of- Ma finm 180 PHYSICH Cap. X. Jfiumjunéturas utrind, nudos (fr , in medie 4s- Tem [ui extendi in merbranaceum quafi folem, carge ipfartum 1 quam carnem , feve carnofam Jfillem , Mufeulum "vocant; qualium quedübat Membraum vlurimos babet : men folum ,ne Tem. dines tradi loco cedant s aut attritu crebro Offá vel Tendines ladantur ,aut,ob. Animali folum J'ormamy (quale enim corpus effet, ex meri of- dius , Vents, Nervis eb Tendinibus conffans ? $ce- deion.) Sed, quia prorfus fine Mufculis fieri ne quit Metus: yt mox apparebit. " 3. Xearofpafla , frve Matar imvifibit y est Spr- ritus Animalasquiyut fe pro phantafie impeiu bsvjus vel lins Muféuli Ventremn effundit , itail- dum tanquam fallema diffendit e dilatatseyptlr- 14m verà. conffringut : Unde milil potesl , ni "soerubri ill te flexura; fequi. | ! dpparet inde : X, Spiritum Animalem nihil movere poffe fine Organo, Cwr enm memo genua antrorfum flectit? quia vertebra Jfirfum deesi. Cur nema Auriculam movet? qui^ membrum illud Mofcutis caret ec, 2. Patet etiam,quo plures Mufculi Membro alicui dati,eó agilius effe ad motum: 24? n jores,e robuflins sex. gr. Manibus Q edibur, ut De Animalibus... 1$r ut ad laborum C. inceffie comtinuitatem eh via- rietatem fuffcerent. Patetetiam,curM ufcu- lofi/feulacertofi, robufti (int,macilenti , de- biles? g. Apparet etiam, Spiritum Auimalem in Motu accupatiffimum e[fc difcurrendo fcilicet ad pha- tfl dilfamen ,per Nervos C CMufculos , ce- derrimi, " 4. Motum dnimalem compofitum effe , ex. 4- gitativa,Expan[ivo, C Contradfivo , Impulrua € Centinuativo., Spiritus enim antmA(it agit Je praphanta(a impetu, im hunc vel illum Ma- feulum : C Mufculus affluenti Spiritui cedent, expandir [efe : tm expan(ó Mufculo im latumy Jangitude ejus contrahitur ntceffarib: Mufeu- lum veri fefe. zontrahentem, Tende fequitur, /fe- eum, fequentis Offis caput talit , per Conrinui- tati Motumyomnia celeritate inexplicabili, 3. Mpparet etiara , localem bunc ( [rue totius A- mimalisy [rue alicujus Membri)motum, circaali- quod immobile fieri mixu vario, : 4. Et quia nixu)fteri nan po[p absf, defatiga- tiene. , 7. Btquiaeum defatigatione, opu effe Jahinde requie y qne triplex datur: i. Statio. 2. Seffio; p So $Recu. 1$: PHYSIC;E Cap. X. 3. Recubitus, Statio e// quies pedum, fed eit car- Doré ad motum inclinatione fer tgirur per librae Foncm. Seffio,ef guies medio terpore : quofit Wt reliquum facilids im equilibrio confervetut. Clübatus e244ie J0t4[3 corporis nemp im pla- Wumpreffratio. Scd ut Morus hipius daftrtadi- Berta quies longa tedium affert:guia Spiritus Agitare fefe amat. Membrorum verà perguiee tem eadem pofitura diutina » moleffat pariter: fum quia inferiora membra, f'periorum mole premuntur, tiom quia Spiritus quoquo mee fé tommovere defiderat, | Hincesi, qued e per fomnum nos verfamus identidem. DE FACULTATE ENUN- TIATIVa: Ut Animal vece fui edat indicium , Spiritus Animali id facit prophantafe ductu; Jféd avga- na babet,Puhponem, Arteriam afferam,dr 05. Lvil. Omni Animali(Pi(cibus exceptis) detus eft, ad refrigerandum Cor; Pulmo; *«um Tubo cartilaginofo,A «T E & rA AsPE- 31A dicto, Qui tamen fimul voci edendz infervit.quia füperiore (ui parte fiftule for. mam haber;quà allifus Aer findi, & fonorus "foras mitti poteft, De Animalibus. ag "Vil Etut Vox tüm intendi; tüm de- primi poffet, con(tructus eft Tubus ille ex annulis cartilaginaceis; quorum infimus,fi fetranscurrenti acri opponit fit repercuffio profuünda;i.e, vox gravis; fi fupremus;fitre- percuffio alta;i.e, voxacuta. In feipfoid ex« periri poteft quilibet, LIX. Utautem fonus fitarticulatus,( 424» Tis efi in loquela , € quarundam Avium cantu) idhuc illuc fonum allidens Lingua; Labia item, Dentes, Nares, Gutturd; przftant. DE£FACULTATE DEFEN- SIVA. LX. Idem ille Spiritus Animalis, fi quid hoftile ibiappropinquare fenferit, illico ad arma füarecurrit, five quibus fe defendat, (Piles, Setas,Squammae, Aculeos erigendo) five quibus hoftem propulfet ac ledar, ( Cor»aes Ungulasy Alas, Rofra,Manue Co ) adhibendo, ad cujus impetus vifiat,? fuperiaribus Jiquerejam poteit. 1 D£ FACULTATE GENE-- RATIVA. Cum Animalia equà at Planta Entia murta- x Ma [7] 184 PHYSICA:Cap. X. Jia fintymultiplicari necc ffe labentjad /Becierum tonfer vationeraydeono fequentia natentar. LXI. Quia. Animalium generatio. , ob membrorum multitudinem. & teneritudi- nem,in Terrz utero commode peragi non potuit datus eftSexus diverfüssordinatumd utin ipfo Animalis Corpore, novum Ani- mal formetur; Ut Plantas Solin Terre matrite calere pragenerat;ita potes? € Animalia €4 quoram futrà dies aliquot abfoluitur formatio : Vermes Bemnp?, Mures;eo Infeida varia (id quod fit, vel 2 Seine eorundem Animalium [Darfo velt $pi- ritu untverfi in máteriam aptam ilapfo.) At A- ninslis perfotliora qua multis & folidis mem- bri conftlanr, d» multo Temnpare ad formationum 4geni(ut Hominem, Equum , Elephantem) non Botesz. Cu enim in eadem Celi plaga, no» Tam diu morari potefl Sol , tontingeret fetum Berdi;antegmam matuvefeeret, 1deo nonin Ter- YÀ fedin ipfa Animali formationis locum fapien- Tiffipsus rerum Creator. sonflituit duplici iforma- Jo Sexu s alter ut Plante Semem fevenzis , alter Terre. Semen foventis b excludentu , vicem Jraflaret, Hic unus non alius yMiverfi Sexus im nisl ani De Animalibus. 18$ omnibus Animalibus finis es]. . Va hominum te- meritati C infamia, quiabutuntur ! quod nulla Beflia fait. Membra y quibus fexus differunt, eadem [unt numero,& fitu, c forma , inutrod, Sexu : mibild, ferà differunt zifi fecundum exte- vies C interius » in Mafculo feilicet majore Ca- dori vi genitalia foras protrudenie ,im femella verü,eb debiliorem caloremyiisd.m membris in. tus fe fe continentibus:quod nüvunt Anatomiii, LXIL. Directortotius Generationis , z- qué utin Plantis,Spiritus eft; qui in (emine calefactusprimum fibi babitaculum , i.e, Cerebrum & Caput; tum inde excurfans re- liqua Membra,fen(im & molliter, format: Rurfum veró;ad fedem (uam recurrens, per vices quiefcit & operatur: unde Vigiliz & Somni origo, Aon igitur À Corde formatio Animale incipit ut ArifHoteles putavit, fed à Capite. Ce- put enim quafi tatum Anima(eil Corpus reli quum,nilil nift ad varias operationes ergane- Urs /IrucTura, Et patet id, Aimalia enim que- dam (ut Pifces) Corde carens : Capite autem C [07777 r vfus . erebroynndum pro e . DE a86 PHYSICAE Cap. X. DE ANIMALIUM SPE. CIEBUS, Hallenus de Animaliin genere: Species fe- quuntur, 3 LXIIL Animal fecundum Moti diffe- rentiam eft, t. Reptile, ri.Grefsile, 111. Nata- tile.1 v. Volatile. LXIV. Repule,eít Animal corpore ob- longo,pedibus deftitutum, ex Vertebris ta- men (feu annulis Cartilaginaceis) compofi- tum,quorumcontractione &extenfione fe- fe complicat & explicat : s funt , Permes [4 Serpentes. LXV. Grefileeft,quodpedes (binosaut plures) habet, & graditur: sz, Lacerta , Mur, Cani c. p LXVI Natatile eft,quodin'Aqua pinna- rum ope tranfmeat: dicitur Pifciss guibn [^d Cap, cri yoariad, vnavina Monflra,annumerantur. LXVIL Votatile eft;tuod fe per Aérem» Alanim vibratu agitat ;dicitur Avis. . "vium ad volatum levitas, 2 pluyofititt en. nud enim pluma feu penma , uonin Caule folum fed per amnes partes,partiumi,p4r- ticu- "Dé Aníimalibus. 15; Ticulas , cava est ch Spiritu, feu vapore, plena, "tá bác de cuefa mulla volucrum mingit, uia events buntor im plumas evaporat perpetub. Ho, owiyiigirur quamuis ffbi alas adaptet ,mpoffibi-. T e] volatus, quia plumisque allevent deffitui- Tur: affempte vero mortua [ant ,calore c ffi vitu vacua. LXVIIL Animalia minuta, fpeciali no- "mine Infeda dicuntur; zz Mwfce , vermis tuli. Cc. Jdofetla dicuntur ab Tncifuris,quibus eor- pufeula quafi circulatim diffééla babent, Hee eodem mudo dividi poffunt. Vermiculienimte, ptiles /uzt: Pediculi , Pulizes, Cmices , Ava- nte,c*c, grefsiles: Tipula,Sangnifuga Cc, via- ttatiles: Mafce,Calices, cc. volatiles, Om»aia verb Vectnfniris quafi differentiis , ur ne defit Jic ,etiam tucidifimum fPupende Creators Sa Pientia Speculum, Hominiver) ad Virtutes d Jféenslas, dedifeenda Fitia( quorumutrorumd, in Animalibus expre]fe funt imagines, quod Scri- ptura fabindeimn culsat)Schela. APPENDIX. De Spiritus Animalis Materia fuz in- harentià tenaci, ofien- 198 PHYSICAE. Cap;X. Stendimus fab Cap. ». finem quàm teuacis terSpiritus Naturalis & Vitalis materie Jin inherest monendum de Spiritu Anima- lufipule quid quomodo c Ipfe , materia fue 1, e. Sanguinl firmiter incubet. Cujm rei ipteledlus, mulium addet Lucis c. idi Seriptura locu ubi Anima omniscarnis in Sanguine ejus effe, imo,Sanguinem cujusd; carnis Animam e- jus effe;pronuntiatur (ut Gen, g.v.4- Lev.ay.v- 11.&14. Deut. i. v. 2.) quibusdam Natura ATGoHIÁS y qua fénpent y qui medum qb xationcm fgnorant, 4. Pn Migitur certum ef, Spiritum Ani- malein,aqu? ut Vitalem, in Semine fuo à frigore ligart poffe ne eperationem exerceat ad. Tempus. Ut enim grana. Frumenti per byemem (.ffue in Grapario, [fue in Terra)fervata , germimant ta- men : Sic ova Pifeium Ranarum, Formicarum» Scarabeorum;perTerram vel Aquam ? farfa anno féquente demum fetifrcant, 44, — Incorporibus jamfarmatis idem piritue. liquande,vi alquá compulfus, Membra quidem deferit, e operationem omnem intermittit : Jefe Tamen ad centrum corpori faiconelobat , c ità tox flipar ut per Ultos dies, menfes,amnes jvel- Ó m "pe Animzlibus. 189 sit fopitus jaceat, tandem tamen fe re, fu feitet pep membra d fundat oyera d vitalia ut anteyexfes quipergat. Experimmur ita ftri n Mufeis jaras tieis Ranits Hirundinibus ee, que per byeniem dn partetum vimü vel Terra biatibusvelfub az qui, velut mortue jacent, Fere tamen ineunte revivifeunt. Ita Mufce Aqui fuffocata yimcali do cinere aduitamredeunt : quomodo eb bopni- nes fuffatoscalidis fomenti (f potionibus pt «liquot boras ad vitam fuilfe vevocatus, ce tum e. Sed b exemplum proflit pueri frigore eme- dti, quarto demum pofl die reperti, qui fómens 1i adbibite refafcitatu fuit. Deliquia amimiy etiam per aliquot dies continuata, in vicus na- 7a fant shine nongulli , quafi verà mortui jam Jom fipeliendi,vel etiam fepulti,revixerumr Hà men, In extrema Mofchovid extremo frigore bumines quotánni tbrigeftere rurfuncá, reife viftere birundinumiinflar,prodiderunr nonmut- Ji Geographi :quodtamen;ut minus exploratum» fto locorelimquimus. 3 IDA Tertiumefi de maxim mirabile » quid Apiritus cum Sanguine cffufà efftuat quidem x cum remanente tamen im corpore Spirituy(/ major ejus copia remaneat , [roe reliquia folum) £a». 1go PHYSICAE Cap. X, «onfenfionem tueri nom defifiatsquod per. Sympa- thiamyCr Antipathiam variam 2 colligitur &Uia dentiffime. -Quinj, id exemplis iluftrabo. 7... Undéquafo et, quod Bos à Lanio- nisprafentià trepidat/ferocit, fugit? az 202 quod vefles , manus , halitum apum Lanionti», Sanguine y Spiritu pecudum fui generi. infe- Rassodoraturiq uod idem magis etiam exantipae this, qua inter Canes C Canicidas irrecencilit- [773 deprehenditur confficuum fe. -,;2. Mndé,quodcadaver hominis Occifi, ad homicide prafentiam etiam poft dies; velmenfes,imó annos aliquot, Sanguinem füillat? (Zen it, fieri mille experimentis can- Tat; Cb Lizenbovitin Dania occi bominis am- phtatam,a: d, in carcere fufpenfam Cj avefatiam mianumipost totum decennium Sanguinem [Hl- dando botnicidam prodidilfé,ut vem magnis te/fi- Bus, Regivid, adeb Con[iliaria roboratam Simeon Gulartigs refert.) dd miracula certi copfugien- dummon eit, ubi Natura ipfa conflamti obferva- tiene Leges fuas offendi. Farifemile amninà eit, Spiritum hominis occidendi injuria irrita- 1um,quando eum Sanguine jam f'enditar , in indiam velut fefe effundenda zranfilire in qam De Animalibus | : 191 ipfum Occiforem : ea. nimirum moda »quo Ca- nem,FeramyBowem dum occiditur , furenter im gi folertia,quiademptum cuidam NN afumj) Bras chioincifó Cv per Menfis fpatium f aciei alligata, Alium exfimlpens,reparavit, Notus er ridicu- Jus paulà post cafu, Nobiliá enim quidam in DuelioyN a[à quod, truncatus, ejusdem opem po. poféits fed delicatus cum effet, brachium [ibi diffecars nollet , conduxit mercede rufHicelum, qui fe illi alligari, brachiumó, XN afa illius vepa- rando adhiberi pa[faa cft. Procefit cura. fed. Fe , pe 19 — PHYSICA Cap X. pof fexennium foy [am ruflicus mortuus poffe, Nobilis illus Nr afus nnd computruit, C recidit. -Qnidquefofubelfe potesl caufa, nifi quod Spiri- Tus localiter etiam fe junctus ,pivirualem fuam 1aetur unitatem ?- Egrediente igitur , à putre féente Ruffici cadavere, Spiritu, particula ejus nafo Nobilis etiam ezre[fa est, Nafusd (mon fuc «edente tanquam in alienam mafam , SpiritW — Jobili)putrefactus quod, decidit. "T 4. Inter Nature arcana vecen[etur ; fr qui. amici 4 fe digrejfnri , alrer alterius fangumb. partem Bauriat (atii jtapartem Spiritus ejus fut 4dijiciat, yfuturummt altero egrotante aur vnk^ JLeffeito,quameu per longif(hma terrarum pe tja abffut , alter fé quod, marore. affici femtat? uod fi vernm ,(verifemile autem eh, )vatioin promptu erit, "» y. Celebris e8 apud Autores Medicina Ma^ gnetica:quá,mon vulous ipfum curatur , fed in^ Jfirumentumyquo vulous infliium eff aus Veffhiy Lignum, Terrayculneris eruore perfrofa folum mode inunguntter : vulpus autem feliciter epit € fanatur. Negant bec waturaliter feri gui eto cultas mature vires von fitis perpendunt.. Fx*. — empla tamen e[fcadunt , Sanationem bane ,ut- P4 ue De Animalibus. 193 guento 2 maturalifüimuis confecto (imi fold axun- giá &curru derasd ceri procedere, mulid adii tá füper[htiome, Credibile igitur eft , Spiritum à eorpore fufum partim effufo fang ini, jew tonos vi partim m[Irumento ipft (oec enim extra mate viam fubfifht adherere »inde vero, aabibità uld pinguedine pulfum redire ad f .um totum Mludd, vedintegrare. Huc forta, eéfat objer- qyatio.de Angtis, Vipera, S.orplonts veneno , per mor[um hamimi imm ffo. Siemim eadema befiim- laut ejus Sanguis vel adeps,illico admoveatuy vunlneriyvenenum vcforbetur, quia nemy à ad cte naturale [uum vedit.. Plura id genus à probatis »xperimentts obférvari poffunt. 2V. Tandemyblfervatione non ind'gnum ef, Spiritum Animalem, potis quam plane Mates riam putre[centem deferat alterius generd Azi- malcula formareynempi Vermes,€5 fimilta, Na- Ji autem ex Animalibus martis cj putrefattis illa potiffimum Animalia,quibus illa viva vefei félita funt , experimento certum efi. Ex. gr.ex Cicaniarum carne na[ciSerpentes:à Gallinarum, eIlranas iex Anatum,Ranas cc. quudita eve- vire jfi infimum defodiamtur , Johannes Poppus Coburgen[is Deflillator,post alios, docnit, Pare? N Ah 194 PHYSICJE Cap. XI. 1gitir, Spiitum «dnimalem ubió, , eb folerter admodunyoperofum effe circa corpora amimáda, CAPUT XL De Homine. IL Homoef Animal rationale,anima im- | mortali praeditum, An fpiravit enim ei animam ex fe ipfa, Crea- | Tor. Gen.2«v.7 qua apima etian Mens é& Rej tiosin qua imago DeirefMendet , dicitur, ll | Componiturergó é tribus, Corporo Spiritu; & Animà. Sic Apoffolus teffatur,r. T eff. s. 12. Ynteger velterSpiritus & Anima & Corpus fervetur inculpaté. Sic 1. Cor. 14. v. 14. Inter Spiri tum & Mentem di(linguit, £z ver? i4 c£: Corpus babemus ex Elementis conflatum , «qut vt BrutesSpiritum habena é Spiritu Mundi 4 qui ut ila:fed Anima,feucMens, ex. Dea eit. Il- dug circumferimtts mortale, illups diffipalilems Banc verà perfiflentem etiamextra Corpussut | per fidem conffat.. Hominem igitur dum vides, Regem te videre cogita , Regie veflitum , C in Regiorefidentem folio, Rex enim Mens eff vt fis ejus Spiritus, So/inmm, Corpus, | " pi De Homine, 195 IIL €orpuseftOrganon & habitaculum . Spiritüs:Spiritus veró habitaculum & Or- : ganon Anima, Ut enim Spiritus in Carpore babitat,illud£, velut. Nauclerus navem gubernat: tta babitat CIpima in Spiritueumd, regit. Et quemadma- dum Corpus fine Spiritu nec fe mavvet , nce fentit quicquam(ut in cadavere mortuo idere e$t;)ita Spiritus fine Mente s1hil ratiocinatur , nifl in- telligihsut in brutis uidemus, Anima igitur pro vehiculo cr infirumenta utitur Spirivus Spiritus CorporcyCorpus inflrumentis affamptis. IV, Ut Spiritus afficitur à Corpore , ita MensàSpiritu. wemadmadum enim Corpore mala affe éo,Spiritus mox triflatur aut abtione fod impe- ditur:ffc mal? affetto Spiritu, Mens furctiones fuas dextrü obire nequit: utin Ebriis,Melancho- licis, Pbreneticis efc. videre e. Hinc es, qued Animi dotes Corporis temperamentum fequate turquid alius alro fit ingeniofior, benignier ,ca- flier , animoftar crc. Hinc £& pugna illa intra n68,cujus toties meminit Scriptura, cr fentimus ipfi. Corpus enim d" Anima , cum extrema dint (iud Terreftre hac Celeftis ; illud brutum, N2 bec 196 PHYSICJE Cap. XI. bacrationalu: illud mortale, bec immartalg: fant fübiimclinationibu: femper quali contrari Conllitutus vero inter ila Spiritus yaebebat qui: dem fuperioripartt obediestoferiorem ad in nutumin ordime continere y fit tamem [ape ut à Carne abripiatur Cf brutefcat. V. Corpus Homini datum eft , quod o- mnibus Anima rationalis ufibus apte infer- viat. Ideo; r. pluribus inflructum organis, 2, Erectum. 5, Nudum & inerme , ut perfe li- berum,re tamen exigente,quovis modo ve- ftiri & armari poffit. Manus ez zuffrumenttminffrumtnta- vumpfolertifma omnium operatrix ,foli homini data est. Erectam[laturam,ne Parvia fus, Celi, pamemor urveret ,folus naéfuse?. Solus item audus Gi inermi faéfus fed utrum, finguiari Dei benefícia. Auima/iaeuim dum vefiem fuam, (PuosPlumas, Teflas ) C» arma ( Aculeos , Ctr« mua.) Semper cireumferunt, quid nift onera» [d variarum aczionum impedimenta , circumfto- vant? Honnt conce[a bbertas , e omnia fibi ad necefütatem voluptatem parandi, aptandis Jfepanend'.fotertia divinius quiddam ef. Vl. Spiritus Homini datus eft copiofior : dc pe Homine: 107 ac purior :ideod; operationes ejus ad intrà excellentiores:nempé,Attentio acrior, Ima- ginatio f. rtior,Memoria tenacior, Affectus vehementiores. primum patet ? Cerebyo, quad Homini opio[rus quàm ulli Animau (preportione ad «ov- us CU jan d habitá ) datum. Totum enim rot un- dum illud £F «nte capacitatis Caput » Cerebro repletum eil:quo fine ? nifl ut. Spirtius fpatiofío- vem babeat & Offcinam & Palatium. Reliqua experientiáconflant, ut fequitur. VIL. Attentio e(t Objectorum, in Senfo- ria delatorum,confiderata exceptio. Vulg :enfum Communem dici , Cap, veced, diximus, Hec eo agtlior Homini data, quà in plura diflinf iud, perciptenda objetía deflinatus eit. VIIL Imaginatio;c(t rerum Senfü perce- ptarum,intus Agitatio/fimiliumdy efforma- tio. Rei enim cum attentione vifa » audita ,14- dle,Imago , mox ad Cerebrum tran[ilit , quam eculando Spiritus dijudicat.quid [it c quome- do ab ifl&cvelifláre differat ? idcà & Jndicium (hoc fen fu?) commod? dicitur. Hac Imaginatio N3, 7 198 PHYSICE Cap. XI, vobufliar esi Homini, quam ulli Animalium :a- "desut C novasrerum formasfíngat , dividen- doe Hemp? aut componendo vario , concepta. Et lec tantá celeritateffunt, ut exc quavis accafiant quidui nobis dmaginemur , quemadmodum fe manes Gv vietlautes experimur:eh qui qui "Spiritum puriorem haber » €üpromttor ad. Jen- Tlendum e imaginandum ei s hebetudo veri à Spiritu. er-/fo provenit. ' Obferva & hoc : Spiritus Auimalis , cin antrorfam (eculstur eh novarerum »flapulachra "afenfibusLaurit Dicere dicitar : cum retrer- Jümyrefamens » Memoria Vmagines,dicitur Ke- «ordari.cam intra fe agitatur y dicitur Kin gere aliquid. Notaetiam ,ex fenfationts evidentia afci coguitionit gradus. i quid enim e lon- &tvquo aut debiliter cf obfeurà percipit Senfua jf conceptus generalis : Si propia , dffinétà | e perjpicue fa. conceptus particularis.£x £7- eum aliquid eminus video Boveri , intelligo eff "fnimal:cüm prapiis accedo «agnofco. bominem effe stavdemá, huncecbune eC 1X. Memoria (Recordarioyeft imaginatio prateriti;orta àSenfü prafentisperfimilitu- dinem aliquam, Acc De Homine, 199 Nec enim aliter. ullius vei recordumur, quamper Oljettum fimile, Ex. gr. 5i Honii- nem video,qui facie Patrem meum referat , PA« tri mei recordatio mox animum fubit. Ita ex occafione variorum accidentium, Laci , Teppe- ris, FigureySoni, Coloris Cc, varia incidere pef fonti fimile quid vifum,auditum Coe. qua oco cafiointerdum tam levis cy fübitanea csi » ut a- nimaduverti vix pufür y &piritu euim quid agi- dius? I Queritur autem : quomodo Spiritu ani- maliin Cerebro vari fefé agitante imo per nu* tritionem alio novo Spiritu femper [uccedentey Rerum imagines tam noh pereant,fed recor dan- tiprompti fefe offeranti Rep. Dcfpite de ponte. in profluentem leniter aquam uultum 144) (n qariaté [DetTabis, quamvis aque tranftant. Et cimper liberum a&rem Vento agitatum aliquid Jfeékas, Ventus imaginem rei ab oculo tno nm aufert :quid caufa? nifi quod imprefüo imagi necin Aqua,necin Aere fit;fed im Oculo,t Lanta ntab Agua quidem reflexo , arem verà pene- tranté, Eodem igitur modo interaa ápnpr effín fit nonim Cerebro realiter , fedper refplendee Tia quandam dn Spiritu qua vefleudent 1. X £f [ iva 2060 PHYSICAE Cap. XI. quovis [mil Objeto, reaccendipates. Aliagi Wi, Ji Cerebro impr ffa «fent imagines realiter , nth - polfemu per Somnum rem aliter videre quam fefe vifa femel Cerebro impreffu:quia veróvarit snutantar patet. N otiones fieri , nonper realtis dropre('ones. fed per nudam Spiritus maotiontth € fimilis ex frmilt imaginatiogem. E X. Affedus eft ab Imaginatione veniens Animi morus, bonum appetentis » & rcfur gients malum. ffi us in Homine,C» plures fant, vt bementieres. | Pudorem enim, feu. Erubefeete tiam, Invidiamye Zelotypiambrata fer? nefcie anter infurorem ac defperationem, aut rar[amm ip effefam. letitium, nan. equà pracipitanture Hinc Homini Soli Rifus ef Fletus. (c. XL MensHominis immediatéà Deo eft. Dicit enim Scriptura, à Deo infpiratam ela, Gen:2.v 7. &à Corporis morte redire adDeum;qui eam dedit: Ecclef r2: 7: redire pemp judicandam ,ob ea qua in corpore di bona vel maa 1. Cor. $. 10. Nom autem putane dumei? , animam ex. Effentid Dei infpiraris tanquam Deitatis aliquamparticulam-(Deu € fhirnin partes divifibilü non eff, mec in Ejcntiam [d De Homine. 201 eum Creaturá coibilis, Et Mofís verba fic fo- zant; Et infpiravir Deusjin faciem Adami fpiraculum vitz, & factuseft homo in ani- mam viventem. Naz ecce dicit, i factum eff Jfpiraculum iff ud (feu infptratia im animam i ventemfed / Fail us est Homoin Animam,) Ne- qué putandum , Animam ex nihilo, tan- quamnovum Ens;creari:fed indi folummo- dó novam Spiritui animali in Homine per- fectionem;ut uno gradu Animà brutorum fiat fuperior. Patet id? Zach.12. v.i. bi Deus, fe formare teftatur Spiritum Hominis, in medioejus. Ecceformareynon creare ! Idem esbuerbum (Iadzar)guod e de corpore ufuypa- fur, Gb. 2.9.7. Quemadmodum igitur Corpus ex pracxillente Materia formatum esl, ita Ani- maex praexiflente Spiritu Mundi, Et per coufé- quensyjue admodum Terra, Aqua, Ay Ether, eadem Mundi materia fant, demfitatis [oim gra du ifferentes; ita Spiritus Naturalis, Vitalis, Animalis, & bic Mentalis,idemille Spiritus Mundi fant, puritatis folum cx. perfectionis grada differentes. Infliratio igitur druima nihit aliud Homini contuli/fe credenda eff. quàm quod 1, deputavit Spiritiis ejus partem iniunam ,ut A afia" 202 PHYSICAE Cap. XI, actionum fabtilitatepost omnes vifibiler Creas urat propins Deo accederet. 2, fixit ,ut 1amin corporesquam extrà corpus (abfifHeve po[fet, 1deà Seripturanon aliud inter Hominu cp. jumenti Spiritum;diferimen ponit guàm quodille a(cé- dat(ürfum, hic deorfum (4. e. ille volet extra Materiamsbicrelabatur , im materiam.) Ect^ 3. v. zr. Hine C quello illa, Propageturne Ani- ma pertraducem? dererminari petest. Radix Calme, Spiritus Vitalis de Animali , utid eX traduce esi-formationem autem ejus, (ut intima ejuspartes ftant Spiritus mentalis Jeu Mens ) [ibi tribuit Deus,Zach.12.1. nom extraordinarié t4* gnen,aut miraculost,concurrens : Sed quia ut. ffe feret in natura humana , ordinavit. Patet ct- iam,cur Homo Corpore tantüm & Anima conftare vulgo dicatur ? sia nimirum , Ani- ma rationalis,é Spiritu & in Spiritu eft. Ne» fiut Corpus noffrum conflstur ? quadruplici Ma^ zeriadd esi,quatuor Elementi:ita Anima noflra (generaliter loquendoyeamá, Corporicentrà -di- Jlinguendo)? quadruplici Spiritu IN aturali, Fi- tali, Animali,c* Mental. XIL Mentis humanztres (unt Facultates: "fatelle&us, Voluntas; & Con(ientia. - Reffens De Homine. 205 Reffondent he tribus. animalis Spirits funilionthta ffve fen(ibus internis sex quibus € refultaut, Diximus enim, quemadmodum Spiritus pro Organo utitur Corparesita Apimans Spiritu uti. Tres itai, interiores Senfus, Atten- tio, Judicium , Memoria, 7//rumenta fent, perqua Auimaexercet Intelle&um, Volunta- tem Conícientiam. | Nar ex Atrtentione Jeduldnaféitur ei rerum Intclledduss ex Imagi- uatione fen DijudicationeyOptia, ( velle aut nol. Je): Recordatione,Confcientia, XIIL Intellectus eft Facultas Animz ra- tionalis, € notis colligensignota,& exincer- tisad invicem collatis eliciens certa, ratio- «inando, XIV. Ratiocinari,eítrationes & caufas, curaliquid fitaur non fit; cogitando inqui- rere, Meusenim feu Ratio, ex colfetd fenfaum experimentiprimzm fibi Notitias quasdam ge« merales format: ut, cun omnia ab Jgne amburi videt format ibi banc velut regulam: Omnis Tgnis urit, &c. T aJe sexperimentales Notitiae , Principia vocanz 52 quibus Intellectus , occafa- weoblatá,difrurfam inflituit. Ex.gr, Si Aem 4 204 PHYSICAE Cap. XI. ab Igne liquefit ,liquefattum (van calet quads € urit. Und? ei fequitur conclujia s ergo Arti Jfexiff im manum effundit aurum aduratur. Ecet Jutellecins etiam nunquam vife vet quo brutum pervenire non potest , illa fiquidem mon rattoti- gantar sfed in experim£s berent fimplici rt Cani fufle exceptussidcaorffeitum poflea fullis f'ugit;quia nupera pato recurrit iy memoriam: Jed ut ratiocinetury(ex, gr. Fuflis eft duru : 6 file milifattus eft dlor:ergó omne durum cor- poriallifum dolorem proereat idever) mon, potefi Incelligere izieur e(t lnterlegere, 7d e inter plera eligere ac flatuere;quid verà fip aut non fr. XV. Ratiocinatio, cum fibi undid; cohz- ret, parit Veritatem; cum alicubi hiat, Er- rorem. XVL Ratiocinationis promptitudo.dici- tur INGENIUM ;Soliditas, Jupi1ciuM5 Defedus, HEBETuDO, Ingeniofusezim e$? qui celeriter perct- pite difcarrit : Judiciofu 5,qui, mum fibi Ratis inatio und'á, fatis cobareat , Naturaliquádam dle cteritate attendit. Hebesceuimeutrum adest. Priors illa funt à tomperatura Sanguinis.& Melans De Homine, 205 Melancholiz; Pec 4 Phbiegmatis abundantia, Melancholta emmy(umtellige autem non craf[am € faculentamfed puram )multo Sanguine teme peratasdat Ingenium agile s p«uciore diluta, Ju- dicium acre C. conflans : quod 2 fimilitudime de conflet, Speculum optime unagines recipi ens (i reddens , componttur Q tribas fummis z fümmá duritie levitate [ummá ,atrore fumma. Levitas enim imagines recipit; Duritiesvetinetz "tror fubjeéfus ferenat, ( Hinc optima fecula Chalibesynimus bona Arzentcaymeliara rurfum Vuitrea v oblevitatem Cy duritim majorem,quis ues atrum quid [upponitur , aut st immediatà adhercat [uffunditur: ex. v. Plumbum, Sy Fer- rum eut Chalybspojfct, fhlendidures reddereme tut m gines ab atrore certum est.) da Spiritus animales, 4 Sanguinepuro Agrtarem,a Me- lancnolia Fzzuitudinem e Conllantiam acci ptentes]ngeniofos: & cum Melanchelia pra valens imagimattoner clarifitat, Judiciofos fa« ciunt. Pituitarimia utrum, cffeniens ,fupie dosreddit, Bilis flava w/ wif ^iffeétibus Ma» Lbilitatem confert ; proinde Cos Ingeniorum znimmerttà dieitur, XVIL.— Inrelledus ab univerfalibus inci- itin fingularibus definit, E : ldem 206 PHYSICA Cap. XI. Idem de Senfa monuimus , fab Apharifem eifavo. Parenim híc utritus d ratio. Intelecfus Jignidem Objcélum aliquod intuens , primum: eugno[cit efje quiddam; deindeyg uid fit , y quo- zA0do ab aliis d'fferatdifeurrenah inquirit jid, Jémper femperd, fubtilus. QC am Unrverfalit. tonfufa [unt fingulavia diffintka. Ideh DE1 In- Tellectus perfeét if tmtus eji quis omnes fingulari- Tatesyper [Pecialffimas differentias nut: Solus Stab, vero novit omnia, Homo auzemyguo plara partisularia uvit, e quomodo à fuis generali uns dependcantvidet,eà Sapientior e. Inctn- einnà igitur Arifleteles , Senfüm elfe fingula- rium,Intellé&tum Univerfalium,Zixiz. XVIIL — Voluntas, cft Anima rationalis Facultas,eam ad bonum Pracognitum iricli- nans,à malo pravifo avertens. no enim Voluntas inclinat , id Anima operatur, Voluntas vero inclinat, quoeam dnttl. decfus ducit. Hunc illa Ducem ubi/s feguitur:mte errat nifi aberrante ipfo, Ut. »quum Chriffianus Elrietatem mavult quim Sebrietatemy(alioqui Aliter edoctuc fit iflud,quia Intellectus Senfu de- mentatus,melius judicat Palato indulgere , qud Fiti(pravá licet )rerqueri.Ergb ne IntelletTus ab erret; De Homine. 207 erret,aut ab Appetituivferiore abriplatur fam- mà providendum. Patet vero indeetiam, ffa- annes bomines eodem modo intelligerent , quid. eodem quod, modo vellent e nollent sféd vuolun- tatum diver[itas ,diverfitatem Iutelleifüs yar- guit. XIX. Voluntas ,'fi vera Bona prudenter fequitur,& vera Mala prudenter fugit; parit Virtutem;fi contrà, Vitium. Virtus enim nilil efi mifiprudens , & eam« flans, C ardens, Mali fuga ,Boni amplexus : Ví» tium centràyoibi mi Boni negle£tua, Mali am- dexus, XX. Confcientia Hominis , eft Intelle- &ualis memoria eorum, quz Ratio facien- da vel fugienda dictat; & quz Voluntas jux- tà hancregulam fecit aut non fecit ; & qua Deus facientibus vel non facientibus de- nuntiavit. i Triplex. igitur ejus in. Anima. f'onétio: Monere,Teftari,Judicare,Zeozmibus faciei »— di e facis. En per Dei Sapientiam Homini additum intimum (émperd, ad [lante Manita- vem,Teflem, Judicem! Fe, jf quis June Mopiito- rem negligit hune Teflem contemnit »bujun ju- dicis excutit reverentiam! XXL, 208 PHYSICA Cap. XII XXL Ex didis patet, Hominem jure dici pixejvecun. Quia t — Exiisdem componitur ex quibu va seixeeues Materia, Spiritu,Luce. | 2 SituMembrorum Univerfumrefert. Ut enim boc dividitur im partes tres, Elemtntas Jem, Celeffem, € fuper Culefiem:ita Homo. Ventres habet tres;Infmum ,qui N utriton des. ditur : Mediupo ( Peddus) in quo Vita afftina & Calori fons 51 : Supyemum,( Caput ) im quo Spi» vius animales jn ilisd, Ratio, Dei imagoybabitate 3. Analogiaeft partium Mundi ad Cor- porispartes. Fx. gr. Caro Terram reprsftme. TatyOffa Lapides, Sangut y €& alt? humores 4- quams Vapores,quorum Corpusplenum eit , 4t remsSpiritus Vitali Caium C Stellas; Pul Plan" Tas Septem verà Planeta, e ptem funt in corpere noftro,Fitalia Memlra:Cor enim est Soli vica- LB Cerebrum Lune;Lien Saturzis Hepar o7 vis Felis Fefica.Martus Renes , Veneris ulmo. Mercurii Gc. T andemcerte Creatura ad certa Corpora membra vires exerunt, Ex. gr. Herbt- quedam medentvr Pulmoniquedam Hepati. ee 4*od Microcefii ed M. crocofmum aralogidt. 4rlap, quami nobts parum notam , off eudir.. N i Xx De Angelis. 209 XXII. Noninfité etiam Homo 4 «5 di- &us eft; quia; 1. Corpushabetex Elementis , Spiritum € Calo, Mentem ex Deo :ar4 i^a im fe mno re- prefentat Mundum Vfituem Cy. Imo /fübilem, 2, Homo efítomnia;quia aptus eft fieri omnia, ide? fvpremum aut i fimum Quia, S anim Terrentfe dedit , brutefeityet ad sibil-m velalitur : $i Celefhtbus Deifeatur quodammae Mo; fit fupra omnes Creaturas, CAPUT XII. De Angelis. pores adjungimus de Angelis tractationem quia cfr ipli creati Mundi pars : € quidem im Creaturarum (cala Homtniproximi é cujus Na« tura Angelorum matura,expliatufactier, Ale quot igitur Apharifmis rem expediamus. l - Angelifuünt Teflanturid Teffmonia Divina &. App4- ritiones : fede Ratiotriplex r. Fapores , Cone reta, Plante, Animalia mixta funt Mterta Pe Spiritu. Datur autem Mteria fine Spimiui E- dementum purum s) dandzm erg e Sprritus fire Materia, 2. Ut Materia Mundi quadrifartam BE o Wi 210 PHYSICAE Cap. XII. divifa eiim quatuor Elementa ,) $t Spiritem Mundi in IN aturalem,Vitalem, Apimatem,& Mentalem diflingui jam didimus, Datur autem gradus infinitus folus (ut im Concretz):datur ighe tur C fupremus [olus , nempe im Angelis. 4. 0- puts Creatura compo[itaest ex. Enti ate C Ni- Julitate, (AN hil. erum fuerunt. ante Creatite uem aliquid autem jam funt y quia Creator & fua Entitate Mus dargitus esi, plus aut minh gradatim. Qua quid plus abet Eutitatis eh ped nibihtate recedit; C ice verfa.) Cum dgitur detur primus à Nibittate. gradus , (id eft Chaos,Enti vudimentum): datur uta, c uiti- ems, proxime ad Entitatem puram accedení, IN onautemtalis Fomo esi : quie Materiam |A- bensadmilIam,multum de Nihilrate participat. Jigà datur neceffirio Creatura eut materialita- ze demptá, reliqua perfeéfio maneat, tá tllud. eit Augclus. Ti. Angeluseft Homo incorporeus. Homo dictpoteli «2fngelis , eo fenfu, que omo ipfe Animal, Animal Planta, Planta Con- eretu, éjc. dicitur (utn Defenitionil ua pofui- rur): ideiz, propter imclofam precedenti fera hratmypiová folum faperaddita perfeétiame, Ho" me De Angelis. E ino enim Creatura ej] rationalis , ad Imsgintm Dercondita,Immortalu:cst e ogelus, fedona, Jerá perfetunn erg , à corpore hber. Nihil igituraliud «ft Angelus quam Homo à cor- pore nudus:Nihil aliud Homo;quam Ange- lus corpore veftitus. Incorpareos veri effc Angelos,patet 1, quia nec vifuuec alio fenfus quamvis ad[Tnt , percis ptuntur. 2. quia corpora [ibi ,cum opusest , P/N muntyTerrea y nea; Aérea /gneay vel mixia s vur und, deponunt ,quod non poffet , fipropria Laberent,uti nos, Ordmarie tamen humana ap- parent formá,ob natura v fimiluudinemut dixi- mus. III. Angeliante omnia vifibilia: creati funt. Offefum id, in Capitis primi. Appendicere- "videatur fi opusesü. Etelara funt Mofis verbat In priücipio creavit Deus Coelum & Tcr» ram. Terra autem erat inanis, Ecce Terra erat (im prima ila productione mant: cb vacua! Ergo Ca'um non f ait inane : Ergo exercitufuos "engelis, imptetum. " 1V. Angelicreati (ünt éSpiritu Mundi. €AMofes n. Angelorum prodmifionem [24 [1 nemt- p PHYSICIE Cap. XII. nomine Coeli complexus. videtur , ita c 5p raum untver(alem, Nec enim bunc eum Terrá kreatum dicit: fed post Terre creationtm abri pte Spiritum Dei agitaffe (e füper aquas r?- nunciatquaftjam, praexfhife 1mnuens. Statul- mmus ero» Angelos ex illo Sptritu formatos; "n mempo,ut pars ejusdem Spiritus in Celo tlla int. fübili velita e in Subllamtias mere Spmitualtt, AWG ELO S diduifafueris parsveró demi in Mundum inferiorem materiatum. Fo fil modsyquo poffea Ignisparsin Et here relitt aitd in globosdutidos conformata y pars vero Terrt "vifceribusad Mineralium op. dficrumsalios i, v futs dume (a fuit. Sententiam banc probabilem red dunt; ( fiinondemonflralilem yfequentta : ro Pripcipia fine Caufa mu'tiplicanda mm Jeat... Comtgirur Seripturaned, ex mipiloeret- tos dicat , ned, aliud Principium nominet» Cr Principiis à Mofe pofitis non acquiefcamua wm dngeli corpora affumpta «quà guler- mant ,ut ofer Matertám inbabitans Spiritus £rgo ei fimiles. 3: Ine5d Ingelis Rerum Senfus, eque at Spiritui noflra. (Vident enim, audiunt t4n- £ànt Cc. quamvis invifibiles d sut angibiles De Angelis. 23 dpi. Sentiumt etiam voluptates ac doloressquan- dogaem Angelis gaudia Diabolts uerà guis di» catur pr eparat s (im quem impti etiam bomi- mes conicicndi fant). Quamvis igitur féenttant abri, organi mun ab[imnles tamen efft Spiritui moflro,quiper organa feutit mnino flatuendum eii. V. Angeli creati funt perfecti. ldeflodem momento ab[oiuti,ut ejfentia ipforum per. adventitia augmenta mibil accedat. uia enim. immateriales funt , feluti etiam à Materialitatis legequa eh (cum ad perfettionem Ens tendit )denfefiere figiscrefcere , at d, ita cer- 115 acceffionibus augmentari , & fulidari. VI. Angelinon generantur, Hamines, Animalia, Plante;generantur, ja inclufas. Materia Spiritus cum ipfa Mate via fcfe diffundit, novad, Entia molitur. Anges dus veróquum extra Materiam [it,nec ejus effcn tis difipariqueat,non babet quà fe transfundate. Hinc Chriftus $m Caelit nos futuros. dicit ut An- gelessfine, generatione rJ generationis appetitu. Mattb.22.7.30. VIL. | Angelinon moriuntur. Spiritus Animalium d» Plantarum perit; 05 quia 14 PHYSIC;E Cap. XII, qu'a Matertá (t e, vehiculo fuo) diffipatd, ch ipf diftsatur. Angebu verb, babens Effent/am per Jfecempactam fine Materia d'ffpari nequit: due tat proinde, VIL Angelorum numerus quafi infini» tus eft. Fide Hiah 25.9. 2.3. Danieltamen mile liamillium.& myriadas myriadum minat. Dan.7.v.to.Sicut t Tobsnnes , pac... 1T. lX. Angelorum habitaculum. Coelum Cotlorum eft. Ma!tb.ig,v T0. Cr 4, v, 10, Ide). Angelide Celo (Galii-v $.)e Exercitus Geli(ts Reg.27 V. 19. )dreuntur, Decuit emm ficut Terra , Ma- e Ar, Ether [aos imcoles habent jita etiam Cut des Calosum non velinqui vacuos, Emittuntur. tamen imde,propter mintfleria, Heb. 1, 9, 14. de Quo fequitur, X. DEusAngeloscreavit,ut effent, 1 Creatorisíui delicie, ^ Supremigloriz ejusSpectatores, * Inregendo Mundo adminiftri, Decet idpafftm Seriptura:fed nomina illi Tadita, eadem indigitant.Prima Argelarum 49- pellatio extat Gen 3,24, Cherubimyi e Ima- gines: Dé Angelis, ng gines- quo innuuur ad bnaginem Dei , 434? ut homines conditos effc. Nota autem quid fit ad Imaginem Dei condi, /ago De: Fffé pias dis fee Subllantia ejus ebaracter , Filius csl ,a- terpa ejus Sapientia. Hebr.1.9. 3. Ad bujus igi. zur [imilitudinem dicunrur. Angeli e. Homines treati i. e- Creatura intelligentes faétisquoet- djamrefpectu,Filii Dei dicumzur, Hiub.. cv. I migoigitur cun afferat uoluptatem ei,chjis Io magoeli annuitur Deus Angelos primarió pros pter fecondid [fa ut baberet qui et cababitantes Adorandam Majellatem coram intueremtur bean itudin j «terna cjjent participes. Commus niffimaverà Angelorum appellari ein FTef; Maleachim, £e. Legati : /2 N. Teff &yyonn d 67 Nuntii ; quia osfibi Deus velut adininiflrato-. res , C regentes Mundi, creavit. Siculi enim. Nature cur [us inhibendus , aut prater TN ature donfuetum ardinem operandum , horum oper utitur DEus, Ex.er. Cum refrigerandus eraP Jgnis, ne uréret, Dan... 25 18.) Mut obturanda Leorum ora,ne Danielem di- Janiarent.(Dan 6. 22.) Zut inbibendi ippierum eopatut. (Sum. 22,7. 22,) 04 ut E PHYSICAE Cap. XII, Jut. interimmendi morte fabitanea quid ant; (Exod.12. 23 Et t.Par 22,0, 15. Et 2.Par. 32. V. 2i Et Adda t2. 23.) Aut peri nloertpten ipit (Gen. 19. va.) Aut. deducendi pervtam peregrà. abcunteiy PfAl. or win) tut excipiendi in aliquo cafu» ne (adantun Woxté.(Pfaf. 9t v.12) ; Aut manendi aliquid per Sommtumyuel alias, (Marih riv zo. toe.) a Heic e peculiariter addi certis perfonté creduntur (Heb t .14. Matth. u.to. AG 02e Vor )utsomitentur nbid, (P[al.ot.u. 11.)7 fint tTe/les omninm aclionum noffrarum (t.Cor.1145 $1 Tin p.v. xt Motif ümautem ablegariud zu'andos Regesce Regna, (Dan. 10. v.12.€96.) Hic ettam dicuntur Vigiles, feu- Cuftodes« (Dan. 4,v.io n0.) XL. Angeli jn Corpora agere poffunt; Corporibus pati non poffünt. Patet utrumá, ab. Effefiu.. Angeli enim Affimpta Corpore geftant,moventyregunt:Sepa- vAt4. ver) externo impetu fernunt , fiffunt». transferune, pro lubitustp/i interimáà nullo Cor^ Pre impediri aut fifHi valentes, . XI De Angelis. 2 XIL Angelorum Potentia omnis Creatu. rz corporez robur fuperat, Operantur entm 1. Sise Objetlerum refe Bentia,penetraudo.2 [ine constusfeu nixu,ciim mon detineantur (p retardemtur 2 proprio Cor- pore quemadmodum Spiritus nofer : qui alliga- zus Corpari tud fecum labortosé, velut Cochlea teflam trahere necefft babet. Hine A- 2e Pac tentes virtute, (P/4. 103. v, 20. ^ Poteflates, Principatus,Dorainationes;(Cz/1.2.76. chc.) appellantur. XIiL Angelorum. Agilitas. major eft, quàm ullius Corporez Subilantiz. Hinc Vento ct dgnt [od Fulguri compat ane Tur, Pfal.104. V. a. Ettch.t. 0 43, Lttt 10/7, (4. duuntar Seraphim, e. Fay suei, Ff,.á v.2. Cer- fumtamen ester Vento £ulgure rapidis eos ferrieum aliqui trap f unt. Ventus epim (b Ful- Gur Aérem mon absá, refiflentia penetrant , fed Angelus cüm merà Spiritus fít , absd, refillentia, "dpparet igitur, quamvis non fit. Amgelus im plu- ribus ffmmul lacis ( Dam.10.v.13. €f 20 )im momen- 12 tamen transferri quo vult, Hinceft quod unts Angelus ad cedendum unanatfe torum Ex- ercitumytemd, ad matlandum/Ez)ptiorum pri- m megee 2$ PHYSICZ Cap: XII. suagenitos,per totum Regnum fafficiat. Ef; ;^. 36. Ex.12.9,23.€9 2.$4m 24.v. 6.) XIV. ScientiaAngelorum humanálongé fublimior eft. Nempe tof Intellect is claritatem cui ni lilobumbrat.2.obprnetrandi quowu , ef res eto ramintuend potefl atem, 3. ob diuturnam tor feo eularum experientiam. (UN. s autem beffermi fum mus, Tob.$.v p.) nectaruen funt omn fcil IN e- Jem enim 1, Deereta. Dei antequam revelan. zur,2 futura contingentia. Cordu bumani £t» gitationes.( Jer.17..9.10))nemp? quamdiuCir- d celantur.Proditas emimper gefhus c. effiétus intelligunt. Siemimnos ex effeétis ipforum cect- A14 non ignoramus, (2. Cor.2 yt. ) quid ni p^ snillies im nos oculatiores fint ? NB. Quomodo "Angelorum pars in malitiam prolapfi perpetuamerga Genus humanum extr- teant boffilitatemt Deusá, ilis velut Carnifici- bus adver fus impies homines utatur ;poffeà vtri ntrósá, condemnaturus fits ut (f de ^ngclerum bonorum bonis ef ciatione : e$ quomoda denid florum quidem v fPandes cavende, borum autem allizienda prafentia,id tradere $.Samta T heeloo £g'ecit, EPILO- De Angelis, 29 EPILOGUS. tavidimusMundum creatum meram effe Har- moniam, Omniaab Uno,omnta ad Unumspri- mis ej ultimis , füpremis e inffnis, per media &oncatenata, nexusd, perpetuos , C aciones ac paffiones mutuas inevitabtles ,avétifitmà cobe- ventibus;ut 2 villis millients partibus , paruis, particulis confltutus Mundusunus tanen fit ci indwiifus in [e 5 quemadmodum Creator ejus Dzusabaterno in zternumunuseft, nec unquam fuit,eft;aut erit alius Deus((/44. v. 10.6.) Vidimusuerb, Vifililia hac omnia confüari P Principiis tribus, Materias Spiritu e Luce:quia dá qui Principium eb Finiseft omuiumw (bu, Triumusileter Optimm Max. Deus efl, Ex quo, Perqué& In quo füntomnia Rom. v. 36. Vidimus ej admirabilem à Principiis ex« wrgentium Creaturarum ,per feptenariam gra- dationem afcendentem Scalam., Quicquid enim eft, pol Deum, ant effe Elementum , aut Fapa- rém,aut Concretumy,ant Plantam ,aut Animal, «ut Hominem aut. Angelum; tin Septem bas Claffesfeu Tribus magmas,Univerfam Creatu. tarum minlriudinemd)/pfch y impelleximus. 1m. « qai 2210 PHYSICA Cap. XII. quibus fing us fiugule eminent 2 Creatiris Ff- entia. emanantes Virtutes ( pofteriore tamen quávis includentepriores.) Nam [ E'ementis [ESSE, . Vaporibus Motus. , wi Cencenb | | Piera fen. Qualitei dui Plnts /— pemiuetà Fita, Animalibus Senfus, Hominibus Ratio. | Angeli ] [antelligentia. En Domus quam fibi exa.dificavit$ae pientia,(eptem excifis Columnis fuis! Prev. 9. v. 1.) Er gradus feptem, quos in. Ve(tibulo interioris Domus fuz pofuit Coli Rex! E- och. 40. V, 22. Sex priores gradus Creaturarum. Fifibalium [umt, Septimus Invifibittum, Augtlt- rum : Eo moda, quo fex erant dies operum Dti. Septimus quietis Sex in C alo Planeta Luci v* féerioris, Seprimus Fulgoris [ammi , Sol: Sex i? qerra Metalla fequiera Septimumyomuia perfe &ione ex[uperans , AurumyCrc. Etut Salomoni Thronus Sex babuit grade inferiores , quibit fengclis bini addebantur Leunculiz Septimi de- guum laco labat T hronus Cy ad ejus latera Lco" nesduo ; (1. Reg. 10, V.19.20 ) Jta "iernitatié ie Rex; De Angelis. aur Rex guum fibi vifibile exfhrueret ploria Solium, Sex Vifibiles erexit Creaturarum Corporeartm gradus, quibus [imguls addtdit fuos Leunculos, 1. e, virtutes C potentias fuas yin circuttu de- mum T hroni in exceifís,collecavvit Creaturarum vohuf!ifümos,Potentes illos Virtuce Angelos, (Pfad. 103.9. 19. 20.) Jamverb.quidfibiz. in Celo T laneta va- lunt ? quid 7. in Terra Continentes Scpteyo Me- teororumySeptem Metaliorum feptemá, lapidum (bé. Species ? Septem qualiratum. tangibilium 5)zygia? Septem Saporum differentistveptem im Homine Vitalis membra ? Septem in Mufica Fortes aliad, per tatam Naturam occurrentia? «Quinie in Suriptura pafüm celebratifimus eft, «dcof, Sater Septemarius. uid emim defignant 7 Hcbdomadis diestquid Septem inter Pafc back Penteco[les Hebdomades? quid Septimum: feria" 14: annus ? quid Septies Septimus. Jubrlam ? quid, mquam,ormia bec portendunt , pfi ut n preffa fit bsaga ilius Dei,cujus Seprem oculi erineant Univer(am Terram ? (Zach, 4: 9. 70 ) Et cujus Septem Spiritus funt in confpe- &u Throniejus ? ( 4peca/. 1. 4. ) m? 9t infe cum quolibet gradu. Creatura. [ue myflicam tn^ 22 EPILOGUS conflituit octavam ? In ipfo enim vivunt, fünt,& moventur omnia, que vivunt, fents € maventur. (AQ 17. v. 25.)Etipfe operatur omnia in omnibus,(r.Cer.12.v. & )Et omnia hac(untquafi Ipfe- ille, (Syrac. g3. v. 50. ) nt& Tamen quidquam eorum esi ipfe. ille (ab. 12.'V. 9.10.) fed quia amnia illa aliquid de drvina Ef fentia cffigiant ; 6 virtnte ejus operantur , que eperantur binc eil, quod ille füper omma, extra omniaynfra omnia exiflens ,vera fit myfHcaa- VIava emnium.Dequo (ut meditationem m- iram concludat Syracides;)etiam(i multa dix- erimus , non tamen affequuti- fücrimus. Dicorum fumma e(t: IPsuM Esss O- MNIA. Adlaudandum eum qua noftra eft facultas? Ipfe enim major eft omnibus ope- ribus fuis. Terribilis eft Dominus, & per- quam Magnus : Potentizd; cjus mirabilis. Quantum poreflis,extollite Dominum lau- dando:Aahuc enim omnilaude major erit, (Eccl q1.7.:o 5€.) OmnisigiturSpirituslau- det Dominum, Halleluja.(P/75o.) Et tu Ani-| mamea laudi Dominum!(PfaZmo.1o3. v. 1.) Sanétus.SanQ us,Sanctus, Jehova Fxercitu- umtPleni (unt Coeli & Terrz glorià ejus/ (f«,e.7.)Halleluja. APPEN- «05(:::) 66» Slesestesteste siete testesteste dete tate SERERE den do dese ay ated Brevvts PHYSIC/E APPEN- DIX. Dc Corporis, Animi, A nima; Mor: bis,eorumque generalibus Remediis. : ME eil Entis aliquá fui parte corruptio, € ad totalemimierium (mortem) d/jo- fítio, Habet igitur fuos morbos , Corpus, A- nimus,& Anima. 1L. UMerbi Corporis varlifant Cb vix nume- ?abiless fapiuid, complicati, Morbus morbo accedens, ysproma morbi vocatur. 141I.. Corpore morbus ,vel à folutiome continui efiyvcl ab Humorum Intemperte. AF. Selutiocontinmi fit Rupturd aut Vulnere, Ruptura prevenitur cavenda à Cofu c Mau violento, Fulnusprecavetur eorum gue fndeney Jandere , pungere , dfeerpere , confringere aut. con- 2a - PHYSICAE tontundere c quovis modo («dere poft, el Tatione utrum, autem curatur Charurgi eperhs NB. 1. Vulneris cura defperata eft, fi membrum Vitale laditur: ut Cer, Cerebrum, Jeeur,Imefhns.e& e. loi enim actiones vita- lesimpediuntur, & paulo poft ceffant. z. 5i quod membrum penitus avulfum eft, reag- glutinari nequit; quia Spiritus quà tranfeat in avulfam partem,non habet. V. Humurum intemperies,exinded, pullulat- tes Morbi femper ab aliquá larum Sex caufarumi proveniun:zempe ,ved á 1. Cruditate. 2. Jnflitione, 3. Deffillatzone. 4. Obffruttione, 5. Puiredine. 6. Inflammatione, WIL Crudnas in corpore , e? mutrimentum mon fatis corcottum » nempe [fue Chylu fret Sanguis. Qucd proverit. t, à Dalitate cibi & potus;cum rimis cruda, pituitofa , infalu- bria, affur v ntur , quz facultas concocttiX non bené fubigere poteft. 2, 2 Quantitat? càm plus cibi & potus ingeritür , MA ei uffi- APPENDIX, ai fafficit alterare;& corporiaffimilare. Hiné enim indigefti & non affimilati humores; tanquam alieni & non pertinentes; corpus gravant.3. ab Exercitia intermifis: cüm Ca- lor naturalis non excitatur, nec roboratur ad gnavitér faciendum eirca cibos coquen« dos officium. Ex ejusmodi Cruditatibus varia fequunz tur incommoda, Nama. Si fuerit cruditas in Stomacho;affert eibi Faffidium t quia prioré cibo non digefto;alius appeti nequit. Item; pravos appetitus edendi terram , cretam ; cara bones &c. prout cruditates in- fimilitudis nem Materigàlicujus conver(z fünt. Simis le enim appetit fimile. 2. Si vifcofa crudis tas Ventriculó ant Inteftinis adhaeret, inca- lefacta Spiritum concipit; vertiturd; i» er^ 3és5qui Vifceracorrodentes, motione fuà vapores pravosexcitant unde capiti etiam Phant afi tetre.Subcutanea denid; crudi- tas(in fanguine & carne )generatpadorem:& collecta ac putrefacta, scabiem, tlcera 6. Prevenitur craditas temperata dietá,quoad Victum,Somnum, & quotidiana exercitia; Guratur autem. V, Violentà expurgatione, - P a. Vas 216 PHYSICAE 2; Validisexercitiis, 3. fu ciborum & potu: um fübacidorum. 4. Confortatione denidi ftomachi,deforis & intus calefactivis, Fino pefatis eff Vapor multus cy craffiase collefi cruaitatibus exhalans , e memüra dif. zendens,. dd; vel fine dolore, ut cüm in Ventriculo //;gs/rus aut rué/u cau(ator ji Corde Paipzzationem ; in. Capite Ferziginem, (dum ultra progredi probibitus.in gyrum fertur)in toto corpore igritiem ac pandicu- dationem : vel cum dolore;utin Inteflinis fae cit Termina (comprimendo fcilicerSpiritus, in fibrisintermanentes)in Mufculispunitis- mesacutas velobtufas, prout fuerit. craffior aut fübtilior. Caratur. 1, Exercitio valido,ut vapores attenuati per porosapertos exeant.2 Expur- gatione humorum,e quibusgeneratur; FH, Diflilati eft Vaprum erudorum in pituitam condenfatio varios up malorum origte Elati. enim ad caput vapores crudi dum ob copiam & craffitudinem per mca- tbs ordinarios expurgari nequeuntfiunt pi- tuita varié d;ffluens,& varios efficiens mor- bos, Nam.1, Si per Nares copiose ac C APPENDIX. 117 ftà fluit, facit Gravedinim (eu Coriz emi Si in fauces cadit diftillatio, efficit Cazzr, 4p, 3. Siin faucium glandulas, 74;2/245 4. Sii Pulmonem , reipirandi difficultatem. & "nflbrna. 5. Si füerit deftillatiu fala & actis, Pulmonem ulcerans,efficit 74/07 6 Quod ficrebró fuerit factum , Pulmod; apoftema- tibusrepleatur.oriturinde P/-/;/s. Pulmo enimulcerofus,cüm fficium foum,refrige. randí'Cor,; non fatis dextré Obeat, Spiritus viralisjufto calidior generatur , qui hon fo- vet fed depafcit Carnem & Sanguinem, tan« demdj ipfam fanguinis oficinatn, Jecur; exurit unde ex Sanguinis tanquam pabuli, defectuitotius corporis tabes fequitür 7. Si pér medullam fpinalem d.ffluit difillauo copiofà & crafa facit prohibendo fcilicet, ne Spiritusanimalisper Nervosà Spina or tos diftribui queat ) Para/yffn $. Si nervos Mufeulorum tantüm opplet, fit pz feu Convulfio,fcontracto fcilicet netvo,fi. ut fu- nis madefactus & deficcatus contrahi folet, & sbbreviari-) o: Si fübtilisfuerit, & hervos penetrans. colligitur demum in membro- rum extremutatibns , ibid; dolores excitat Pa Acti- 238 PHYSICJ4E acutos; qui in pedibus dicuntur Pedegra in manibus CLiragra ; in juncturis offium qui- busvis, 4r/Zritiea; in Coxendice Afchias , live Ifc lüadietis dolor ; vulgó Seiatica, 10. Denid; fi fluores ejusmodi reuinentur in Capite , va- rios inducunt morbos : ut fübtiles Cepha/al- £m.) nimium crudi & pitui tofi, Zerhar- £u 5 (2 )Salli & biliofi, P/renefiz ; (13. )cratfi & admifto melancholico humore £p/epfis (ubi Spiritus percorpus diffufi, Spiritibusin cerebro ob(zflis auxilio accurrentes;cumul- tus edunt vehementiffirnos , pugnant; do- nec vel expugnent & morbum repellant, Vel füccumbant & extinguantur.) (14./Siau- tem pituitofi crai humores , omniafimul cerébri va(à occupaverint,, fit 4pop/exia id e(t, totius Sensás & motüsprivatio;undein Corde etiam vitalis ignispaulo poft extin- guitar, Dwnes hi morbi , Ce prevemiuntur , c (fi non longe profecti ) eurázzur. 1. Exercitio. 2. Cerebri per odores bonos rcctificatione. 3 Tenui;calido & fülfureo, aére. 4. Cibo poruque cenni Peculiaris veró cujusq; mor- bicura Medicis committitur. : IX inet APPENDIX: 29 2X; ObfrallioeRi Vif erum ab incraffsta pi- tuit obturatia unde fir ut officio fwa def ur zi me- queant; Ex: gr; Cüm obliruuntur Inteftina, ne egerant/fiunt e/va/; : Cum Jecur, Z/ydra- pilis: ( Chylus enim non (anguificatus per venas & membra diffluens, non membnfi- catür*)cüm Vefica Fellea, fericia crece; cum Lien, Zericia nigra; ( ibi enim Bilis)hic Melancholia,cumegeri nequeat, diffundi- tur per Sanguinem). Cüm veró Ureteres, autRenes, aut Vefica obturantür, fit iftudà generato Tartaro, quem Calculum vocant qui meatus occludens,acrimonià fuà Venas & Nervos criciat. Curafit. v. Purgationibus, 2. Medica- mentis humorescraffos attenuantibus;atte- rentibus;incidentibus,autconfringentibus, forasd;pellentibus:quod norunt Medici. X. Putredo ei: humoris alicujus im corpore eorruptis smemp? vel Pituite, vel. Bilis , vel Me- Jancbolia qua in Vaf fuis aut extra putrefeet- ses; Febresaut Ulcera producunt. —— ; Cura fh. 1, Expurgatio loci affecti. 2. Diztabona,3. Motus: , Xi qnfammarieen Spirits Vitalis C N.Vi r P3 talis) 230 PHYSICAE talis)am? Sanguinu accenfio s fala vel à Metu qumio (five Corporis, defatigatione; five A« nimi,Cogitatione & lrà )ve/4 Putredime vtl ab Obffruétune, Motum enim calefacere usd; ad ignitio- nem,éPhylicisconítat. Obftrudtioncm ve- ró per Anripeiftafin inclufum ( etiam in a quof(is & putridis) calorem exafperare»bt tandem violenter erumpat, Fanum anadi- dum accumulatum,(cii ei transfpiratio ne gatur)oftendit.. Cüm Sanguis intus accen- ditur,fit £e/ris ; Cum füb cue, Erjfipeldss Cura generati eft Venga fectio; & Re frigerantia. Sed de Febribus (cum fint vfi- tatifsimus, & varià (pecie morbus )plufcu- lum monendum eft. . XII Fehriss à fervefendaditda , ripe ef LEPHEMERA.2, PhTRIDA Gg HgcTl- € 4. llla accendit. Spiritus 5 ifle bupores; P6 Jfelidas partes. Mla fimilis vento furenter ca- lido,obvia adurente. Iftaaqua ferventi in- fufx vafi,quod fecum incalefacit, Hac vafi calido, Aquam infufam fecum calefacienti. Hed?ica enim occupat Offa & Membra- nas; casá; calore praternaturali arrodit & «one APPENDIX. 23Y confümit/fenfim (ine fen(u fere, donec ex. ftinguat:;perquam fimilis eft Phthifi. Puri- da veró occupat Sanguinem & Humoress per quod totum incaleícit corpus. £j Jeme- ra(ubtilior flamma eft, (olos Spiritus depa- fcens; ideó perunum & alterum diem vix durat,donecvel caufa peccans àSpiritu abfu- matur vel Spiritus ipfe. Hinc intra biduum auttriduum,vel Sanitas vel mors fequi folet, Atd; ideo Ephemera, id eft diaria, dicitur ; i- temd; Ma/e»*. Cujusmodi pefiilentia!is quod; infectio e(t.fimiliter enim fit. Putrida febres ufitatifftma funt 5 fed va» rià differentià. Dum enim humores intrà fua vafa (five Officinas füas)putre(cunt;pra- fertim propé Cor (in Jecore aut F:lle; ) Spi- ritus infürgens accenditeos: nec impetere ceffat, donec vel expellat in fuligin sreda- &am putredinem, vel ex(tinguatur ipfe. ld- eó hzc etiam Febris (zpe lethalis: dicitur Continua, ; Siveró humoresextra fua Vafa putre» fcünt (id éftjin Venisaut Membris)fit Feéri intermitteus. Spiritusenim certis vicibusin- furgens, putredinem illam fervore oppu* P24 gnat: ij PHYSIOC/E gnat: fedquia prelium hioc Tongitisab ejus &rce;Corde;committiturperactà pugna do- mum redit. Ec /f Pamor putreftens Pituita eh» fequenti mox die ad eum oppugnandum Tedichinc Fera Qustidiana. Si flsva Bilis tercio demum iie Phe Tertiana, 5i Bild" fr4, quarto die: hinc ;Quarrama- Caufa ine ?qualitatis eft;quia Pituita citifsime ferecol- ligit & Spiritibus novum facefsit negotium fed'&ciciüs difsipaturshine Quotidiananoh - diuturna. - Melancholia cüm faculentus fit humorjnon tamcitó fe redintegratifed quia lentuseft & vifcofüs,non facilé expugnatut. hiric Quartanarum diuturnitas. In "Tértia- naquiaSpiritusBilem flavam,per fe calidam oppugnat, fit'vehementifsima puguas hinc Tertiane "ardentes dicantur, - Mutantu£. quandod; altera in: alteram;aut altera cüti alteràcomplicaturprouthumor putrefceris jamhic jam ille'oppugnandus venit; E Hine patet. i.Cur FehrusAffigore incipiat quia fcilicet Spiritüs vitalis putredinem op- pugnaturus, undid;. ca'orem velutauxilia €ontrahit; externis membris frigere-rige- &entibus.& contremifcentibus. (Nam & in pavore APPENDIX. E77] pavore nimiojSpiritu ad interiora fe collis gente, membrorum externorum rigor '& cum frigore tremor;fequi folet, ) 2. Unde pos flea Calor? Quia Spiritus, poftquam pugna & motu magisincaluerunt, ad membra rc- deunt;qui ante frigefacta,redeuntem nunc €alorem confaueto calidiorem;eo minusto« lerant..Cur Febris languorem pofl fe relinquat? Quia Spiritus pugnálaffusad quietem fe re- £ipitymembris deftitutis, 4. Cur cibus ab inis tio Febris noxii ? Quia. Spiritui bello fe ap. tanti aliud negotium (cibos coquendi ) da- tur: ille veró utrij; fimul cüm non füffi- eiat vel mórbum languidius adoritur, vel cibos incoctosrelinquictt certe fi utrum: qüeagitaimis fe defatigat & elumbat.g.Cur Felrim ith dvcire noxium? Quia febrisperf& beneficium Naturz eft ; putredinemne in- valefcat & tandem Coropprimat, tempefti- véabigentis.CuraipitürFebrium bona eft, non que patoxifmos fiftat,fed qua putredi- nesad propellendum matüret:Naruram ve- road oppugnandum eas roboret; quod Me« dicisrelinquitur. Summa dicforum. bec effe. Craditas eft | femen 2 PHYSICZE femen omnium Morborum. Ex ea enim dud vapores craísi , faciunt Z»flationem: didemih capite condenfati, De/Parioverrzin aliismembris oZ//rufwnem: unde fequitur aut Puiredeaut jpflemmatio. Erg? qui Crudi- vates pracavet toti Corpari redle fe confiere vredat, Precaventur autem temperatá Diet P paotidiauis Fxercitiis. Mirifica igitur Lt* Vorá virtus, quó e" Panema acquirimus Qe Sani tatem! quod myfferium fi ignavi intelligerent vitio vitam non perderent, De Morbis Animi, d... Animorum Morli funt Vitia: velinquitti- dinem vel doloremei afferentia. JL, Marbicufnimum inguietantes funt Défi- deriapravasidesi,nimius avder. z. Frvendi. 2 Edendi & bibendi. 2, Sefe multiplicandi, 4. 5ci- endi, s, Habendi, 6. Excellendi. - NB, Propriisnominibus iíla ficexpri- muntur. 1: Phiautie. 2, Intemperantia, 2. 54- lacitas 4. Curiofitat.g, Avaritia,0. Ambirio. His enim deditipruriunt& inquictantur perpe* tuó, 3t. Morbi Animo dalerem afferentes , [ent Afeiius APPENDIX. 235 Metus immoderatijidesi oben quembisjux- 1a de[ideria noflra, aur (cus evemunt, violenta alterationes;maxime verà Triflitia ,Panitudo, Jra tandem, Vita tadium. AF. . Animorumremedia exhibenturim Etbi- «4. Quorum fümma huc redit: 447e4p apo mediocritatem. Extrema , ut pracipitiay fuge, Nunquam plus veli quàm po[ts, Hominem te e [fé memento : cuids enim. accidere potett, quod accidit cuiquam. Qmauium rerum vi- etfttudo, dptmia m'yiéd us vincit omnia.Gre. De Animz morbis, 4. Anime morbifunt , OblivieDE 1, Angor Cenfcientie C Dcfeeratio de Mif vicordia, JL. Obffoioni D k ifhederur Timsy Dgr. V- lius inquam,Dei, qui videt omnia, judicat omniajetribuetomnia,unicuid; juxta ope- rà fua. cujus manum effugere impofsibile. (Inipfo enim movemur,vivimus & amus.) füftinere autem intolerabile ( quia ignis confumens eft; &c. 1I. Angori con[cientie medentur Preces, [d Innecentie ffudiuw, P(al ; 26. v. 6. Ecclef:iz, 1414. Si enim non condemnatnos Cor no- ftrum, 56 PHYSICAE APPENDIX. firum;plenam fiduciam habemus.1. foh.5. 21.&c, JW. Defferatieni medetur unius Agni DET Sanguis,quipurgat nos ab omni peccato. Joh 1. v.7. & reconciliat Patri.Colos:r. 20. & jufti- fica. Rom:3.25.&falvos reddit. Rom: j. 9. & datvitam eternam, Joh: 6. 54. 'Yu Deus ó mentem da fanam incorpore fano / Hic placidam ut vitam vivamus ibiá; beatam. T od) AD VS ILLFSTRIBV 5 AC GENE- SROSIS DOMINIS, D.- -DO"A NND SCHELLART DE OBBENDORFF, BARONI DE DORREN/ERTH, Domino in 9ftficfenbaufen / SRofant & Clbef. D. ADAMO VVII- HELMO SCHELLART DE OBBENDORFF, DOMINO IN Giirgenid)/ Supremo Hareditario Prafecto in fontgiv/ Domino in. Qítanbresc. DD. Qf» Patronis fuis obféruandifümis 0. D. C. R 815 domitor Magnus Alexander: adolefcens adhuc duodennis, ab v- no füorum cozqualium in ludo Olympico de- Certantium rogatus, an i&hocctiam]udi generetencretur'quin- *2 imó EPISTOLA imó, ihiquit: $2 decertaturos mecum fim habiturus Reecs. nolebat regiusanté fan- guis inarenam, aut vllam velitationem defcendere, quàm fibi pates, vcl fe ct jam füperiores in arena armulos & an- tagoniftas confpiceret. Vnde in vena- tionibus, quibus adoleícens apprime ca- picbatur, hinnülos, ceruas, ardcas, & rc- | liqaum imbelle ferarum genus, leonino fpiritu fa(tidiens, pardos, vríos, leones, aquilas, excelfi indolis manifefta edi- turus indicia, in campum & retia vena- tor vegiuslaceffebat 4 2254simos aient Principes non [olim im veqni moderatione dufli amantes, fed ej im obletlamentis cir- — | cumfpectos elfe oyortet ,me. authoritatem illic partam; lic minuant. ] Pclizi iuuenis, Illuftres & Generofi DD. xmulator fpiritus, & auitusin VOS defcendens Heroum fanguis, ad ftadia olympica;ad arenam, ad velitationem »-—. ad venabula, ad alia ludicra adolefccn- | p (tix ftudia Vosproritat;fed Illuftris veftra — | zd & Gencrofajqueiamà prima ztatisflo* | re promicuit, indoles, congrcífum dc- uctat, arenam fugit, ludyica refpuit.ni- ^ fi aut DEDICATORI 4. fi aut vobis xquales Baronum de ftirpe fatos, aut his etiam füperiores, de qui- - bus Veítra Domus, ad multorum fini- ftram aemulationem & tetrum liuorem. non vulgariter fuit promerita, habueri- tis in (ladio & pale(tris collu&tatores, collufores; aut porro, ea vobis domefti- ca oble&amenta, qua genus & proauos non obfüfcant, fed illuftrant, & Vos ve- ftris & patrie reddunt obftupendos, füb- miniftrentur. Dellé eft, Gencrofi DD. hzc la&ca ad Heroum coetus ducit fe- mita,his gradiéndum veftigijs, qui fubli- ane Vartice pofitam,vel ante, vel cum fanguine quzritant, vcl in fanguine glo- riam partam conferuare nituntur. Vt enim Bxotici & ftupidi, nüllis; ita omnibus omnium recreationum illece- bris & adolcícenti« bladidimentis titil- lari,efferi, temerarij, perniciofi, imo in- genij eftfatalis. Pontificijs & Imperia- libus damnatalegibus duella, quibus ca- lida multa ingenia pafcuntur,pratermit- tendo, quàm focdum eft, adoleícentcs Pranobiles,Generofos, rarzquc fpei im- puris malé olentcs odis libellos iuge MWORRN EPISTOLA linguls aut poculis in menfis digladiari, aliafue gerrasaut fcarabzi vmbras, dun; tempus ab Qecupatione eft liberum,aui dé confc&ar:? Ab his morum excremé- tis citm natura non modo Vos, verum etiam corum,quorum fidei & curzfui- ftis & eftis commiffi, infomnis cura fc- ' ereuerit, nihilque veftram | familiamaut indolem indecens , quocunque etiam quafito licentiorisadolefcentiz fuco, in Veftrum fe audeat confpe&um dare;fed omniagrauia cordata, heroica adamen- tur, adoptentur, traentur, ne natiua fub optimis Re&oribus optime fota vir- tus, arundineo puerorum equitatu im- minuatur aut exibiletur- Non absre,pro conciliato ifto ex morum bic Coloni grauitate, authoritate, affe&u, & fingu- lari in rem meam librariam propenfio- nc, mc fa&urum füm ratus, fi quem c- iufmodi principibus ingenijs dignum, Taumaturgum Mathematicum, feu rc- €reationum mathematicarum libellum, hactenus quidem temporum iniquitate preffum, nunc in lucem é mea officina "redeuntem Illuftribus& GenerofisDo- mud DEDICATORI A. minationibus Veftris, affe&us & obfe- quiorüm in Veftras Dominationes te« ftandorum prodromum, dicarem, con- fecrarem, & ignotá quidem manu, non tamen ignoto'animo tranfmitterem- Hic, fi lubet iocari inter epulas, (unt fa« ccti, cati fales,fi volupe. eft ftratagema ta meditari, funt licite techn, cozqua- lcs fatigare enigmatibus, funt fphynges, fi imaginariam aciem videre, funt vm- bre, fi fontes, fi fpecula incendiatia, fi tormenta militaria nouá, & facili arte conftrucre, dirigere, librarearridet, hic fabrica, hic figitur modus, pluraque his iucundiora, quz breuitatis amans, ne mercator meas merces plus zquo lau- dando dicar extrudere venales, omitto. Vnum mihi obfecrandum , vt hunc meum Thaumaturgum Mathematicum ita inter fuarum recreationum oblc&a- menta V V. DD. recipiant, vt (imul & à blateronum ( quibus catonica femper grauitate frons e(t afpera ) cauillationi- bus Suallluftri authoritate tucantur, & in fuorum me clientum coetum vt infi- mum, pro infimo hoc chartacco mune- re, mez- EPIS$T. DEDICATOR. Te, mex fun&ioni tamen congruo,ad- mittant. Quod vbi na&usfuero.nó mo- dó hunc meum, iam veftrum Thauma- tureum venientibus annis illuftriorem & auctiorem reddere,fed amplioresoc- cafiones melius de Illuttribus & Gene- rofis D D; benemerendi captare, enixe contendam. Deus interim Clemens Adolefcentiz Veftrz annosia&ts heroi, carum virtutum feminibus ita patiatur €fllote(cete, vt iam conftanti etate; IIlu- ftri familie, Patriz,fitmi prafidij & im- mortalis glori foecundiífima fcgcs ac ccdat. Ita animitüs vouebam Coloni Agrtippinz, Anno Chriftiano 163 6.ipfo D. Huberti venationis Patrono. Illufirium e Generofar.DD.VV. Obferuantifimus Clieus » CowsrANTINVS MyNICH » Bibliop. Colon. n Xu wv uua SE AVM ATVRGVS Ad LECTOREM. x ANC qui promifus buc- "is, vfque delitui, (andide P. us s Ledfor, prodeo, fed «vt mon delitui, ita nec ab[que fruc prodeo. Aliorum decrementum, meum fuit incrementum. dum e-, zm inter continui belli firepitue. €9 lhrillitium, t ita loquar, propediem Jfylum frufra oppt- rior, en crefcit mibi opus (ub ma- nu. ANCec mirum: delectablia e- nimyt att'Philofo Opus quà vol. nuntur €9 mente magit agitan- tur, eà magis mouent. Dumita- que PRAEFATIO que, «t prima mea frous loqui- tur; alind non []irem, quàm dt- lectabiliaf'acetorum €9. per[pica- eium ingeniorum oblectamentd» €9' toculares illecelras, ip[é, que me genuit, ipfis [ais cupediis € delicijs [aturari vix potuit. Hint quotu[que adbuc iacerem in [or- dibus, fab volubilis pennaar- Bitrio, uum cor[us fetum lam- itypoliuit, limauit, non tam de Jflylo €& latinitatis nitore, qui 1? eiu [modi mathematicis materij* erfi poffet, om tamen, me vti infi tenebras offunderet deberet efo- ve[cere quam deve er follicituts INauo quocirca. "vel latinitatis vel T ypographico binc inde mi- hi in. AD LECTOREM hi inaduertenter irfferfo, igna- fce Optime leto. Hoc [14 te '"fra- tiose indipi[cor, pariterque tibi meis facetijs doctrinalibus € a- cutis, plerisque experientia eg * "fi, ab ipo authore probatis, arrt[eroyvidebis breui fecundum H aumaturtum mearum recre- ationum amtulup, ex eadem me- eum officina. prodire, Me inte- rim pro "voto toculariter €9 ferio 1ocose €5 ferie Lector «jtere, tt re €9' vale, CAPPROBATIO, Haumaturgus hic Mathematicus facetis quaftionibus, aculeatiszni- gmatibus,& folertirerum admirabilium inuentione ornatus, nihil quod ortho- doxz religioni aduerfetur, aut caftasau- rcs & mores offendat, continet; proinde non fine fingulari voluptate legentium lucemintuebitur. Coloniz AgGppin? 1636. pridié SS. omnium. Ex commiffione Ledori & Cenforis ordi- mari legit c approbauit LavRrEN rIVS Per LIONIS "Torrentinus, SS. Theol. Li centiatus, Gymnafij Lauren? tiani Phil, Profcffor. zá Numerum ab aliquo conceptum diuinare. Onceptum aliquis; numerum ; ]quemcunque voluerit, te iubente triplicet : triplum fi fuerit impar. (hoc autem fcire debes ) addità v- nitate par fiat ; fin autem in par exierit, nihil addendum cít. Conflati deinde numeri dimidium ( dimi- dio teliquo abiecto) triplicandum iniungito; tüm in triplo quoties 9, reperiantür inquiri» to. Refponfionem fi tacitus duplicaueris,nu- merüm ab eo conceptum habebis. Si tamen numerus conceptus primó triplicatus in im- patrem exierit , ita vt vnitate füerit adgendm tuüm quoque, quem ex refponfione duplica- ta colligis, vnitate augendum effe memineris: tunc enim conceptus numerus infallibiliter inpar fuit : cüm pari numero proprium fit, quantumcumque multiplicato, (emper mane 1€ parem, Si nequidem femel 9. in dimidio triplicato reperta fuerint, inde colligéndam. cit conceptam fille vniratem. : Exemplum 2 32 baumaturgns Exemplum in numero pari. Numerus éonceptus fit 4. triplum erit r2: huius dimidium 6. dimidij triplum 8. inqui- bus cüm bis reperiri 9: audieris, 2. duplica,& fient 4. numerus conceptus. Exemplum in impari. Cogitatus numerus fit 7. triplum cius eft 21. qui numerus, quia impar, vn tate füpplen- dus eft, vt fiat par, 22. huius dimidium eftit. quod triplicatum producit 3; Ibi funt ter 9. Duplum ergo tuum eft 6. cui addicà vnitate numerum CORTE NN quem quais. In huius artificij praxi fi vis cflc ccctior,l- teriori progreffu poteris, hoc modo. Vbi nu- merum, yc füpra, fecund* triplicauerit, quo- ties ibi 9. necdum, fed irérüm par, imparnelit quzrito : fi fueric impar, vnitatem addi, Vt prius.precipito : fin veró pat; nihiladdendum; fed eum in duas equales portiones fecari ju- bero; cumin vna harum portionum quoties 9» inueniantur vbi quefieris, Refponfionem pc ries ce quadruplica, & confürget optatum: hac xamen lege, vt fi ad primam "iuilionem abí- que fraétione perficiendam, vnitatis additio concürreze debuerit; ideo vnitatem tuo qua^ druplo Mathewaticus. 3 druplo adiungas : fi ad fecundam diuifionem duntaxat binaríum numerum; fi ad vtramque ternarium, Exemplum. Conceptus fuerit numerus 9, eius tripluscft 27.qui (quia impar ) vnitatem requirit, par vt euadat 28. cuius dimidius eft 14. qui cripli- catus dat 42, huiusdimidius eft 21. in hoc vbi bis 9. cfl audieris, re&é concludes numerum cogitatum elfe 9. fi enim refponfum 2. in 4. daxeris, venient 8. cui addità vnitate, pro ea, quz operando addita eft, habebis 9. Praxis hac in numeris complexis non minis valet, Exemplum in complexis. Cogitauerit quifpiam t2. triplicet, fients6; dimidium abijciat, remanebunr18, hunc tri- plicet, & habebit $4. ab hoc rurfus dimidium abijciat, reftabuntque 27. in quo numero,cá ter 9. effe audieris, 3. in 4. ductis, r2. emer- gent: qui conceprus numerus eft, «Ilia idempreflandi formula. Duplicet quifpiam numerum à fe conce- pium : 4.adiungat:productum inde per j. mul- Az tiplicet E T haumaturgus tiplicet & numero inde furgéti 12.addat i.rut* fus produ&um hoc vltimum per xo. ( quod fiet addendo o. confequenter ad vnitates ) fummam inde totam poftulato : ab ca cnim fi 30. fübduxeris, qui centenorum & fupra, locum in refiduo tenuerit, numerus cogitatus Exemplum. Sit cogitatus numerus 9, duplum eius eft 18. cui fi 4. addas, fient 12. hac per 5. mul- tiplicata, r10.conftituunt; qua additis 12,fiunt 122, hoc vltimum productum in to. ducito» & prodibunt 1226. quibus fi 320. fübduxetis, 990.remanebunt. Numerusergó 9.quem cen" tenorum loco ftare vides, is cft quem indaga* Idem aliter effe. Cogitatus numerus duplicetur, duploqut alter pro tuo placito addatur, atque totus in duas inuicem zquales portiones diuidatu: Earum tandem alteram quadruplicatam tbt exhiberi petito : ex eius enim dimidio vbi» quem prius addi iufferas, dempferis numeris refiduus bifariam diffi&tus,cogitatá oftendet. Exemplum. Si numero cogítato, 6, duplicatoQue, 9:2d- di for- Mathematicus. $ di forte iufferis,fient 21. quem numerum ( quía impareft ) abiecta, veladicétà vnitate parc red- di oportet; eíus deinde dimidium ro. (fi fueric dempta vnitas) quadruplicari, & à quadruplo, 40. Éilic dimidium abijci, remanebuntd; 2o. quibus fi 9. qua prius addi iufferas dempfe- ris, & refiduum vnitate ( prius abiecta )auxe- ris, 12 habebis, duplum numeri cogitati,6. No- ta hicfedulo, fi vnitas prius fuiffet addita, hic fore deponendam, ficuti nunc quia prius den:- ptafuit, reponenda eft. Idem aliter. Cogitati numeri duplo, 5. addantur , pro- ducum per 5. multiplicetur: rurfüs 10,addan- tur, & produ&um per 10. multiplicetur. Ab hac vltima fumma fübducantur 350. & in re- fiduo numerus quafitus apparebit tertio à fi- ne loco, qui centenorum cft. Exemplum. Sit numerus cogitatus;. duplum eft ro.ad- ditis s. fient rg. quz in 5. ducta faciunt 75. his adde 10. & productum per 10. multiplica, & ab co qui inde conflabitur numero $;0.educ 350.& rcítabunr5oo. in quibus manifefte re- erías, quod diuines. , x As Rurfus 6 Thaumaturous Rurfus nlio modo idipfum praftabit. "Modus hic licet admodum fübtilis non fic tamen eft intricatus. Fingat quis numerü pat- uum,magnumue, ad placitum ( hic erit diui- nandus) fingat & alitim, quem volucrit,eo mi- norem; alium denique primo tantó maiorem, quantó eodem fecundus minor cft. Tum in- quirito ex maíoti, minoriue , aut ex omnibus fimul vnitis quis confürgat numerus : Si pri- mum habueris, numeri fiti duplum, fifecun- dum, vriplum eft, : Exemplum. Fi&us numerus cfto 7, (ecundus eo minor; 3. tertius eodem maior 11. 11. & 5. faciunt 14. cuius numeri dimidium eft 7. vcl 7. & & m. faciunt 21. cuius numeri tertia pars cft 7 Ntrimque numerus quafitus, PROBLEMA II. Mathematicus. 2 Quá induflriá reprafentes in con claui, quicquid foris agitur . Viufce inuenti experientia lepidiffima cft, Elige conclaue e regione loci cuiuf- iam hominibus frequenciffimi fitum, aut füperbo adificio , aut horto florido, aut denique cuiuis alteri raliloco oppofitum,qua-* lium afpe&tus oculos maxime obledtate folet. Conclauis eiufmodi ianuis , feneftrisque om- nibus diligenter occlufis, omnem lumini adi^ tum prafícinde : foramen tamen modicum ab €a patte relinque, vel prapara,in qua obiecta quz intus 1c prafentate vis , conftitua fünt, per quod re eratum, dum operz pretium fue- rit, illa fuas fpecies in oppolitum , intus con- claue, parietem , non fine infigni cernentium. A4 oblecta- E Thaumaturous oble&tione, ac admiratione, obijcient. Effe- €us hic füccedet meliüs, (i chartam, aut can- didum linteum, ad 2. vel 3. pedum diftantiam foramini oppofueris : Óptimé verà atque elc- gautiffime, (1 vitrum conuexum, quod fcilicct in mcdio craffius eft, quàm in circumferentia, eidem admoueris; qualia fünt fenum confpi- cilla, vel ea quz vulgó ardentia, feu ignita vi- tra vocitantur: fiquidem rerum jmaginesnon ánterpofito vitro, coloris cuiufdam fübnigti in ipfa charta apparentes, cryftalli adminicu- lo, colorem fuum quodammodo nariuum in oppofitam chartam, aut' linteum fpargent;id- Que c perfe&ius gratiüue,quó fol res dias lumine fuo clariüs illuftcabit Conclaueautem in vmbra fit, Oportet, vt minimum à parte 1&7 li&i foraminis : figurz femoro vitro inuerf? grpsebunr: quia tunc radij penes foramen Ícíe inuicem interfecans; ij fcilicet, qui ab ob* iei parte inferiori emittuntur, per foramen ad partem chart füperiorem adícendunt: ci econtra;qui ab obiecti füperiori parte exeunt, ad inferiorem chartz. deícendant, Notabilis autem duobus potiflime modis imagines re tas reprafentari offe : prim quidem fpecu- lo concauo; deinde altero fpeculo conuexoin ipfo conclaui, foramen inter, chartamque di- Iponendo. Qua omnia figurá fequenti gue ac piu- Mathematicus. o ac pluribus verbis expreffa habes. Inuentum hoc fan? pulcherrimum, vt piétoribus, ita phi- lofophis vfüi venire optimé poterit: pi&ori- bus quidem ob cgregi&, qua hic apparet cor- porum diminutionem; ad cuius prototypum, zedificiorum, palatiorum, patriarum quarum- cunque, in tabulis etiam minimis, cartarum. item topographicarum idzas viuas, viíui lon- g8 gratiflimas expriment: philofophos autem perícéta cffeétus buius naturalis cogniti rue minatio, in organi vifüalis cognitionem , ge- nuinà fimilitudinc, veluti manuducet: etenim. oculi cauum in conclauis modum conclufüm eit; pupilla, fa&o in conclauis muro foramini fimilis: cryftallinus humor interpofito refpoa- det vitro: oculi fundum, parietis interni, auc folij chartacei ad inftar obiecta recipit. hinc ruríus philofophis colligere eft, vifionem non ex emiflione vifualium radiorum ab oculo in obicétum; fed per fpecierum ab obie&o in oculum influentium receptionem caufari, PROBLEMA III. hd A5 Pueni 1o Thaumaturaus ueni, mallet, fectyis, aut alterius cuin let rei peyéufito, quanti fit pon deris, facile explorare. Vlius Scaliger in exercitatione fua. mathe- matica 4?t. contra. Cardan, refert à Maxi- miliani Cafaris mathematico quaftionen hanc aliquando fibi propofitam fe candcm! foliturum. promififfe; eius interim folutio" ncm fubticet. Percufsionem ergo mallet » vel pugni ,'ex eorundem malle; , vcl pugo! quietorum, & non percufforum grauitate ka cilé ponderabis. Quam folutionem ub his concipio terminis. In bilancis craterz V? malleum, aut aliud quippiam collocato; in 2 tero veró pondo ipfi zquale : ponderi dein- de pondo tamdiu addito , donec ponderum grauiras percufsi mallei,vel pugni ponderi ipla percufsio adzquetur, hoc cít, donec explora" cum Matbematicus, " tum habeas maius pondus pugni, vel mallei percuísione non poffe elcuari; atque fic,quan- tum fic mallei, vel pugni percufsi pondus, co- gnofces ; nam, dicente Ariftot, motus percuf- fiopis malleo maximum pondus. adijcit, idque ob fummam fuam velociratem. Immó ver qui malleosmille, aut mille libras lapidi füper- poneret, eosque omni artificio Cemprimeret, ad ipfius lapidis confractionem fufficiens vix aliquid efficeret refpectu eius, qui dictum la- pidem vnico duntaxat mallei itu ferner. Cul- ter butyro füperpofitus, non oreffüs, aut per- cuffus, illud intactum relinquit : eodem lignü aut lapides percute, long? aliuseffectus appa- rebit. Horum caufà ( vc diximus) eft celeritas motus: hinc cnim glóbitorimentarij murose- uercunt, fagittz duriffima corpora pertran- feunt, fulmina aucum in crumena, gladium in vagina comminuunt, & quafi 1n nihilum tc- digunt: PROBLEMA IV. Baculum duobus vitris aqua plenis ex v- troque latere [uprapofitum., illefis vitrit, nec effu[a aquá confynger e. s vitra aquá plena (camnis duobus «qué altis, & à fe inuicem ad duos aut 12 Thaumatureus aut tres pedes diftantibus faperponito. Il Baculi frangendi vtramque extremíta- tem füper labia (cyphorum collocato. IIL Baculum cyphis innixum, alio bacu- lo, pracisé in medio, totis viribus ferito: Il» lud enim illico confringetur, manentibus fcy- phis inta&tis, PROBLEMA V. 2Mappas Geocrapbicas in magnatum viridaris componere. Appis;globifque geographicis obleda- ri principibus proprium eft, Cuiusfa- bricam függeram, ea neque fümptuo- "fa, neque nimium difficilis eft; rara tamen, principis animo longe diguiffima : vtpote / (fi faltem. iuxta. mathematici dictamen for- » qmare- Mathematicus. 5 foaretur ) fpe&tantium obulos, mentesque in- figni pafcere voluptate, immó fummam quo- que in admirationem rapere füfliciat, Huiuf- modi ergo defcriptio Geographica omnino poterit efformari,totius dominij magnatis cu- iuídam apprime reprafentatiua, & ad vnius pedis, vc minimüm, altitudinem cleuata, ipfis etiam chartaceis mappis forfitan gratior: Ci- uitates quidem; pagi, caftella, compofitis ru- deribus reprafentabuntur : filuas porró, && nemora, herbas, fruticefque concreícentes re- ferent : profluuijs & ftagnis, limpidz vicini fontis aqua, per hortum, feruatis ij(dem flu- uiorum curfibus, recurfibulque deductz, in canalibus ad hoc ordinatis difcurrent. Quili- bec fuis in inuentis (ao iudicio ftat; equidem huiufmodi fpe&aculum zftimo fore magna- tibus EE delectabile, quo vniuertum füum dominium, quolibet fibi placito tempo- 1e particulatim perluftrare valeant. PROBLEMA VI Tres baculos , aut cultros im aPre fà inui- cem [ufhinentes nec vlli, nifi fibimet- ipfis innixos difponere. Res baculi int AB, CD, EF. Ipfius ergo AB extremitati eleuatz, CD, ex tranfücr- 14. Thaumaturous tranfüerfo füpporiro : tertium deinde baci lum E F ita difponito, vt tertium in menfa fa- tiens angulum, & füb extremitate A D cran? fiens füper C D quicfcar. Dico tres baculosita inter e difpofitos nullo modo cafüros; quin immo (c inuicem có firmius effc fupporratu- fos,quó preffiis ad inuicem iuncti permanfe* rint. Y PROBLEMA VII Homines,vefue alias tali ifponere ordine, ot fextum quemlibet , feptimsum, «el quo- zumcunque volueris reticiendo,qui tibi pla . €uerint, foli verancant. N vno fequentium verfuum artem totam offendes. L. Pepuleam virgam mater vegina. tenebat. IL, Mort tu ne fallairas pas en me liurant le pe Ji CMatbematicus . 1$ Pro quibus intelligendis, ad quinque vocales 4, 6,1,0,u, & earum ordinem animum refle- ito. Deinde vocali in prima alterius di&o- rum verfuum fyllaba reperta, pro ijs quosre- tincbis vtcre; fequenti pro reliquis difponen- dis, & fic deinceps alternatim. Primüm ergo O occurrit; quz cüm ordine vocalium quarta fit, denotat primó. quatuor homines corum, uos retinere vis, cffe ordinandos : u. ver ubícquens , quinque aliorum , quos intendis abijci, confequenter effe difponendos; & fic alternatim, víque ad finem," Prapofitis verfi- bus ad nonum quemlibet eijciendum vere; quibus vulgó refertur vfus fuiffe nauta. quidá: Is cüm nauim onerariam nimis onuftam,ma- rinis luctibus periculose impeti cerneret;ean- dem ex patte éxonerandam fategit, decreu Que dimidium prafentium in. mare pracipi- tandos: omnes itaq; 15: fc, Chriftianos, & to- tidem turcas ita ordinauit , vt quemlibet no- num atreptum in mare proijciens, omnibus Chriftianis, Turcarum verà nemini parceret. Si volueris praxin hanc circa alios nume- 105 exercere; (crbito inprimis tot vnitates,aut 0 quot fünt homines propofiti , verbi gratiá, 24.0. Pofito autem quód. ex his 6. eijcere intendas, & quemlibet quidem octauum dele €x 24. 0 quodlibet o&tauum | vfque ad fex, quz —À 46 Thbaumatureus qüz deleta quo loco reperta fuerint, co loco eijciendi conftituendi erunt. Credibile eft Io- fephumIudaicz hiftoriz authorem huiuspro* blematis artificio laqueos mortis egafiffz: nam. Hegefippus author fide dignus lib;s. deftru&k. Hierual. cap. 18. tefert ; cim ciuitas Iotapata vi armorum Vefpafiani intercepta foret, Iofe- phum ciuitatis illius gubernatorerb, cum 40; militibus delitentem , morique potiüs; quàm in Vefpafiani poteftatem. venire eligentem , communi fame propemodum peremptt fuiffe, Sibi inuicem violentas manus inieciffent, nf lofephi ipfius indufttia modum fuggcffiffets quo quibufdam certo in ordine repertis, oc* , . cifis, reliqui (alui euaderent.... Cm. igitur fü* petuixerit ipfe, probabile eft eum hac fc fub- tilitate przmunitum, d morte exemiffe, ordi- naffeque, vt é 41. militibus(tor enim erant) tertius qui(que neci daretur, atque ideo fe 16. aut 31. loco conftituiffe, PROBLEMA ViiI, E tribus rebus, totidem Lorninibus propt- fitis, quis, quam abffulerit, féité detegere. Ria propofita, fint, annulus A , aureus - E,& chirotecal, fiue quzpiam aliaqux per Thaumaterats 17 per tres vocales A, E, I, tibi reprafentabis, Adünr quoque homines tres, Petrus 1. Clau- dius 2; & Martinus;, quos penes te primum, fecundum , & tertium nominabis. Praeparata. deinde habeto 24.numifmata, auc quecunque idgenusalia, quorum vnum ei, quem primum nominas, Petro fcilic.(ecando duo, tertio tria. orriges Quo fao te paulifper fübmoueiu- bab vt quiliber quamcunque fibi placuerit expolirarum rerum À E L clam, & te infcio famat, abfcondatQue. Tum demum operatio- nem exorfurus dic. Qui annulum A abftulit, rot fümar nuimifimata, quotei porrexí : qui au- reum E, duplum fumat eorum quz ei dedi: qui chirorecam r, quadruplum eorum, quz à me accepit. His peractis, accedens, numera- tisque refiduis mumifinatibus( quz nifi fuerit errarum , erunt 1, 2, 5,5, 6, vel 7. ) quis, quid acceperit, hoc pa&o diuinabis, Sí vni- cum namifma refiduum fuerit, Petrus, quem primum reputas, annulum fümpfit: fecundus, Claudius aureum : & Martínus, quem terni concepifti, chirotecam; vt patet ex vno verfi- culorum infia pofitorum, quorum vocabulü primum pro vnico remanente numifinate fcz- uit; fecundum, pro 2. &c. vt vides: Cuiufli- bet vetó vocabuli fyllaba prima primohomi- ni accommodatur;fecunda finden ter- tio: fi ergo vna vocalium A, E, I, in vna fyl- I] laba- 1$ Thaumatureus labarum reperiatur; binc collige, rem per ta* lem vocalem denotatam, ab eo bomine abla- xam effe, quem delignat fyllaba in qua repeti tur. Exempli causá, fi in prima fyllaba cuiuf- cumque vocabuli vocalis À reperiatur,primus homo rem primam; fi E, fecundam; fiL, ter- tiam accepit. de reliquis fyllabis reliquorum hominum denotatiuis, idem, proportionefer« uaa, efto iudicium, Nota pleraque vocabula in fequentibus verficulis diílyllaba effe; necre- fert : nam inuentis duobus hominibus, dua* rum primarum rerüm ablatoribus, tertiá rem quisabftulerit, extra dubium eft. Verficulifunt. Lo 3 $. 6 7 I. Salue, certa anima.[émita, vita, quies. 1. CNET Pb [d TI. Parfer, Cefar, adis, deuint , fi grand, prince, Pratlens lufus circa quatuor perfonas, & t0* tidem res die cudls praéticari poterit li- cet forté non adeo gratiosé hoc modo. int quatuor homines, 1. 2. 5. 4, resque toti lem exponantur, a,e,i, o. Numera deinde 88.nu- mifinata, quorum vnum primo homini , duo fecundo, tria rertio,quatuor quarto poltquim palea quamlibet quam fibi placucrité re- us expo(ius auferre iubebis. Deinde dic E abftulit a, tot numifinata fürat, quot ei dede ram; qui e; fumat quater tor, quot àme acce perat; qui i, abfcondit, fexics tot fumar nu- 1 amiímata Mathematicus. 19 mifneata, quor & ipfi príus dederam. Tum quaro nihil iniungens ( cum reliquis inuen- tis de illo , quidnam acceperit, dubium non fit) accede, notaQque numerum refiduorum. numifimatum , cum quo fequentem tabellam ingredere; in qua numeri finiftcorfum pofitis fünt numifimatum, qua refidua effe poffunt: confequenter veró tres vocales, tres ex qua- tuor rebusabíconuditis denorant, quarum quz primo loco eft à primo homine; quz fecun- do, à fequenti; qui tertio, à tertio; & reliqua, à reliquo requirenda eft. Tabella. [:] oac3k 18 ocí eio I aci 39 cia j coi ioa 5 €ai344 iao 4 oia ioc 8 aio iac 1i oícz ico 1j aie3k $t ica PROBLEMA IX. Vini amphoras 8. tribus poculis inaquali- bus, quorum vnum. alterum 5. tertium 3» amphorarum capax. fit, in duas aqua- , des portiones diffribuere, Ba Vas gb Thumaturous As 8. ampborarum fit À, vas j. fic D, vas V 3 fit C. Ex A, imple B, & ex B. C, deia- de cfande C. in A, & B in C, imple denuóB ex A & ex B. C. In quo cum antca 2.amphorz fuerint, vnam tantum ex B. eXci^ piet, remanebüntque in B. 4. quod eft dimi* dium quzfitum. Aliter. X À imple C, cffande C in B, rurfusex A imple C, m ex C, quod poresin B. infunde, B effunde in A, & quod reftat in C, in B proijce, Ex A. denuo imple C, &€ C effunde in B, ibieruht. 4. amphotz, ficuc & jn A. Habet aliquis vafeulum v2. amphorarum D, vino pleut, quod cum amico diuide- ve vult, Menfura propri in promptu mn Jens Mathematicus. D funt; duo tantam alia vafiula ftue phiale habentur, vna 7. amphorarum $, altera 5. C, quid facfu» us e$t , vt nthilo- minus diuidat ? XD impleat C, & effundat in S, tum ex |. D rurfusimpleat C,ex C,quod poreftef- fundatinS, tuncin D 2, reftabunt a» phorz, inC 5, rurfus S,cfundatin D,& C. in S,vt 1n D fint 9.in S 3,Pofteacx D impleat C& ex C, quod poteft cffundarinS, cunc in D. erunt 4. inS 7,in C. 1, Deinde S. cffundatinD, & C inS,demum ex D. impleat C, C autem effun- datinS, hic erunt 6, amphorz, vt optat. PROBLEMA X. Bacillum fuper nquera erectum [efHinerts 3. f TErca. bacilli fummitatem duos cultros ab vtoquelaterejin modum facomatis B $ figito, 22 Thawnaturgue figito, quemadmodum figura demonftrar. Tl. Extremitatem inferiore bacilli vngui fuper- ponito. Bacillus non cadet;probata rescft; cer- tior tamen, fi 4. cultrosà 4. acilli partibus fi- JUS sen TRES Eccc WHMAPROBLEMA XI "n. poffit acus lapidem maximum, vt mole- vem [ufinens, non 7Umpi neceuruarit. — Ieret omnino, fi cufpidi acus fupra hori- Zontem perpendiculariter ercéz. & nei- em trorfum inclinata , centrum grauitatis la- »-pidis fuperiaceret : vel enim lapis ab vno late- *'x€ caderet, vel non : fi ceciderit, vel acus pet- pendiculariter ere&anon fuit, vel grauitatisla- idis centrum acus cufpidem pracisé non prel- fit: finon, vel ergó plicabituracus, vcl cius a- cumenad partem infimam perlineam perpen- dicularem in medio acus conceptam tranfibit: non primum fiet; nam acus peife&tiffime ere 412, quà de causà ex vno potiusquam cx alte- xo latere plicaretur? neque: fecundum; nam id fine fartü penerratione. Berinó poteft;qua na- turaliter impoffibilis c(t, Si ergo lapis, fecundá centrü grauitatis füz tzcise fuper acus perpen* diculariter ere&z cufpidem collocacus,inde ca- deret, vel plicando, velacum rumpendo;cuen- tuscílet fapernaturalis,& omninó miraculofüs. [ PROBLE- Mathematicus, 23 PROBLEMA XII. Cultri tres qualiter fuper acum ludant. Vltri vnius acumen in alterius manu- brio figito,& huius acumenin tertijma- nubrio; fic vt fi quartus adderetur, qua- drangulum exurgerer, Tum in medij cultti dor- fo acu fixà, verumquelateralem, quafi bilancis crateres in zquilibrio füfpendito. Sic difpofi- tos,folo flatu, quacunque verfus tibi placue- xit agitabis PROBLEMA XIII. Fumum ex quolibet corpore combufti- bili exbalantem ponderare. Ognito rei ante combuftionem ponde- 1c, in cognitionem exhalantis fumi faci" lé deuenies: fi enim cineres poft com- buftionem remanentes lance explores, inuen- tumque inijs pondus ex totius Corporis ante Ba combu- 24 Thaumaturous combuftionem pondeie fabducas, fumi pon» derofitas remanebit. v, 8. feni pondus foo, librarum fuit; cinerum remanentium pott eius combuftionem, 5o. tantum pondera reperta funt: 50. ex foo. fübtrahe, & remanebunt 4j0- qui eft numerus librarum, quem fumo alli- gu Licet autem fumus, ob raritatem;nul- lius effe ponderis videatur; (i ramen in vnum iterum conglomeraretur, (üb cà denfitate, quá ante combuftionem in corpore combuftibili habuerat, grauiffimi omninó ponderiseffz pro- baretur. PROBLEMA XIV. De tribus dominis e tribus feuis. Res domini cum feruis totidem fluuium traíjcere volentes, abíente naucá , naui- culam eius, duorum rantum hominum capacem, in vfum fuum a(lumunt. domino- rum quifque vc (aum amat feruum, iraodita- licnos. Quà nunc ratione omncs, tam ferui, quam domini, traijcere poteruut vcnallusfer- uorum apud aliorum dominos, fuoabfente re- periarur? ^ * Tranfeant duo ferui; quorum vnus, reductà nauiculá , tertium tollat; hic fuum dominum (pofito coníeruo apud priorem ) quarat; tum dominuspofito feruo cum alijs duobus,ynum tcliquorum dominorum; hi duo à paviculà a uos COMatbematicus. E faosferuosexeant; (übintret tunc tettius feruus conferatque dominum fuum :Sic omnesferui, cum in confortium domini alieni nufquam in- ciderint, à verberibus liberi fluuiü tralecerint, PROBLEMA XV. De Lupo, Capra ec Caule. D fluminis ripam lupus, capra, & caulis Ai ruftico quodam ad forum feftinante ducti perueniunc, Fluuius item cum ea- dem nauiculá traijciendus eft, canendum au- tem, ne vel capra. caulem, vel lupus capram. dcuoret. Quid hic confilij? Quaftio apparet ridicula, (übtilis ramen eft, & admodum lepi- da. Traductam capram in oppofità ripa col- locet: quarat deinde lupum; quo intipá pofi- to, capram refümar, & tranfücdtam cum caule mutet: tumdepofità cum lupo caule, capram Tequirat, atque fic ad forum pergat. PROBLEM A. XVI. Flurium verum inorbem, «ut aliter diffa. Mitarum quamnam aliquis tetigerit Aut mente notauerit. diuinare. Int tes difpofitz numero to. his 1o.litte- xis expre(iz, a, b, c, d, c, £g. h,i,k, cogi- tauerít, aut tetigerit fort? quifpiam rem fepti- mam g,inquirito à qua re vclit numcrationé $ ordiri 26 7 faumaturaus ordiri, eidem rei affignando numerum teino- ratz, veltacta; promittitoquete ei talem affi- gnaturü numerum; qui fuper notatam remiri- fallibiliter terminetur. Numerum iftumáteaf- fignandum ita inuenies. Numerum rerum o- mnium, vel eius duplum , vel triplum, &c- mente nota, illi adiunge numerum rei pro nu- merationis initio ab ipfo indicatz, numerus in conflatus, eft affigiandus:v.g fi conceptá 1e feptimá, g,eligar pro initio numerationis rem quartam d, confla ex 10. & 4. numerum 14 vd €x 20,& 4. 24. velex30.& 4. 34. &c. huiufmo- di numerum fici affignaueris, iniungens, vt nu- merum notatz re. ig ele&am ponens nu- mcrationem perficiat ordine retrogrado pro" grediendo, dictum numerum à re fibi aff gna- tum füperipfam rem notatam,vel ractam , ín- £illibiliter terminabir, Hoc artificium quidam circa decadis füz elobulos, alij circa charraslu- forias, cum fingulari gratiá practicant. PROBLEMA XVIL Portam ab'vtroque latere aptritn- dam fabricare. «Q Vmma artificij in eo fita eft, vt 4. ferra" A ment in porte tranfuerfum, duo fuperius & duoinferius debito modo difponantur» ita videlicct, vt füperiotum ferramentorum v7 num , vnumque inferiorum, in latere porte V- g. de Mathematicus, 27 g. dextro, ipfi portz, mediantibus cardinibus cohzreant, & ex altero latere fc. finiftro po- ftiporro reliqua duo ferramenta; econtra, à la- tere oppofito, v. g. finiftro ipfi porta, à dextro veró polti connexa fint. Repagula auré duo in portá vtrimque effe oportet; vt dum eam ab vno latere aperis, alterum eius latus pofte (repagulorum vno. rctinente ) remoueri ne- queat. Obferuandum veró cft;vc repagula in cadem oltij parte non conflituantur , in quo ferramenta funt : nempe fi ferramenta exterius cubiculum, oftio adhzferint, repagula interius collocandacrunt. Sic paratum oftium zqué fa- cilé vtrimque aperietur. Artificium fané non minus commodum, quam fübtile eft. PROBLEMA XVIII. "Modiolus aqua plenus in baculi extremita- te quafi fe. ipfa quomodo fuffineatur. Aculum CE, vtrumque complanatum (quidam cultro vtuntur) modioli anfz fuppone horizonti parallelum, (ub quo baculum alterum FC, in ipfius fundo Ratio li perpendiculariter erige, inter cuiuscxtremi- tatem fgpcriozem, &anfam latus C, baculi C E, firmiter comprimatur.His ita compofitis, alteram extremitatem baculi CE, menfe ca- iuídam lateri füperpone: & modiolum non ca- furum experiere: cumis nifi perpendiculariter «cadere d 4 Tren EUM CYNYYX PIU caderenon poffit, retentus quippe à baculo CE, horizonti parallelo, & menfa fuperpofi- to. Porió id mirabile eft; quod baculum C E, folum fuper menfam pofitum, ita vt eius pats minor menfa füperiaceat, maior veró e menfa porrectafit, cadere oporteat, nonitem fi fentel eminenti cius extremitati modiolus modo di- €o & debito appendatur, PROBLEMA XIX. Fallacem elbumpro metarum lufu parart. Lobum in vna parte. vacuatum,, infufo plumbo reple, foramen que füubtiliter a7 prota partícula lignea; obfirma : nam viX vnquam globusita paratus recte Soluiffloterit nifi quando cafualiter plumbcam maílam in globo circumferri contigerit. PROBLEMA XX. Pomum Mathematicus. 29 Porium in tot, quot volueris partes, illefo cortice diuidere. Cum, impofito filo, pomo circumduc, füb ipfa fcilicet pomi pelle, tum vtram- que fili extremitatem fimul apprzhen- dens, ipfüm extrahe : fic pomum | interius di- uiferis, nifi in partes cortex defcindatur , neé diuifüm vllatenus apparebit. PROBLEMA XXI. Numerum cogitatum nulla fatta interroga- tione ex folis operationibus colligere, Maginator numero dimidium cius addat, ispat fuerit; fin veró impar, maioremceius partem. SAREORES idem prorfus faciar; hoc eft, fi pat fuerit, dimidiumei faperaddar, finimpar (vcfupra) maiorem eius partem, No- tabis interim vtrum additio primo, vel fecun- dà fa&a, maioris partis fuerit, ( quod euenit, cum numerus augeadus impar eft) fi fecunda, duo ferua, (i prima, tria, Ex produ&o ergo nu- mcto cogitatum bisauferri iubeto, reliquam autem bifariam diuidi, fi par eft, fin, per abie- &am vnitatem par factum, tunc diuidi bifariá, hancque bipartitionem vfquead vnitatemcó- tinuari, Diuifiones interea tacitus recenícto, pro quarum prima, 2, pro fecunda, 4, pro ter- tia, 8, tibi reponcs, pergeíQuc vfque ad fincin, ita 30 Thaumatureus ita duplicando, addensvnitates, vbiad faciet das diuifiones abiecta: fuerint: hocque modo affequeris numerum, quem prim bipartiuit, quo quadruplicato, fi, quod ex additionibus , referuaiti, (übitraxeris, reliquum erit gumcrus cogiratus. Quod (i ex additionibus iftis, initio facis, nihil referaaueris, ipfum quadruplum, numerus cogitatus eft. Exemplis quod didum eft declaretur. Exemplum primum. Sit imaginatus numerus . fui dimidij ad- ditione fiet 9. qui non diuiditur in partes &* quales, fed in 4. & s. 9. ergo & maior cius parsy 5. faciunt 14. hic ( cam in fecunda addicione numertts cui additum eft,impat fuetic) 2. ci t repone, Nunc à 14. duplum numeri cogitati 12. fübirahatar, & remanebunt a. quz bifariá diuifa dant 1, Pro hac vnica diuifionc 2.teneto» qui eft numerus diui(üs, hunc quadruplica, & veniunt 8,4 quibus [i (e ares, quod tibicx ad- ditionibus re(eruare iu, uses, nempe z. rema- ncbunt 6. numerus imaginarus. Exemplum fecundum. : Conceptus numeras (t 15. quem ( cum bi- fariam non fecetur) maioris paris additione S, augebit, eritque 25 de hoc produáto idem faciat, venientque 37. Pro prima diuifione,3. 5€ profecunda, 2. id cft pro vtraque f. feruabis. Dcinde Mathematicus. 3t - (düplum fc. numeri cogitati) fübtrahi pracipito, & remanebunt s, hunc au- tem numerum imparem, abiecta vnitate pa- rem factum, bipartiri, 2. etunt, quoram dimi- dium eft t. Pro duabus ergo diuifionibus 4. ferua, adde vnitatem prima diuifioneabie- &am, fient 5. s. quadruplica, & à quadruplo 20. (übftra&is s, quz ex additionibus initio fa- €tis tibi repofuifti , remanebunt 15. numerus cogitatus. PROBLEMA XXII, An pofbile [jt idem corpus [olidum c» du- rum, duo foramina inaqualu magnitudinis, C forma pertranfeundo vtrique ca- pacitati coequari? Ndubitatum eft, hoc modo. I. Pyramidem fiue conum ex materia dura, quale lignum elt, praparato, dehinc 2, foramina dio ia E Thaumaturgus liain vno affere cxícindito, caius vnum circtie late fit, pyramidis bafi rotundae admodum 2- quale : aliud triangulare, cuius vnum latus al- terius foraminis diametro , alia duo diftantiz À bafi pyramidis, víque ad cius fummitatem. commenf(ürata; finc Luce. clarius cít, eiufmodi corpus per foramen circulare, premiffo acu- mine, pet triangulare vero, bafi & cacumine fimulimmiffis facillime, & vtrumque implen- do, cranfiturum, II. Cotpus, duabus pyramidibus per ba fes vnitis fi eile opere ferat Ribrichur rf- ant dcinde inaffere duo. foramina: vnum ro- windum, eirculo fiue bafi communi vtriufque pyramidum: zquale, alterum. quadran ulare duobus conftans diametris inuicem orthogo" nis, primo quidem ba(um diametro, reliquo veró linez re&tz ab vno cacumioum ad aliu per baíium centrum duétz, cquali, Corpus piz- Mathematicus. En ptadicum per foramen circulare tranfiens,in- dubié illud implebit; per quadrangulare fimi» liter; ob vtriufque corporis fcilic & fozami- his longitudinem, latitudinemque zequales, lí- neis rectis fecundüm terminos inuicem cons hexas, $. PROBLEMA XXIII. Corptii num, idemque per tvia diuerfa fe- yamina, unum rotundum , alterum ouale, tertium quadrangulare, ea lege, qua [upra tran[mittere : vt fcilicet per quodcunque foramen immiffum fuerit , illud impleat . Vobus modis inuentum hoc practica" bile eft. Primó quidem & facilius. Cy- lindzus liberz longitudinis , craffitudi- nisque » vt ex przcedentibus patet; per circu- lare foramen, fi ere&um immittatur, & per ^ qua- 54 Thaumaturgus quadrangulare , zqualis (ecum longitudinis, latitudinisque eueríum imponatur, vtrumque implendo abfque difficultate pertranfibit : & quia, vt Serenus in elementis cylindricis de- monftrat, cylindrus ex obliquo fciffüs ouale exhibet, fic quoque per ouale foramen exob- liquo tranfiens,illud imgplebit; modó necfora- minis latitudo cylindti latitudinem; nec lon- gitudo longitudinem excedat. Secundó & (übtilius. I. In affere triafora- mina facito; vnum circulare, alterum quadra- tum zquilaterale, cuius quodlibeclatus circulí diametro zquale fit( tertium ouale, cuiuslati- tudo circuli diametro commenfarata fit, lon- gitudo veró quadrati diagonum. II, Corpus cylindricum, longitudinis, & latitudinisaqua- lium parato, vtriufque fc. cum circuli diame- tro proportionatarum ; hoc per fuam. bafiu, 1n circulare foramen; per longitudiné, in qua" dratum; & per obliquum, in ouale immittere, nullum erit negocium; fic vc quodlibet pcr- tranfeundo, illud (ia mole adzquet. PROBLEMA XXIV. Modus cogitatum numerum diuinandi mnium long? py afTantifümnus. Ogitatum. numerum aliquis per eum N54 quem ci ad placitum affignabis a plice Mathematicus . 35 plicet; productumá; per alterum quem voles diuidat. Iterum productum hoc per aliü mul- tiplicet,& productum diuidat, femperaffigna- tis à te multiplicaroribus, diuiforibusque id- Que toties iterare poteris quoties libuerit:im- no etiam cí qui numerum cogitauit, fibijpfa eofdem mulkiplicatores diuiforesque cligerelta cebit, modó ijdem te non lateant. Tu interim aliquem tibi numerum fimiliter propone,can- demqne círca eum operationem e ice, quam. ipfe circa fuum : que operatio cüm füfficien- ter pro tuo placito protracta fuerit, vltimam fummam per numerum cogitatum diuidi iu- beto, tuque idem apud te facito, & quotien- tem cum ipfo eundem habebis; quod ramen diffimulans, eum fuo producto numerum co- gitatum addere pracipito : ab huius additio- nis (umma cauté cognita fi cuum vltimü pro- du&um fübtraxeris,numerum ab ipfo cogita- tum remanentem deprzhendes. Nota. Siin- ter operandum ex diuifione aliqua fuer refi- duum, hoc producto cx fequenti multiplica- tione addendum eft : quod praceptum ci in- junctum, tu ipfe tacitus obferuabis. Nota de- inde. Poft fadam multiplicationem,additum- Que vltimum refiduum (quod infallibilé red- di operationem ) defiftere poteris, atque fic ad diuifionem per numerum cogitatum tran firc: B tamen diuifionem promittere lubet; * Ca pote- 36 Thaumaturgus poteris; dummodo quotientem tuü adeo má* gnum habeas ex facta vltima diuifione,vt eum per cogitarum tuum poflis diuidere. Item, fi fada: vltima diuifione nullum habeas refi- duum,ipíe autem habeat, ex tuo quotiente v- nitatem deme, reliquum aurem pro tuo quo^ tiente ipfius quodenti zequali,ferua, Exemplum accipe. Exemplum. Numerus cogitatus fit s. eum mulriplicet pet 4- venient 20. hzc per duo diuidat, vc7 nient 10. multiplicet per. prodibunt 6o.qu* pet 4-diuifa dant 15, hac (i per numerum cog!^ tatum f. diuidat, 3.in quotiente apparcbunt: Tu veró fi v. g. 4.affumpferis; circaeum numc- züm idem operare, quod ipfc circa fuum co- guns operatuseft, & ipfo habente 15. tu 1?« abebis; que fi etiam pet 4. ( quem numcrum affumpfifti) diuidas, etiam pro quotiente j- habebis, quot ipfi factis vniuerfis operationi" busprouenerunt. Cauté deinde numer cogi- tatum vno horum modorum, velaltero quopiá expifcabere. Vel dicito, vt fuo quotienti nt merum cogitatum áddar, fummam inde con- flatam per doctrinam pr&cedentibus proble- maribus traditam. inueftiga , d qua cognita !t tuum quotientem fübtraxeris,reíiduum cft nu- merus ab.co cogitatus. Vel fummam exaddi- ! ^ tione Mathematicus. E tione numeti cogitari, cum vltimo quotiente confürgentem quadruplicatam , tibi exhiberi etito ; ab hac fi quotientis tui. quadruplum fübftraxeris, quadruplum numeri ab ipo co- gitau remanebit. reliqua tux induftriz, le&or ingeniofe, committo. PROBLEMA XXV. Plures numeros, abvmoaut pluribur bomi« nibus cogitatos fubtiliter diuimare s modà f inuicem vmitate taptim excedant . Vlritudine numerorum cogitatorum exiftente impari vt 2. 3.4. $. 6- fum- mam primi, & fecundi petito; quz e- rit s. fecundi, & tertij, 7. tertij & quatti 9. quarti & vltimi, r1. tandem fummam primi &c vltimi quarito, & audies 8 : hos ergo nume- ros habes 5.7. 9. 11.8. Omnes locis impari- bus inuentos, vt j. 9, & 8. adde, facientque 22. fimilitercos quilocis paribus fuerunt coniun ge» eruntque 1. Denique parium fümmam 18. ab imparium fumma fubccahe; refiduum 4. eft duplum 2. primi & minimi numcerorü co- gitatorum 2.3. 4- 5. 6. Si veró numeti cogita" ti fuerint pares, v. g. 2:3» 4» 5» 65 7. pete» Vt fuü- ra, fümmas, primi & fecundi; fecundi & ter- tij &c. habebisque has f. 7.9.11. 13. & 10.qua vltima fümma eft fecundi & vltimi (in multi. €3 tudine 3$ Thaumaturom tudine enim numerorum pari, non primi & vltimi ; fed fecundi & vltimi fumma perenda cft) quarum fi imparibuslocis reperta coniun- antur, exceptá prim; ezque quz locis pari- us fita fünt;confürgent 2 2. (umma imparium, & 28. parium locorum: illam ab hac fübtra- he, & 6. reftans duplum crit numeri fecundi cogitati 5. fuerunt ergo hi 2.5. 4» 5. 6-7- PROBLEMA XXVI. Quot nummos aut florenos quis in mar[o pio babeat dininare. H: age primó, quare ,an numerus flo- renorum per 5. fic diuifibilis, vt 6. 9.17* 24. fi (it; iube eum triplicare : fecundó, iube ex fumma auferri 9. quoties poreft,dein- dc tibi dicat quotiesabiecerit, cu veró ca mul- tiplica per tria, quod refültar eft numcrus que" fitus, v. g; habeat florenos 27. rriplicet fiunt 8r. hinc auferat nouies nouem ( toties enim po" tcft) que nouem per tria multiplicata faciunt florenos 27. Vel habeat florenos 72. triplicet fiunt 216. hinc auferat nouem vigefics quate (toties enim poteft) qui numerus multiplica" tus per tría facit72. florenos, quod erat diui- mandum. Si veró numerus florenorum non fit diuifibilis per 3. addat vnitatem, quam i? mente referuabis, aut fi mauis, abijciat vnit4" PI TR iem, Mathematicus. 39 tem, quam fimiliter animo referuabis, tüpro- cede cum illo, vt di&um eft, fed memineris, vt illam vnitatem , vel vnitates à fumma de- mas quas addidit; vel addas, quas alter dem- fit, hicque habebis numerum quafitum,v. g. [rn 8. addat 1. quod mente feruabis, fiunt itaque 9. qui numerus multiplicetur per tria, fiunt 27. ex quibus auferuntur 9. ter, ergo ter tria faciunt 9. hincabie&ta vnitate quam iuffifti eumaflumere, fiunt 8. quz querebantur. PROBLEMA XXVII. Diuinare quot linee (int in paginaalicuius libelli, atque adeo in toto libro, quem uum- quam videris, Apiat quis libellum quemcunque,cuius paginam vnam famar, tunc iube vt li- ncas eius pagina per 5. difcurrendo e- numeret, v. g. hoc modo vna,due, tres, &rur- fum vna, duz, tres, ac (ic deinceps ad finem vfque, deinde dicat tibi , vtrum fic per 7. nu- meratz line perfe abfoluantur, an veró v7 na aut duz relicte fint; quod fi vna relicta fit, notabis pro ea femel numerum 70. dcinde iu- be vt eafdem lineas per f. numcret, vt prius, & quot relid fuerint, toties nota 21. Tandé jubcatur vt eafdem lineas per 7. numeret,& [n quidem. aliquid reli&um fit, toties nota 17.po- C4 ftca 4c 7 baumaturgus flea ex tuis numeris colle&is dele quotics li- cbit ros. & refiduum erit numerus linearum, v.g. fint in aliqua pagina linez 11. cüm pers. €as numeraueris, relinquentur duz, pone igi- turbis 70.cüm pet 5. numeraueris, 1elinque- türvna, pone ergo femel 21. cm per 7.relin- qr quatuor, pone igitur quartà 1, dein- le ex numero illo in vnam fummam colle&to tolle quoties potes 105. remancbuntQuc t!* numerus linearum, PROBLEMA XXVIII. Diuinare quota feptimana feria bomoqui| piam vem aliquam fecerit. Oncipiat primó feriz numerum : fecun" dà, eundem duplicet; terció, numero du- licato, quinque adiungat: quarto, fum" mam hanc per 5. multiplicet: quinto , tocum bunc numerum per ro. multiplicet: fextó , &* toto 270. tollito. (Nota) Quàd femper rema- neant centenarij numeri, v.g. $40. &cnamhi- ura precedens cyphras indicat quotienten xia; fi igitur reliquum fuerit 100. crit feria prima, fi 2 00. feria fecunda, & fic deinceps. PRO. Mathematicus, 4t PROBLEMA XXIX. Fierine queat yvt bomo eretfus [Vaus, eodem temporis inflanti ey caput, ei pedes Jerfum porrtgat ? Orcft plane, fieretque fi homo in centro terra: confticutusefl:c, cum celum fitvn- dique furfum; atque fic quicquid in cen- tro clongatum,colum refpicit,fürfum fit. Mau- rolycius dialogot fuz cofmographiz,huic fen- fuifübfcribens Aligerium quendam introducit; qui fe à Musáadinferos dedutum vidiffe Lu- ciferum fabuletur, incentro terra, vc chrono fe- entem, capite, & pedibus furfum elcuatis, PROBLEMA XXX, Dwo bomines *n eadem fiald conffituti ad eppofitas eius terminos tendentes qualiter V terque aftendant , offendere, Cala in terre medio efto conftituta, fic vt centrum tetra fcalam hincinde diuidat: in huius medio (i duo homines conftituti ver- füs vtramque excremitatem gradatim pergants quilibec furfum , vnus enim verfus nos , alter verfusantipodes noftros properabit. C5 PROBLE- 42 Thbaumaturaus PROBLEMA XXXI | Pofübilene fit vufficum vnum terra iugt | rumpoffdentem, per po[feffionem fua 700. | suilliaria Gallica recto tramite perficere. Ationes di&amini omninó confonum eft; cüm dominus terra non füperficiem tantüm, fed fundum ipfum, ad cenirum víque poffideat 1700. milliarium fpatio & am- plius à (üperficie diftans, & predia ipfa quafi. pyramides inuerfz fint, quarum fummitas,ad centrum puncto terminetur indiuifibili, bafis yeró cum extima terra füperficie coincidat. Ergone ( inquiens ) quicumque thefauri, aut fodinz in alitum: fundo deprahendi potue- rint, illius erunt? Quarflio iuridica eft : quidá principum bonis; alij proprijs annumcrant;t- pfi viderint. PROBLEMA XXXIL Numerum ex fattis quibufdam operation bus prouenientem nullis dnterrogationibus medijs, diuinare. Le&um quifpiam numerum ad placitum per altcrum à teaffiguatum mulüplicet; productum additione cius,quem ipfi no- minabis Mathematicus , 43 minabis augeat; fammam deinde per tibipla- citum diuiforem partiatur. Interea temporis multiplicatorem per diuiforem diuide, & quot vnitates, & forté partes vnitatum in quotien- tc habueris; toties eum numerum cle&tum à fuo quotiente fübftrahere percipito, Demum tu numerumab ipfo (ummz additum per diui- forem partire , & eundem cum illius refiduo quotientem habebis. Notandum pro facilitate maiori operatio- nis problematis huius r. multiplicator diuifo- re maior (it, vcl equalis, ficut & numerus ad- ditus. 2. numerus additus productum ex mul- tiplicatione, diuifor autem fummam ex addi- tione prouenientem commenfürer alioquin operatio cum fractionibus, arithmetic tyro- nibus admodum ardua & difficilis veniet ab- foluenda. Sequitur vtriufque Exemplum. ' Exemplum primum fine fr attiombut. Conceptus numetus 7. per s. multiplicetur, & 10. addis confürgent 4. qua per 5. diuifa, dant 9. multiplicatorem s. cu per diuiforem 5. diuide, critQue in quotientisloco 1.nümerum €rgo conceptum (7 ) ex vltimá cius fummá 9, T tshipiedpo xeftabunt ipfi duo; cu verà fi additum numerum 1o. per diuiforem j. par- titus fucris, quotientem 2. fimiliter affequeris. Exemplum 44 Thaumaturaus Exemplum [fecundum cum ff athionibus. Sit cogitatusnumerus iz.multiplicetur pet 5 venient 3&.qua per 9.aucta, faciunt 45. hzc per $.dinifa dant 9 Tu multiplicatorem per diuiloré diuide, 3-per j. & habebis 2. Dicergo vt. ni mcri cogitati 12. id eft 75. à (uo quotiente ?- fübftrahat, remanebuntQue ei 1$. qua ctiam obtinebis, factà numeri additi 9. per diuifo- rem, j, partitione, PROBLEMA XXXIII Propofitarum verum quam quis acceperit 2 prompte diuinare. Vfüus fupra numerorum fcientiam funda" tos recenfere, admodum delectabile cfo vt in noftro progreflu partim vifam eft» artim manifeftiüis videndum, fingamus duo$ | duasexpofitas abícondiffe; aucet" jam vnicum ambabus manibus inclufas tene 1e; vt nummos, aureum, & argenreum :q'i ille,quà manu teneat hac methodo deteges. V7 trique pretium, vni quidem par, alteri veró im* paraffigna, vt fc, aurum 6. Hor, argentum j- valeat: hocfaéto valorem eius nummi, quem dexterá tenet; per numerum aliquem He (quem ipfi affignabis ) multiplicari iube; & quod Gniltrá, per parem; vel contra: tum duo produdia fimul addita quantum conflent nu- merum "Mathematicus, 4$ inerüm quare,hic fi par fuerit, fignumeft rem quam numerum florenorum parem valere fup. pofitum eft, in ea manu contineri, cuiuscon- tentum per imparem muliplicari voluifti; & alteram in alia manu : fi veró fummá produ- &orum impar fuetit, contrarium colliges.Ra- tio primi eft; quia par numerus in imparem du&tus in parem exit: fecundi veró , quia im- par quicumque, quemcumque imparem mul- tiplicauerit, non nifi imparem generat. PROBLEMA XXXIV. Idem tecfius preflare. Roblema praecedens retis pra&ticabis, fi modà cautiüsinueftigaueris,num fum- ma conflata pat fit an impar? quod ita €omprehendes. fummam per quempiam pa- 1em numerum, te affignandum, diuidi prz- €ipe refiduum autem bifariam partiri, &tan- dem partem tibi exhiberi: hzc enim fifractis conftet numeris, (ümma impar fuerit; fin mi- nus, par, Exemplo in re clariffima füperfede- mus, PROBLEMA Xxxv. Circulum , tria puntfa data, quomodocum- que difpofíta ( modà linea reifa ab uno ex- tremo. ad aliud duiía, puuiium medium "on 46 Thaumaturats mon contingat ) couneilenrem artife- cios? deferibere. Vn&a tria efto A, B, C; pedem vnum circini fuper À pone, &altero arcum de" fcribe. Deinde füper B vno iimoti cir* €ini pede pofito, cum altcro fimiliter arcunt fac, priorem duobus in locis (ecantem. Idem intcr B & C punta operator. Tam fi duasre- tas perinteríe&tionum puncta protraxeris,na" rum duarum linearum inter(ectio demonttra- bit tibi centrum faciendi circuli, quo cría c7 ta puncta contingas. E contrario fi dati cir" culi centrum aflignare volueris,in eius ambi- tu tría tibi pun&a proponito; circa qux» V* ante, operare; & quod optas, affequeris. PROBLEMA XXXVI LCirculum nibil ei addendo, aut ab ipfo de mendo, in perfetfum quadratum transformare, Chartam Mathematicus. 47 Hartam, aliamue materiam figure cí, cularis, per. inuentum centrum ín qua- tüor equales partes diffeca : hasque in- ter fe ita difpone, vt linea diuifionum exte- zius finc, arcubus circuli interius fibi oppofi- tis; & exurget quadratum perfedum, cuius quodlibet latus, circuli diametro par erit , vt ex appofita figura manifeftum eft. IL Datum circulum in quadratum aqui- pollentis area conuertere. Atus circulus fit A B CD, dimetientem AC libere protenfam habens; inquam extra circulum femidiametrum cius cir- cini officio transfer, vfque ad E CE in particu- las 45. diuide, quarum 27. adhuc vltra E, vfq; adFtransferes, Deindecircini ad circularisfe- midiametri diftantiá expanfi pedem vnum in A pone; & altcro cleuato , vbi potes circum- ferentiam punge, punctumque nota B;exquo per P Thbusmoturgus M E] É C pun&um re&n: duc extra circulum li* eré protenfam : tum pofito vno circini pé de, in cadem permanentis expanfione , fupra C. altero depreffo circumferentiam punge;no* táque literá D; ex quo tectam fimiliter A vere fus trahe, vtrimque, tam ad dexteram , quànt ad finiftra liberé protenfam, vt (int linc C- B, &DA, parallela, Vlterius, ex pundo aii rs 5 CMat bematicus. 49 mitte re&am, in ipfam D A perpendiculari- ter incidentem, notabisque incidentiz pun. &um H ; & vbi linca FH fcindit ipfam C B, notetur G. His fa&is,linea GCB,vel HD A (fant enim equales ) dimidiz circumferentia: aqualis erit, & rectangulum A BG H, circuli atez, nempe £088; partium; cum femidiame- ter ad citcumferentiz dimidium fe habeat, vc 7. ad21. Demum rectam K A quare, quz ra- dix quadrata effe debet, & ex re&tangulo G BH À extracta,fcil.7 i. partium: & rantumerit. latus quodlibet quadrati circulo zqualis.Tan- dem inuenta efto recta A K media proportio- nalis inter duo latera, A H, & A G, eritque li- nea À K latusquadrati equipollentis area cum circulo dato A BCD. PROBLEMA XXXVII. Vno eodemq; circino equaliter expanfo,duos tres,aut plures omnes magnitudinis inaqua- li circulos defcribere. On immeritó propofitio bzc audito resprima facie obítupcfacit, etiam im- ollibilis reputata ab ijs, qui modi,quo poffibilis eft, ignari funt: fi enim omnia ficat expanfio circini ad plures diuerfz magnitudi- nis circulos delineandos eadem concurrerent, effe&us omnino impoflibilis mibiipfi proba" à D retur: 5o Thaumaturqus retur:quod cüm non fiat, vbi femel in ardfi: cij notitiam venerint, mirari definent. Porró attificium tam facile, quàm varium eft. Inpri- mis fa&o fupra planum quodcunque circulo; aliam-quoque defcribiro fupponendo pedé circinilignum , aut alterum corpus exiguum; quà pes circini panlifper attollacur : hicenim circulus priore minor erit. Deinde fi circulum fupra globum,fiuc fphe- ricum corpus, aut alind connexum, vel conca? uum , maius minufue defcripferis, omnes ! inzquales futuri funt Masifüftius huius expe" rimentum facies, fiin varijs pyramidibuson- gioribus breuioribusQue , vatios formaueris circulos. Hzc ex vigelima propofitione ib.r- Euclid demonftrantur. Diameter enim E. "^ cum lineis A D, & AE fimul fumpris minor fit, & lincz AD, & AE diametro BC zqu^ les fint;ob eandem circiniexpanfioneni; fequi 1 tur Mathematicus; 5 tut diametrum E D & fimul eius circulum mi- norem effe diametro, & circulo B C. ^ PROBLEMA XXXJVIII Plures numeros cogitatos Yo. minores diuinare, Rimum numerum cogitatum duplíca- ri, duplicatum additis 5. augeri, auctum per .multiplicariiubeto;producto dein- de addi fecundum numerum cogitatum: fa- &a additione productum per 10.auctum,per 10.quoque goMueDL cem rodu&to ter- tigm numerum adiungi. Quod fiplurestribus numeri füiffent concepti, vltima fumma rurfus per 10, multiplicanda, & producto numerus quartus addendus effer,(icque víque ad finem. Petito tandem fummam procreatam tibi cx« hiberi: ab hac, fi duo tantüm fuerirtg numeri Cogitati,$ j.fübtrahito : fi tria, 3 fo. fi quatuor, 350c. & fic confequenter : refiduum autem, quod quaeris indicabit. Exemplum. Si forte cogitauerit quifpiam hos quatuor numeros 3. 5, 8, 2. Ex primo duplicato 6. addi- tis5. fiunt rr. quz per j. multiplicata producunt 55. produ&to (ecundus numerus. additus con- flituit éo.quz cum ro,faciunt 7o, hzcin 10» Di ducta $2 Thaumaturgus duda faciunt 700. Additur deinde tertíusnu- merus 8. fiuntque 708. que multiplicata per 1o. producunt 7080. addito quarto numero 7. venit fümma 7082. à quatibi porrecta fisgoc- fübftraxeris 3.5.8. 2. quatuor numeri cogitat Ordine remanebunt. Quia autem numericuo vltimi cogitati in (amma tibi porre&a expre manent, ideo ad tegendum artificium expe" diret, vt; priufquam m poftales, nume- xum aliquem magnum vel paruum,iuxta tut? placitumei adiungi curares , hunci; tuis j09* adderes, tum enim vnà vtrumq; cx petita fum- ma (übtrahens, te&tiüs arxificium. perficerese PROBLEMA XXXIX De lufa annuli. Ominum numero 9. aut 10. VDUS abla- tum annulum digito impofuit. Vt eu. pollis defignare, & manum, digitumd in quo dictum circumfert annulum, dete nar; inprimis inter homines ordo conftituen- dus eft,vt vnus fit primus, alter fecundus? tius,quartus&c. fimiliter vc manuum vna pP- prima fit, altera fecunda; & in qualibet earum digitus primus 2.3.4. 5. & in eorum quoe tresiun&urz, prima,fecunda,tertia : cx qu^ lo^ la diípofitione liquet ftolidos quofdam;/g^?" rantiz fuz dictamini nimiüm innixos, PA Mathematicus. 5 ftriam hanc maleficio adícribentes,toto celo errare; cüm ea non nifi numerorum beneficio abfoluatut: fiquidem annulum in certo homi- ne, in certa manu, digito, & iunctura require- re nihil aliud eft, quàm quatuor numeros co- gitatos, iuxta pracedens problema diuinare, Sit ergo Exemplum. Quartus homo ( ita ponamus) in fccunda manu, digito f. iun&ura 3. annulum habcat: numerus finis 4. duplicetur, vt fint 8.quin- que addantur fient 13. per j. multiplicentur prodibunt 67. quibus addendo numerum ma- nus 2. veniunt 67. additisto. confurgunt 77. hac in 10. ducta faciunt 770. addatur dein- de numerus digitorum, & fumma multiplice- tur per 10.eruntQue 775. & fümmz per 10. multiplicatz, numerus iunctutz,fientque 7753. his,ad cegendum attificium, 14. addenda prz- cipito,& prouenient 7763. hinc fi 5 oo.dem- pferis remanebunt 4.2. f. 3. quz figura,vt pa- tet ordine exprimunt CR Es fuerunt diuinanda, Quartus ergo homo habetannu- lum, in fecunda, fiue Gniftra manu, in quinto digito, in articulo tertio. PROBLEMA XXXX Lufus 3. 4.. Aut plurium alearum- : D; Quo 54. Thaumaturgus Vod duobus przmiffis problematibus inculcatum. Hi artificium , alcis deinde valde commod? applicari poreft, alijfd; rebus pluribüs, vr ratio didar. Quocnam tgi- tur pun&a proiecta quelibet alca porrigaovt diuines; eodem prorfus, quí nuper fugge eft, modo te habe,& intentum affequeris, PROBLEMA XLI Quidam alearum lufu, breuifünio tempore pecunie (ua, quam contulerat, dimidium, paulà pojf tertiam partem perdidit,reman- Jéruntque eimouem aurei, Quantum ert pecunie babuit cürn lufum exar n cff [f Heise foluturus , numerum quzre per 2. & 3. diuifibilem : qualis etó. cu- 2. dusdimidio; & 3 (cil, 2. addicis, 1. reftat- Dic ergo: Si . venit ex «, cx quot veniunt 2 Refp. cx 4. Itaque veré concluferis iftum ho- minem, dim ad ludendum primó venit, f4* aureos habuiffe, ftatim 27.quz dimidium funt, perdidiffe; & immediare poft18. qua (unt$- Alio modo (fi placer ) idem folues. Addit fimul 1 & $ & venient Z, numeratorem cxde- nominatore fübtrahe, &refiduüm primoloco xegulz trium pone, denominatorem 6. fecun" 9o; tertio 9. & veniet idem quod prius- ero PRO: Mathematicus. 5$: PROBLEMA .XLII. Soyphbum, aliudut vafculum, quod infufum liquorem retineat , quamdiu certam metam. iufundendo non exce[feris, quam vbi femel pertranfieris totus ex fapho liquor ef- fet, artificiose fabricare . It vas A B C D , apta fiftulam ex qua- cunque materia volueris, in medio vaf- culi erectam , perque fundum ( fa&o fo- ramine ) cranfeuntem , inferius vafculum ab- fconditam, aperi in extremitate F: extremitaté verb E fürfum porrectam minus cleua, quàm vt ad labij fyghi altitudiné pertingar,fit quo- que ca pazs aperta. aliam deinde paulo maio- rem parato fiftulam, fuperius exadt? obtura- tam, camque alteri quafi tecam füperponitos fic tamen, vt eius cooperculum interiorem fi- ftulam non contingat: ín pede autem ciusfo* D4 ramen- 56 Thaumatureus — 0 ramen paruum relinquito, per quod líquor in- fufusliberà, & cità afcendàt. Infundito nunc in vas ita paratum vinum vel aquam : & quá- diu ad fammitatem inferioris fiftule E. non rueniet, tamdiu liquor permancbir, at dum emelipfum E excefferis, toti vino etiam prius ámmanenti in promptu valedicendum etit; nam per E F ita efluet, vt vix gutcula refidua manfura fit. Idem contingeret , fi plicatam filtulam va- fculo ita adaptares, vt vna eius extremitasva- fculum penetrarer; altera veró etiam aperta vafculi fandum attingeret; fic tamen, vt aqu£ tranfitus non przcluderetur. Si quiseiufmodi ardficium te&urus, fiftulam (üb quadam figu" ra, veluti auis aut ferpentis abíconderet, lepi- dum, mirumque hofpitibus praberet fpedta" culum: nam inter fimplices quemquam huius 2ftutiz conie&orem háud facile reperies. PROBLEMA XLIIL Ex perfpectiua, De lufu quodam puerorum. PS lufus interdum philofophici & mathematicà confideratione dignoscfles experientià conftar; qualis cft, quem bic refero. Tenet vnus manu baculum, cuius eX- tremitatem focios verfus porrigit, cue H tero Mathematicur. 57 altero oculorum claufo, dire&oque per tranf- verfum digito dictam extremitatem non ta- €uros, atque idipfum certamine contendens. Illos experimur vt plurimüm falli, digitos nác huc, nunc illuc, vltró , citroque transferentes; fitvteos extremitatem baculi digito pertrant- uerfum vibrato contingere, cafüale fir. Falla- ciz huius ratio eft, quód vnicus oculusdiftan- tiam rei in linea re&a non difcernat, quod à perfpeétiua demonftratur, Ob quam caufam etiamaráneam in tela füfpenfam attingere,aut filum in acusforamen imponere , monoculo difficillimum eft. PROBLEMA XLIV. Vitrei fiyphi genus valde lepidum. Iunt interdum fcyphi vitrei duplicesqua- fi minore cupà maiori impofit , rclicto inter vtramque modico fpatio, in quod per exiguum foramen in labio reli&tum, vini, aut alium liquorem perfundibulo infundere eft. Circa huiufmodi fcyphos infignis &pet- iucunda contingit deceptio : mod enim in fpatio intermedio paululüm vini fir, iuxta cius capacitatem, aftutia: infcijs fcyphum vino re- fertum effe, facilé perfuaferis ori admouent , & nihil hauriunt; eleuant; & nihil cflluit: quis xunc à rifü cemperet? qui veró cautiores, Ícy- phum lumini exponunt, prompte fraudem de- D j tegunt ss Thaumaturqus tegunt, aduertentes fpecies vifibiles non ficad oculum peruenire, quomodo fi vini aliqui éffet, peruenirent. PROBLEMA XLV. 3i quis uma manu tot nummos , aut alias T5 , quot altera contineret , quanam arte fumma omuium depr eheudatur. Vi eiufmodi res manibus tenet, certum numerum carum ex vna.manu ad aliam, te iubente, transferat. Quod fi nume- rus quemci transferendum defignas,maior fit, quàm vt ín vnà manuum inueniatur, minuc numerum, donec quod iuffifti pra(tarc qucat- Poftea ex ea manu ad quam prius cranítulit, tot in alteram referat, quor in ea reliquerat. His a&isindubi? in manu, ad quá prior tranl- latio facta eft, duplum primó tranflati numeri reperietur: hinc (i quafieris in vtra manuum plures nummi fint,item quor plures quàm in altera: exceffum contento prioris manus addi- to, vcl demito,& contentum alterius refiduum erit; que duo (i inuicem addideris , coralem fummam quafitam obtinebis. Exemplum. Si in qualibet manuum 12. aurcosquifpiam continens, é finiftra in dexteram 7. tranfponc- " ien & Mathematicus. $9 Tet, & ex dextera in finiftrá tot referret, quot in ca reftabant, (c. s. infallibilter in dextera 14.2u- reicrunt. Quares ergo, quanam manuü plu- res aureos & quot plures contincat, diffimu- lans teadhuc fcire numerum aureorum in de- xtera. exiftentium : fi enim in dextera plures fint,& exceffus eius (upra finiftram fi: 4. con- cludes in finiftra cffe 10. & confequenter nu* merum aureorum in vtraque manu contento- rum effc 24. PROBLEMA XLVI. Ex pluribus. aleis proietfis. [ummam pro- uenientem diuinare. S. quiste non vidente ttes proiecerit aleas» quis in eis numeruspunctorum emineat» ita colliges. Dic inprimis, vt computatis fimul numeris omnium, vnam earum in ifto dimittat ftatu, reliquas autem inuertar,& nu- meros infra cafdem inuentos priori fumma annumerer. Tum has duas ruríus proijciat,& vtrumq; numerum prouenientem vltima fam- mx addat : carum deinde vnà cum priore re- li&á quod (üb tertia latet, toti fümmz adiun- gat. Tandem hanc tertiam. iterató proijciat,& Bumcrum punctorum eius cum rota fumma vniat. His peractis accedito , & coadtis in v- nam fummam, qui appatenr, pun&orum nu- meris 6o Thaumaturaus meris, fumma tcr 7. id eft 2 . adiungiro: tunc enim fummam eandem cum ipfius fumma, quam factis operationibuscollegit., obtinebis; Exemplum. Fuerint forté puncta trium alearum primo proiectarum hac s. 2.8 3 eotum fumma eft 10 -feorfim relicto, quidnam fub reliquis lateat, infpiciendur cft, inueniunturQue 4. & s. qu£ cum to. faciunt ro Has iterum aleas duas pro- 3jciat, quz forré hofce numeros 4. & 1. profe ferent; qui 19. adiunéki copftituunt 24. 4.nunc fgponatur, infpiciaturque fub r. quid lateat,& S reperientur 6. quz cum 24. in 30.prodcont- Vltimó tandem hanc reliquam aleam vbi pro- iecerit, porteétumque ab ea numerum, v.g. ?* prioribus 5o. annumerauerit, habebir 32. Ac- cedens €rgo, hos in aleis aduertes numeros j- 4-2. qui fimul 11. funt; atque adiectis 21 fiunt 1. quz: & ipfe, factis vniuer(is operationibus, obtinuit In Bess aleis idem poffet practi- cari, feruatà duntaxat hac xegulá, vt fi 4- pro" ie&z füerintalez, numero vltimo in cisinuen- to addas fexiesfeptem; fi fuerint 5. decies &c- Lufüs przfentís vniuerfa demonttratio in co fita cft, quód bene compofitz alez in quibuf libet duobus lateribus oppofitis numerti pün- torum 7. proferant; qui numerus fi aliusfo- Xét quàm 7. ifte alius in fine ( dum acccdís) toties Mathematicus. 6r toties addendus effet, quoties numerus 7.aleis ita conftitutis vt modo funt, additur. Deinde vt fcias quoties numerus alca vtrimqy expre(- fus, in fine diuinationis poni debeat( vt fupe- ziusinfinuatum eft) nora quotics füb alea quid lateatafpexeris: nam totiesidem numerusad- dendus eft, v. g.cüm alez proiecta: fant 4.quia in prima proicétione (üb 3. in 2. füb 2. &in s. fub 1, infpicis ideo tunc numerus 7. fexies ad- dendus cft numero per fepofitas alcas cx- pieffo. PROBLEMA XLVII dram aurortfertam relicta ea qua plibo vcl alio metallo plena eft , fubti- liter eligere. JKfarem quendam ab vno feruorum fuo: rum remunerationem rogatum , ferunt eum in computatorium fuum duxiffe, * ibique 62 Thaumatureus ibique oblatis duabus ciftis equalis magnitu- dinis, form, & ponderis, quarum vna plum- bo,auro altera plena erat , earum alteram fi- bi fümendi facultatem feciffe, Quid hic agat mifer feruus? fi plumbum elegerit in pauper- tateremanet; fi veró aurum, diuffimusgnadit. Inter vtrumque haere , nec ad alterutrum fe determinare non expedit, neque vacat; vtalt^ nus Buridani, inter duas auenz corbulas me- dius hafit; nec valens quoquam fe potiuscon- uertere, vttaque priuatus fame perijc. Quis i* taque feruo huic linceos oculos miniftrabit? autquis Mercurius fabtili eum confilio diriger? Nequifquam eum hoc in ca(u folofortunz ft- vore beandumeffe dixerit: perfe&tus namque mathematicus , ex folis exterioribus indicis, auro plenam certiffimé eligec, rclictá cá quz plumbo plena eft: fi enim (inprimis) vtram- que ciltam & in aere, & in aqua pondcrare cí liccat, aurum à plumbo di(cetnerc facile nego- cium erit: idque ob ponderis metallorum a. inuicemproportionem : nam aurum ( ex prin cipijs Archimedis )2; ponderis quod extra a- quam habait, vix perderet, Rick vero fe- 1e 3, amittetet.. Ac cüm hic modas varijs dc caufis incertus fir, maxime verà cic ciftarum materies re&itudini iudicij efficistin dubium facile inducens, num cifta, an metallum in c2 Contentum profandioris in aquam immerfio- Ope iae n nis Mathematicus. 63 nis caufa fit ; fübtiliorem, certioremque;abfa; aquz víü, modum fuggerere vifüm eft. Duo metalla fpecie diuerfa, equalis ponderofiraris, ingqualiseffe molis,vt ratione, ita experimen- to comprobatum elt; confequenter aurü, me- rallorum omnium grauiffimum, minimumlo- cum oécupare , plumbum veró auto amplio- rem requirere. Sintergo duo globi, aut duz ciftz liguez, fiue alterius cuiufcumque mate- riz, in quarum vnius medio fit globus plum- beus librarum 12. (vc C) & in diendshiedia globus aureus ( vt B ) omniaque ita compofi- tà efto, vt ifte & contenti dimidia pars zqua- lis omnino fit ponderis cá altera dimidia par- te: de altera SMESRE fuo contento idem vo- lumus effe fuppofitum, Inftrumentum deinde in citcini incuruati formam praspara, eiusque acuminibus ciftz partem apprzhendito, vr in D factum vides. Tum,in latere ciftz, é regio" nemedij inter vtrumque circini acumenacum longitudinis moderata figito ( vt E K ) in cu- ius extremitate pondus G pendeat cum ipfa cifta zquilibré. Circa alteram ciftam per om- nia idem cfficito. Dico nunc: Quamdiu cir- cini metallorum nullam partem comprzhen- derinr, nullam aduettes nsu. ponde- rum à circinis differentiam : dum autem cum circinis paulatim verfus media ciftarum pro piüs accedens (idáue aqualiter.) ad incluf aurí 64. T baumaturqus auri principium D in vna ciftarum femel per- uenetis , iam plumbi partem in altera ted tranfijffe neceffe erit : fi ergo circinis ibidem reli&tis, vtrumque acubus appenfum pondus ab vtroque circino zqualiter remoueris, tum demum cifta aurum continens ab altera füffi- cienter difcreta erit : nam cuius pondus acut appenfun auius fuerit depreffum , ea auro plena eft: fiquidem pars ifta lumbi F, quam circino pertranfijfti, pondus n iuuat; quodin. ciftaauro plena minimé contingit, quandoqui- dem nihil adhuc auri in ca contenti circino comprzhenderis. PROBLEMA XLVIIL Duorum eloborum ponderis equalis, d nt" alli diuerfé (vt cupri d auri) im oblonga pixide B G , ex punifo E fufpenfa pofitorum € per pondus H in equilibrio confHitute- TUm, quis examini proprier [it explorare. Vo ifti globi in pixide conclufi,ad cart folummodo pixidis partem volucnót funt, in qua pondns H appenfum cf» & pondusad aliam partem vbi prius erantglo- bi,transferendum, eruntd; globi in K, & po" dus in N. Tunc fiaureus globus qui minore! pes Mathematicus. 65 iius examini D E propior fuit, loco mutato iongius diftabit; vtin K videreeft:atq; propte- rea centi grauitatis vtriufqy globi fimul fum- pri, mogis à di&to examine, quàm prius elon- gabitur. Examine E femper medium tenen- te pondus N augendum fotet,fi equilibrium confernandum : vndc colligitur, fiin hac mu- vatione locorum pondo leuiuscft, aureum glo- bum nunc ab examine longius diftare,priufá; ad examen propíus acceffiffe, Si vero per mu- xationem locorum pondus fieret grauius,con- trarium euenire iudicandum cft. PROBLEMA XLIX. De ponte viaxime terram totam ambiente. T circum terram, fuper ligneos arcus,xdi- ficarexur ftru&tura, fecundüm omnes fuas partes equalis latitudinis, profanditatis, E E cue 66 Thaumaturaus & ponderofitatis, ac deinde arcus fübtrahe- rentur: affero pontem'huiufmodi miniméca- fatum, fed in aere, (cipfo (üftinendum, atque . huius:beneficio poffe homines quafi füb te- &o,terram circumambulare :cüm enimeltu- dines, & arcus firmos ideo haxere videamus, quàd eorum partes inuicem fefe portent,fibi- Que quafi columnis, aut muris appofitz inni tantur, eodem modo ponris iftius partes fele inuicem tanquam bafes fuftinerent: Cüm et* iam nulla poffir cffe ratio, cur vna pars porius quàm altera decideret, vtpote qui omnes 07 mnino zquales fint , nec fimul omnes cadere naturaliter poffibile fit, fequitur pontemin ae" ze füfpenfum infallibiliter perfticurum. PROBLEMA L Qua ratione totius mundi aqua. in atret- 24 poffet. fubfiflere, t ad terram ne quti^ quidem decideret. Idenfa, & grauis equaliter, in media 2e7 ris regione difpofita effet, quamdiu vento * rum impetus, aut rarcfadtio,condenfatio- Que caloris aut fiigoris,ant qualibet alía exte" rior caufà eam nullatenus alteratam inzqta- lemque redderet, in aere femper füfpenfahz- reret: neque enim tora fimul abíque pattium penetratione cadere poflet ; neque particula rim; cum. Mathematicus. 67 tim; cüm vnam partem alterd priüs cadere, nulla conuincat ratio. Hinc quibufdam placuit afferere : etiamfi easiliquidi effent, & fupra fe raximam aqua- fum abundantiam ( vc [5 tura innuere vide- tur) haberent; alio tamen fuftentaculo di&a a- qua non indigeret, quàm ipfius cceli, fecun- dümomnesfüas partes, in craífitudine,& pon- derofitate , qualitatem : ob quam fimiliter ipfam celum nullo modo poffet decidere. PROBLEMA LI Per quem verum flatum elementa effe in- uerfa, d ita naturaliter perma- nere contingeret ? I Deus I. centro ignem circumponeret, uod factum quibuídam placuit, ob in- fees ià loco fibinaturali eft. IL. Sí igni aerem, ILL. Si aeri aquam, IV. Tandem 1 aqua terram circumduceres, quodlibet per- fecta vniformitate fecundüm omnes füas par- tes tam in craffitudine, quàm ponderofitate difponeret. Tum enim terra qua(i pons cir- cum aquam conftrudus immora perfifteret; a- qua ( vtex precedenti problemate conftat)ca- dere nequiret. Ignis deinde centrum deferere non pollet : nec particulatim, nec totaliter; nó primum, cur enim ab hac potius quàm alte- ui. Ea ya parte 6s Theumatüreus xa parte fümerecur initium, cüm eadem ratíó vnam partem impediat, qua reliquas; nec po- ftremum, alids circum centrum vacuum dare- tur. Omnia igitur elementa femel ita contti- tuc; naturaliter in co ftatu permanerent. PROBLEMA LII. Si omnis puluis tormentarius totius mundi im ehartaceo elobulo, vel vitreo incl fotsetiam totus (imul incendereturs quid euenire ? Ofito omnes iftius pulucris partes equa" lis omnino effe virtutis, globulum autem ex omni parte equalis ortitüdinisatque fic in omnibus perfe&iffimam vniformitatem» fi totus globulo vitreo, vel chartaceo inclufus. fimul fecundàm omnes fuas partes incendere- tur, (aum catcerem minimé perftingeret t tunc enim ab omni globi latere puluis arqualem ceret vim: hinc nec vllam globi parcem po" xem rumpceret, nec omnes fimul, càüm iniiti tz fint. PROBLEMA LIII. "Quomodo omnes angeli cum omnibut he minibus filum aranea totis viribus perc dientes, non rumperent? : 'Si lum Mathematicus, 69 1 filum aranez in perfectum cireulum du- &um eflet, & percutientium vires omnes «qualem fili portionem, &quali impetu, arque (imul percuterent, meo iudicio [D rumpi impoflibile effet : fi enim ab vna patte rumpatur, aut plicetur, fignum erit, vel illud per omnes fuas partes eque forte non fuiffe, vel aliquem alijs fortius petcuffiffe: fi totum. rumpatur , fic debebit dari penetratio : nam corpas circulare, vt mánifeum eft, ad mino- rem formam circulatem abfque partium pe- netratione conftringi nequit; hoc autem fe- set: nam cuiuflibet percutientis vis verfüs eiuf- modi circuli centrum tendit : fi tamen aliqui tantüm illorum partes quafdam determinatas & diftin&as, licet quali fortitudine, fimulás percuterent, indubié quilibet particulam it percuffam demeret. Quid fi duo equi filum equaliter forte per omnes fias partes, viribus oppofitis traberent ? Si filum in medio non rumpatur, vtriufque trahentis vires (licet tenuiffumum ) fuftinebit. Globus ferreus fupra vitream laminam ex alio decidens, poffitne eat non confringere? Si globus rotundiflimus, licet exaffiffiaus, hs, Bj fupra 7c Thaumaturous füpra laminam vitream planiffimam, perpen- diculariter, ex eminentiffimo loco ceciderit, ( naturaliter loquendo ) eam non frange: : i- quidem in vnico pun&o , inter alia infinita medio, eam continget; nec vlla ratio eft, cur fradlio ab vna pouus, quàm ab altera parte debeat inchoari : cüm ergo rupturam in infi- nitis fimul partibus fieri. repugnet, vicum àca- dente globo minimé effe conterendum, afe xendumeft. Hac interim aducrtas velim adco metaphyficalia effe, vc artificium nullum repe" xias,qui vel vitrum adeo planum, vel globum adco rotundum , politumque reddere queat, vt huic faciendo experimento apta fint. PROBLEMA LIV. umeros, ex quorum falfa per2. 3. 4:56. diuiftone unitas vefidua fit, per 7. ver) nt- dil remaneat ,in vfum aritbmt- ticum adinuenire. Riificium hoc ab arithmeticis,iucundis quibu(dá quaftiunculis refoluendis ap plicari folitüm eft; quarum vna hzcef- Pauperfomina corbem ouis plenam ad forum deferens, nequiculo obuia fit; qui deicéta in terram corbe, confringit oua; coactus porró famine facere fatis, onprum numerum inqui- sit. Illa zcfpondens determinatum fe non ci- p d rc nu- Mathematicus. 7 xe numerum, illud vnum duntaxat notaffe af- ferit; quód cum ea bina; & bina, terna, & ter- na, & [ic deinceps tranfponcret; femper vnum. füpertuerit, donec tandem.eadem feptem, & feptem in corbem ponens, nullum refiduum inuenire. Quot nunc foemina. oua habuit? Quirítio à Galparo Bacheto fübriliffim per- vractatur, Cm autem fpeculatiuis vltramo- dum infiftere à noftro propofito, qui lepores tantüm inueftigamus, videatur alienum;artifi" ciüm infinuando fatisfaciamus. Modus itaque inueniendi numetum, qui alterum per 2:3. 4. f. & 6, adequaté diuifibilem. vnitate excedat, hic eft. Hos omnes in fe inuicem ducito: bis 3. (unt. 6. quater 6.24. quiuies 24. faciunt 120. fexies 120.faciunt 720. huic addenda eft:vni- tas vt fit 721. & fiet numerus qua'ftioni fol- uendz vtiliter applicandus. Prioz tamen ali- uis & minor iftius conditionis inuenitur hic il.3o1. Infüper (i & alios plurimos eiufdem natura habere volueris;vni femel habito quo- ticfcunque-addideris 420. talis femper proue- niet. Hinc vt detur exacta quattionis lano: opus eric praícire, num forré numerus ouo- rum ad. 400. 6o. &c. pertigerit . cüm enim. dictaquzftio varijs refponfionibus folui queat» periculum effer, ne vnus numerus pro- altero in folutionem adducatur : Igitur vel ad cor- bisplenz ponderofitatem, vel ad alias fimiles &onie&urasrecurrendum, E4 — PRO- 72 T haumsturgus PROBLEMA LV. Duarum mercatorum aureos prope inuicem mumerantium, vnus (uos nummos cum Alte- - vim inaduertenter commificts cui cim fint vefituenda,ab eoquafitum eff quantum b buerit aureorum numeyum : ille cert nt- Jiffts notauit tamen, cio aureos in 2. paries diuideret,onum reffaffes cum in gadnad- €Hhim $.4.. CUI 1116.5. tandem cumin 7- portiones diuideret, nibil remanfilfe. quot ergo dicfus mercator aureos babuit? Vatftio hzc priori affinis eft, & huius!o" lutio ex ijfdem fer? principijs petenda: inueniendus enim. e numerus ex mui- tiplicatione per 7. conflatus, qui per 13e diuifas, product ex diuiforis fui per quotien- tem multiplicatione tali numero excedat, q* ipfo diuifore vnitate minor fir. Primus autc? eiufmodi occurrit hictr9. Si cui maiorem" iufimodi proportionis inquirere placucriG p? mo reperto addat 420. & hic prodibit (37 ui fimilis eft : fi maiorem; iterum ad- dat 420. & deinceps quantücunqs placuerit, ità pergat, E : Nou Mathematicus. 2 Nouem munieros digitos , fue fémplices ita difjoncre, vt Aquacumque parte, el» verfus quamcungs mumeres, [umma [im per eandem effendas. Sti chara&eres 1.2.3. 4. $. 6. 7.8.9 intres diftribuendi funt ordines, vt hic videre eft, & à juocunque numerationem in- chocs, & quocunque vergas, ad longum, latum, & diagonum, i5. femper in- uenies. Si vero cum chartis luforijs fimile aliquid efficere volueris, fumito 9. minimas incipien- do fc à 2. & finiendo in to. & hoc ,quem vides modo,difponi- to; tum quocunque pergas, de- xttorfart(iniftrorfum,(arfum,de. Su Iib, orfum verfus, 18. femper inlinea 19? Iz offendes. Duo bomines numeros. altersatiu? prefe- runt, eá lege vt prafixum certum numer une dn faltu mon excedant , certantes qui alique iominatum numerum citis attingat. uA "onunc, praxi dlucraturovtendum, vt ad vonjHitutum numerum ivfali- Liliter peracniatt Numerus 74. Thaumaturqus 3 Vmerus quo maiorem proferre, & fa praquem faltare nonlicet fit ro.isautem ad quem tenditur, 100. Si vi&tor eua- dere defideras itaagito. Numero quem nonli- cetexcedere, vnitatem addito, & habebis 11- qua continuó ex numero ad quem renditurde- menda (ünt, venientque 89.78.67. 56.45.54 23:12. 1. fi ergo dixeris 1, quodcumque dicat aduerarius, minimé oberit, quo minus conle- qune 12. apprehendat; fi nempe 7. v« P707 erat, cum tuo 1. octo faciunt, 4-adiungito, 17.attigifti; & fic deinceps crge donecad 100- peruenias, Illi ergo quem lufus ars.non latue- xitfemper lucrari non erit arduá :immo qua uis principio indifferenter aliquem elegerit h xantüm füb finem vnum di&torum arripiat;nee ante folicem exitum. dimittat, operationem experietur femper infallibilem. PROBLEMA LVI Quotnam ponderibus. opus fit, ad omnt to" pu, Usles. cuin[cumque grauitatis pon- derandum,v[que ad 40.121. libr ats ftem v[que ad 364. cb. ; Y exempli caufa corpus, occurrerit 40- li- brasnon excedens, aliquos numeroseligi- to, ttipli fe proportione excedentes, quo rum famma fit 40. aut pauló plus vt funt 1-5 2 eum 27 Mathematicus, »5 27. quatuor autem pondera parato, quorum rae exprimatur numeris. Affero nunc uiufinodi pondera fufficere ad quodlibet cor- pus cuiufüis grauitatis, vías ad 40. libras, plue minufue pertingens trütinandum, cui afferto. fidemadftruet experimentum : v.g. fit corpus librarum 21. quod ponderare vis; idem corpus cum pondere 5, librarum in vnocratere confi» tuito,inaltero, pondera 27. & 3. & equilibriü apparebit, Si quoq; oblatumcorpus 20, libra- rum cum ponderibus 9. & r.in vno craterum. pofücris,&in oppofito, 27.& 5. librarum pon- dera, idem euenict, Praterea fi 4. diÉtis pon- deribus quintum adiunxetis, quod fc. quarti triplum fit, vt fint pondera 1. 5.9.27. 8t.libra- rum,quodliber corpus 121.libras nonexcedens ijídem ponderarcporeris. Si deniquehis s. fe-— xtum confequenteraddideris,187, librarum,his folis 6. ponderibus, cuiuslibet corporis graui- tatem vfque ad 364. libras explorabis. Cuncta hacfüper proprietate progreilionis fecandum proportionem triplam ab vnitate inchoantis fundata (unt, quorum plenior demonftratio a- liundé petatur, nos, ne ectori cutiofo cum ro- fis fpinas offeramus, ab omni fübtiliori fpecu- latione abftinentes, folis ludicris intendere vo- lumus. Propottionis etiam dupla fer? fimilis eft proprietas; cum hisenim s. ponderibus r.2. 4 8:16. vfque ad 71. libras facilé ponderabis. Interim 26. 7 T haumasurgne luterim manifeftó liquet, pondcra fecundi proportionem triplam fe inuicem excedenría, pauciora requiri : nam vt dictum eft 4. rantum ponderibus, v(quead 40. libras expendimus, PROBLEMA. LVII, Bilantem iniquam, d ff audulemam, qt Tamen vacua equilibris eff componree Riftoteles in quzftionibus mechanicis huius bilancis mentionem faci, ofen- ditquecius vfum mercatoribus purpu- rarum familiarem fuiffe,quó ficempzores pP fertim fimpliciores, circumuenirent, huius t4 lis eft compofitio. Brachiorum. vnum alter? efto longius, ita fcil. vt (i v. g. vnum 11. fit par^ zium, alterum 12. effe debeat: interim vtrum zqué graue effe oportet, vrita bilanx vacua 1*7 Staappatcat, $i in vroque alis bilanciscro Mutbensticus. 7 dao equalis grauitatispondera colloces, vnu farfüm eleuabitur, alterum deorfum cadet, (à auté inzqualia pondera fint, vrin cratere bia- chio iz. partium appenfo, rz. libra (int, & in al- tero 11. bilanx in equilibrio ftabit, Qui bilan- cisfraudem detegere voluerit, corpus in pon- deris, & pondus in corporis locum ponat, & frausluce clarius apparebit. PAOBLEMA LVIIL Fhialsmfframine eleuare, aut &qua. plesem mon cffundende. euacuare. Ttamennoncontritum, plicatum ín phia- lam immittito,eiufque eminencem e pl ia- la orificio partem trahito: phialam enim. hocmodo pulchre cleuabis, idque cà facilius, quo ftraminis angulus in ipfa phiala fucrit acu- tior, & linez parpendicilas queextremitat p roam í 28$ Thaumaturgus ftraminis eminenti corrcfpondere concipitut, propinquior. Fiftulam etiam plumbeam, alteriufuemate- riz plicato , eius vnam extremitatem, reliquà longiorem, relinquens, breuiore phialz impo" fitá, fiue alteri vafiaqua pleno à longioreaquà exfügito, atque ita eflluere finito : quamdiu e nim breuiorextremitas in aquaerit,tamdiu flus xus ifte, etiam vfque ad phialz euacuationem continuabitur, PROBLEMA LIX. -Quatuor mundiplagas, Orientem.Qeciden- tem, Meridiem ey Septentrionem, (om Jfeauenter lineam meridianam in deferttt, abfque folis luce abfq; flellis vmbra quapiam 4Uut acu Tingnetica deffanare. D ventos forfitante conuertes, calidum meridiei feptentzioni frigidum affignans atfignum leue, & fallax eft. Truncabis forfiran arbufculà; notabifque à qua parte, cit^ culicircum Hgsi cor apparentes,preflioreslint, cam partem feptentrioni , oppolitam veró fe- prentrioni, oppofitam veró meridiei tribuens; cumcalor meredianus dilater, & frigus (quo Afeptentrione eft) comprimat : fed nec fic ccr tum tuleris iudicium, Quid igitur facto opus? Acum fütoriam quietz aqua modcfté füpcr uot ponito» eMatbematicus. 79 yonito, & natabit, fponteque ita difponetur,vt €x vnaparte ad meridiem, ex altera ad fepten- trionem vergat, etiamfi magnetem nunquam tetigerit. ( Quod fi natare renuat, eam per fu- bertraijcito ) eacnim ferri natura cft, vt equi- libre ad mundi polos fe conuertat, Si ad filuas, & deferta, periculi huius faciendi ergo te piget conferre; domi experire, pofità fc.aqua in pa- xopfide, aucaltero vafe fimili, PROBLEMA Lx. 3i tres bomines, nummorum, chartarum, aut quarumcumquevnitatum certum fume. pferint numerum, quantum quilibet Jfumpferit diuinare- Vmat vnus tantum numerum, quantum voluerit, parem tamen, atque per 4. adz- quate diuifibilem. Alteri dicito,vt totics7. fümat, quodesprior 4. fumpfic. Tertio fimili- ter iniungito, vt rories 13. fürmmat,quotiesfecun- dus 7. Tum huic;vltimo iubeto , cuiliber tot de fü dare , quot habent. Idem fecundus faciat; Idem primus. Tandem ab vno corum o&tauam partem fuorum numifimatum petito, exhibitam in 4.duc,& veniet primi numerusin 7. & proueniecnumerus fecundi, in 1j, & tertij xiumerus confurget : omnes tres proucnientes numeros inuícem adde & totus numerus con- fürget. Exemplunt *o .. Thaumatureus Exemplum. — i Prirhus fümpferit (ita ponamus) r2. numi rnos, fecundus 21. tertius 29. fuere debebit; vlrimus hic datis primo 12, & fecundo 21.0107 snis, ideft 5; retinebit 6. primus antem 24» 1e- cundus 42. habebunt. Secundus ex fuis 42.dás primo 24. & tertio 6. retinebit 12. primus at tem 48. & tertius 12. habebunt. Tandem pti" snusvtrique alteri donet, & amnes parem nu merum habebunt, c. 24. vnum ergo roga füo* zum nummorum otauam partem tibi darcySiye accipies. quz per 4. multi plicata, dant rz 8f merum primi, per 7. 21.numerum fecundi, 133. 39. numerum tettij, 12. 21. & 39- inuicem adde, & venict (umma omnium 72» PROBLEMA LXI. Concestummuficumplurium partium, "Vnic& Voce, aut vumico inlrumen- to efformare Víicum, fiue luforem ad fluminis ti- pam, aur locum prezuptis montibus : vicinum, fiue alium quem Echo inlta- bitet,accedercoportet;cui inprimisnotan m eft, quantam Echo refpondendo moram t'?* bar: quotiesitem fonum repetat : fi enim femel duntaxat, bicinium, fi bis, terucguicinium/Ps : ini 10* Matbematitus. [73 Inttoducendum erit; eo quidem compofitum. artificio, vt, iuxta echus exigentíam, fic tonos iuter, quatenus cum eadem ín nullo difcordet; fed fugam, aut melodiam aliam confonantia- rum mutatione gracilem concinat : v. g. fi mus, ficus a, nota, vt, in c, incipiat, cum eam echo repetet, aliam ipfe confonantiam, vc diapente apprehendat, deinde ad (emiditonum, tum ad ditonum, indead díapafon &c. inzquali ple- rumque notarum duratione procedendo; duas fc. interdum notas, quatuor plürefue,contra v- namechis vocem íntroducendo: echo autem eaderà refamente, conueniens aliquid fübne- ar proutartisdictamen fecutusoptimum fo- te iudicauerir. Hzec reuera magna cum gratia. fieri poffe nemo dubitet: clim enim tubicines, aliofque inftrumentiftas hácechus repetitione füpta modum delectari experientià conftet;po« tiüs fané dele&abuntur auditores, fymphonià áttificios? ordinata, inter vtrumque medij,aur íneolóco conttituti, vnde vtriufque, & mufici, & echus vocem aure percipiant. Similem feré tefonantiam in ecclefijs bene arcuatis experi* mir, in quibus cantantium voces echo ita re* plicac, vcplures in mufica cantores cíe credas, quám reuera finr. PROBLEMA LXII. FE Vnice 32 "Thaumaturou Vnico circini vulgari oualem figuram defcribere. Vodecim modos figuram oualem de* fcribendi apud Geometras reperimus» exquibus ( reliquis intadtis ) vnum.lte- rumue in medinm proferre placet. 1. Pedem v- num circini, vc fuerit opus, expan( in cylindrt chartula te&i, conuexo figito;alterumque cir cumducito : cum ouale perfectiffimum inchar- tadefcriptum habebis. 2. De co qui cx circulo fupracotium extenfüm formato (laxato po!*- 1nodum corio )exurgit non loquor:alium tàn" xum pulchecrimpm de(cribendt oualc modit?» yr uil ifuggeram, vrger. me meum ruz curio zati amicele&tor, (atisfaciendi defiderium.5u- mito ergó circinum vrcumque breuem, lame. lam ferream inter pedes habentem, vnum altero vi moderata féiungentem : futuri aur oualis longitudo efto H K, duos clauos proP* vaum- Mathematicus; 83 vtrumque terminum figito F G , aut regulam infios portantem clauos applicato : dein- de duos alios figito clauos cum prioribus quadrangulum rectangulum , oblongum ta- mencircunducto filo, conftituentes, Demum vno pede circini in centro futuri oualis con- ftiruto, alium circumagito, quaíi circulum de- fcripturus; Appia hac methodo per- fectiffimum ouale, artificiofiffimé formari :la- mella enim , que vtrumque circini pedem z- quali femper vi ab inuicem feiungit , circum- ato circino , maiorem minoremue ab exten- fà chorda refitentiam paff, nunc plus, nunc minis circini pedes expandit. Circini huius defectu opificesad chorda inclinationem figu- ram oualem folá manu fatis feliciter expedire folent. PROBLEMA LXIII. $4. — Thaumaturgus Bur [am; quam art ificsj iqparus vix ape ríat, parare, BE huius figura allobrogum burfis fcrà fimilis eft, (iue ad »odum pera paRoralis cempofitas clauditurque annulis,hoc mo do.1. 1n vtroque latere corrigia funt AB, CD, inextremitaabus annulos habentes, B D, cor- rigia CD, annulum B pertranfit, nec inde valet extrahi, caufante annulo D, quiin B intrare no potefl; luit tamen annulus B, per corrigiam D, 2. Partem burfz füpremam, fiue orificium articula corij operit, E.G F H, fub qua orificio jd plures annuli affuri, per eandem fidis foraminibus tranfeunt; in quos corrigia In ^» burfz affuta, verfus ad corrigiam CD, exct- iendam (cif, immittitur 5 Tora nunc fübd- lias aperiendi, aut clandendi in hoc fita eít, vt corrigia A D in faffüram illam immittatur;aut immiffa extrahatur, quod hac induftrià prafta- bis. Fluat annulus B, víquead I, excremitatem corrigie ALperquem tranfeat extremitas P0 annulus D, in fciffuram I, immittacur : annuus dcinde B, ab L, extra&usad annulum D, tran5" feratur; & claufaeritburfa quam aperire, arti" ficij nefcio laboriofüm erit: vrautem aperias, extremitatem L,in adductum B; annulum 17 mitte tum cx fcilura Ljannulum D,nullo nego" cio extrahes,nec vllumzettabic aperiendi obíta. tulum, PRO- Mathematicus. ?5 PROBLEMA LXIV. Vtrum difficilius, mirabil'ufue fit, perfe- Bum circulum abfque circino delineare, an ium delineati centrumpracise aftenare. Vo mathematici. familiares, induftria: mutua facturi periculum, referunturar- tis tyrocinium ab inuicem exegiffe, quo" rum primuscirculum peifedté rotundum, abs- ue circuli vfu delineauit : alter veró circuli fa- dti centrum, cufpide acus prompte defignauit, Quem hic exce lluiffe opinaris? quzue harum operationum praftantior, & laude dignior tuo judicio eft? difficultatem. vtriufque fpe&tans, merito miraberis: vix tamen vni laudé tribuas, quam alteriiufte poffisdenegate. Hac. füntin- terim, qua primam mirabilem, & laude digná reddunt, Inprimis uod figura omninm peife- &illima , abfque vllios inftrumenti vfu , folo mentis & manus adminiculo formetur. Dein- de quod qui fati circuli centrum norat, vnt* cum affignet punétum; eum aucem qui circu- Jum defctibit, infinita quodammodo affignare neceffe fit: dum zqualiflimam omnium circuli formandi partium, d centro mentaliternotatos diftantiam tamdiu obferuat, donec linez finem principio vniat, "Tandem quód circulum for- F3 mans $6 T haumatur gue mans fine propofito centro (quem & ipfe con- fequenter d zíitimandus eft ) pergere nequeat, Pofttemum verà facinus hec commendant, Quod ad defignandum fadi circuli centrum, fübrilis ingenij viuacitas fumma oculorum pete fpicacitas, manus firmitas, & mentis attento mirabilis neceffaria (ic; (ine quibus penicus im- oflibile eft, inter mille pun&a non exprella, led imaginaria tantum, vnicum, pro certo fu- tuti circuli centro, precise defigoare. Dcinde quod quiformat circulum, cum candem àcen- tro fibi propofito (emper feruet diftantiam, nó adcó multis videatur fimul intendere, quin po- tiüs (üccefliuà ad partem vltimóà delcriptam emper attendens ficilius pergacabfoluatques Centri verà inuentorem, fimul, codemque in- flantitoti fimul circumferentiz ( quz infinitis Conftat pun&tis ) intendere neceflz fit, vt vnum indiuifibile un&um, quod ad infinita alía &- quidiftans i infallibiliter affignet. Hoc quan- ti negotij fit Ariftoteles ipfe, & D. Thomas 1n moralibusinfinuant, praxin hanc opcti virtuo" fo per fimilitudinem applicantes: cum enim virtutis perfe&io inter mille errotes hinc inde pet exceffüm defe&tumque media fita fic, buius Veram fedem determinare ( quod admodum diffcilc effe afferunt ) eft fuo modo circuli ccn- trumacu defignare. " in Mathematicus . [7: In foluendis huiufinodi difficulratibusmulti malé laborant: vtidum de Apelle, & Pcotoge- ne pi&oribus lineas lincis, fübtiliores fübtilo- xibus depingentibus,contendentibufque fübri- liorem quis duxerit, occurrit iudicandum : aut dumde perfc&iffimis quibufdam arcubalifta- rijs fententia ferenda eft; quorum prior cum timo ictu (copum penetraffet, alter, non ob- Tous obice, medium quoque fcopum adeó in- duftrie petiJt, vt per diuifam prioris fagittam fuam dirigens, in eodem omninoloco, cumal- tero fixeric. Interim fi (emelin alteruttam par» tem refoluendum eft, dico difficiliüs effe cir- culum füpradidto modo formare, quàm iam formato centrum affignare : fiquidem vt didt circulum quis ducat, oportet eum & medium undtum muenire, & (imul zqualem ab eo di- dius in decurfu formandi circuli femper ob(eruate; in quo reucra tantum negotij eft, ac fi cenccum multoies affignandum jh nam neque manum in circulum ducere poffumus, quia ea (emel inter centrum notarum, & o7 culos opponatur. Quapropter cum pundum ifto momento cuaneícat, 1n promptu requie rendum eft , atque ita circulus pro lequendus: fi verà centro vifibili linea circumagenda fo- ret, circulus delincandus affignando centro fa- cilior effc. F4 PRO- LI Thaumaturaus PROBLEMA LXV. «Quot fent. punta in tribus eleitis chartit fibtiliter admodum diuinare. up quifpiam e libello 52. chartarum ij Oriarum tres, ad placitum, earumque punéta noter, Iubero tu illi, vni earum tot de 49. refiduis chartis adiungere, quoti" la minus habet, quàm 15. punéta : alteri quo- que idem facere , tertie quoque. Tuum tunc erit refidaum chattatum fümere, numeratifii 4- demere : tum qui reftabit chartarum nume- 1us,idem effe punctorü in tribus ele&is char- tis certó pronunciaudus eít. Exemplum. Trium chartarum electarum puncta fint 4- 7:9: 4: Vtad ij. adfcendant, 1; additione opus habent; 7.autem 8. petunt; & 9. 6. vt ad if-pC*^ tingant. His factis 24. chartasreftarc inuenic» uibus 4. demendo, trium chartarum 4» 7:9- iummam 20. obtinebis. Lufümhunccitca 4. s. 6, aut plures chartas , pra&ticarinihil verat;etiamfi inchartarumlibro 52. przcisé non fint, fed vel plures, vel paucio" xes: Item fiue numerum 15.fiue 14. 12,aucalium compleri velis : Tuncantem hac generali regu- ipod foret. Numerum complendum pcr tarum chartarum numerum multiplica, & pro- Matbematice. 89 producto ipfarum eledarum chartarum nume« rum adde, hac fümmá ex toto chattarum nu- mero fübítractà,(i quid fuerit refiduum,id(pro raxi lufüs.) à refiduis chartis demendumeft, [ nullum füezit facta fübftra&tione refiduum, tefiduarum chartarum numerus, idem erit cü pun&oram in tribus ele&is chartis numero: quod i (amma factis multiplicatione & addi- tionc fupradiétis confurgens maior fuerit to- to chartarum numero , hic ab illo füb&raha- tur, & refiduum illud re(iduarum chartarum numero addendum etit, vt hic punctis rium. clectarum chartarum z:qualis fiat. PROBLEMA LXVI, Quamnam ex pluribus chartis in. diuer. fes cumulos diuifis , quis tetigerit , aut co- gitauerit, diuinare. D hocproblema practicandum, rs.chat- ta (umi folent, atque intres cumulos x- quales diftingui , vc in quolibet s. inue- niantur. Cum ergo quifquam vnam charrarum vel manutetigerit,vel mente notátit;eas in tres cumulos zquales vt didum eft, ditlribuito, punétis omnium fürfum poficis. Deinde inqui- rito, in quonam cumulorum fit chartanorata : & refamptis tribus cumulis, pofiroq; co fecun- do loco, in quo chartam notatameffe ditum Fs eft, 9o Thaumaturgus €ft, omnesiterum in tres cumulos diftribuito. Quo fa&o rurfus inquires, in quonam cumu- Yo fit charta notata, atque cumulos, vt füpra, colliges, affignstum fc. in medio collocando. Tum demum vbi diftributis in tres cumulós chartis, audicris,in quo eorum fit charta nota- ta, tres cumulos, vt prioribus vicibus, colligi- to; affignatum iterum in medio conftituens; & notata charta inter omnes medium locam obtinebit, (cil. o&tauum , à quacunque parte numerationis exordium fumas. PROBLEMA LXVII. Quam ex chirtis (ibi particulatim porre fis, quilibet corum quibus porrext- fEnynotauer it, inuefligare. Roblematis huius doctrinam & exem plum accipe. Sint quatuor homines ho" rum primo 4. chartas oftende, quas. CUP earum vnam notauerit, feoríim pones. Alias deinde quarto homini fecundo monftra, Vt f- militer carum vnam notet; quo facto, has quo" que feor(imferua Similiter homini rertio fac? item & quarto. Tum primi hominis chartas di- fpone ordine, vt quzlibet earum , futurorum 4. cumulorum infima fit, füperhas hominisle- cundi chartascodem ordinc colloca, deinde 4« tertij 5 i dem cuilibet rtij, & fuper has 4. quarti, Tandem io Mathematicus, [1 hominum cumulos iftos oftende , vt quilibec dicat in quo fit cumulo charta quam notauit; quod vbi audieris, vnicuique fuam facili ne- gotio aflignabis : primi enim, prima erit; fe- cundi, fecunda; tertij, tertia; quarti, quarta i- ftius cumuli in quo reperta fuerit. Eodem per omnia modo te habe, fi plures homines fue- rint, & confequenter plures charte, Hunc por- 1 lufüm non modó chartis luforijs,fed & nü- mis,exercere poteris, & quibufcunque alijs, qua fimili poli ordinc diftribui. PROBLEMA .LXVIIIL vIuditorium inflrumentum,quo quis cla. rb à lorze audiat parare, I mathefis przíftantia commodiffima. vi- fui adiumenta adinuenire potuerit, quis eam auditui defuturam credat? confpicil- la fiquidem ad hominum cuiufuis ztatis ocu- los partim iuuandos, partim cuftodiendos fin- xir: quid ni & auditui acuendo , quod opus cft, prouidetit? etenim naturaliter cum iuuat pofle,nemo dubitet; ciim quotidiani in primis experientià doceamur, loquentem in vnapar- tc concauitatis teftudinum, aut. fiftulz longz, fiue plumbea, fiue lignea, ab ijs qui in alia funt extremitate conftituti audiri, etiam adco fub- miffa verba profcrentcs, vt à vicinis vix, aut nulla- 92 Thaumatureus nullatenus percipiantur: generale quippe ptiit- cipium eít naturalium rerum actiuitatem tu borum beneficio plurimum roborari; quod in igne manifefié liquet, qui tubo. violenter ex- pulíus, ad duos trefuc pedes diftantia corpora in uillam. 1edigit, quz tamen amoro tubo - gré plerumque calefaceret. Idipfum quoque in violenti: fontium eruptionibus luce clarius experiri cfl; qui cüm fuis à canalibus violen- ter exprímuntur, tanto cum impetu foras in lucem prodeunt, vt motu omnibuscorporibus contranaturali, originum füarum. altitudinem artingendi appetitu veluti animati , in. alum validé profiliunt. Ea denique confpicilla quz Galilza vocantur, quantum ad vifus actiuita- tem huiufmodi tub: conferant,(atis euidenter probant, lumen ipfum, fpeciefque obie&torü, wt vilibiliores ita oculis noftris melius propor- tionatasreddertia, Princeps quidam 1iglus e fua aula perfe audire potuifle fertur, quie" quid in vicino horto ambulantes, etiam f mif:é loquendo, inter fe(e conferrent, Q6 canalium quorundam, vaforac Que 6 horto 17 pÓi aule correfpondentium adminiculo €U&" niffz conftat. Vitruuius ipfe archire&torum B. cilà princeps, de vafis cubisque loquitur adiu andas acorum voces, coinmodiffimis. EX bisomnibas facile colligere licec, vnde fampfe- rint exordium auditoua inttumenta , qoi505 aA. nat paffim Mathematicus. oi paffim nobiles, magnatefüe huius noftrz ata- tis quamplurimi vtuntur, Ea ad formam per-, fundibulorum communium, ex cupro ta^ en, argento, aliaue fimili materia fabricata fanc; horum porró vfus raliscft, lacus dilaratum lo- quentis ori admouent, alterum auri imponens tes, atque fic fonum qiem in pecfund buli la- t tudine ampliorem, aure quoque collectioié excipiunt; ipfique longiüsà concionatore con- fticu i, eundem alijs prope exiftenubus clar.us audiunt. PROBLEMA LXIX. Cum. globus foramen aliquod. pertranfire nequit; alobine crafütics am verbfo- ramtims angtuffa caufa fuerit Varftio hzc alijs rebus varijs accommo* dabilis eft, vt v. g. cum hominis caput in callidem , pes in ocream intromitti nie- quit; fitne pes craflior, an ocrea anguftior, c vinum in cantharo totum contineri non po* teit, defitne poculo capacitas,an vini füpera- bundet quantitas? cüm vlna panno non tqua- tur, fitne vlna breuior an pannus longior: Li- €et autem quaftiones huiufinodi ridicula: vi« dcantur jjs amen foluendis, fubtili admodum ingenij inftantia incumbendum cft: quicquid cnimin huius rei caufam proferas, contra ra- tionem 3; 94. Thaumaturaus tionem id omne effe facile videbitur: nam ne- que foraminis folius defectus eft,cum diminue togloboomne impedimentum füfficientertol- latur : neque globi folius caufa eft; foliusenim foraminis ampliatione intactus globus facilli- mé pertranfibit : fed neque vtrique fimulattti* buendum eft; vnicum enim ( vt ante oftenfüm eít) vbi emendaueris, xem zqué perfede per- ages: fruftra autem fit. per plura ( aiunt Philo" fophi) quod poteft fieri per pauciora. Quid i- EE nulla caufa eft? non enim quicquam a9 is tribus adductis aliud , in huius reí caufam adferri poteft. Refolutio hac vel fimilis cfto. Adfaciendum facilem globo per foramen trane fitam, neceflarium noneft vni vel alteri, aut v7 trique mederi determinare, bené camen vni ve alteri, vel vtrique indeterminazé, vt fcilicet, ft. globum perforaníen tranfire velis, obftaculum (quocumque modo id przítes) amouere ne- €cífz fit; poteris crgó vel globum minaendo tantum, vel foramen augendo rantum, vel v7 trumque fimul propoztionabiliter pro exigen- tia emendando, facilem globo per foramen micatum aptare. PROBLEMA LXX. Lampade, que nec. in facculo geffata, ntt perpauirientum volutata, nec oleum effut- dat, nec extinguatur parare» Nas, Mathematicus. 95 As, oleum,cum ellychnio continensduo acumina in parte fuperiori,fiue orificio, fibiex diametro oppofita habere deber, qua cardinum vices gerant; hoccirculo cupreo vel ex altera materia folida, compofito inclu- datur? intus, foramina ad vafis cardines excie piendos, exterius veró cardines duos habentes fecundum circulum pauló maiorem priori ap- tato, foraminibus fimiliter intus, & cardinibus extra inftru&um hunc tandem circulum cum tora lampade aliquo corpore ira comprehen- dito, vt vltimus hic circulus per duos cardines jo pixidisconcauo infixus fit: Curabis autem. iligenter, vt cardines extra. circulos fixi, ab v- troque foramine intuscirculos equaliter diftét: deinde vt tam circuli , quam pixis cunéta cir- cumdans, aliquo artificio claudi,apeririue pof- fint; pixidem porró quadrat figurz poteris formare; factis demum in qualibet eius Jum cie 96 Thaumaturaut ficie foraminibus, refpirationis ergo , lampa- dem abfolueris quam potetis fcx diuerfispo* fitionibus locare, atque per menfam aut pa* uimentum voluere fine effundendi olei, aut i- gnis extinguendi periculo, modà tamen cam fuper angulos. non etigas: femper enim inte rius vas rece collocatum erit , quamdiu cat- do vnus altero fibi correfpondence altior non fuerit, quod pure E fuper vnum angu- lorum contingeret: Si tamen tibi placueritfa- cilé cficere poteris, vt etiam conftiruta fuper angulos lampade, olei nihil cfiundatur; fi fal- tem duos intus addas circulos, quorum cadi- Ties & foramina non é regione. priorum» fed in locis inter eos inuentis fiue à regione €?" rum maxime diftantibus collocentur.Ecce me^ thodum függeffi, lampadem egregiam paran* di, que artificij ignaros in admirationem ra* ere, omnino poteft. Fertur Imperator qu^ s fedem fibi hac arte adificaffe, cui cüm 1 curru infideret, fiue inclinato, fiue euerío cür* ru re&à femper difpofitus perfiftebat. PROBLE Maihematicus- 97 PROBLEMA LXXI. Chartam lu[riam inter plurimas aljas ab Aliquo motatam dininare. Haxtas luforias quotcumq volueris ad- ftantium alicui videndas porrige , qui earum vnam accuraté notet, & quot fint unctorum, & quotum in ordine chartarum [m oltenfarum locum occupet. Tu veró dum as fingularim porrigis ac deinde fuper inui» cem ordinas; earum, quas porrexiíti , numerá diligenter notatum , rétine, Cüm ergo fuffi- cientes ( pro placito tuo ) numeraueris, has fü pra reliquas non numeratas onito ; ita qui- dem, vt illarum infima, quz (cil. eft prima nu- meratarum, fuprema aliarum non numerata« rum immediaté faperpofita fit; quo fa&to quo» ta in ordine oftenfarum fuerit notata, quaris ro; huius autem numerum (i totius cumuli fa- petiori tribuens confequenter numeres , ad quamcumque numerus often(arum termina^ tus fuerit , illa infallibiliter eft charta notat: Exemplum. Charte finc forcé he A, B, C,DE,F,G;H, l5 inter quas notata fit quarca D; fingulas autem monftrando, & proijciendo numeraueris eie num. 9. Refumptisergo his 9.nümeratis, Gc fa- pra aliasnó numeratas füpra dicto modo col- € locos h " 98 Thaumatureus locatis; interroganti tibi, quota fit, quz nota- ta eft,refpondebitur quarta, Tum ab omnium fuprema I, quz vltimo monftrata eft , inci- piens,& numer chartz notat, 4. ci ribuens, fequentem, H, quintam vocabis, ficque dein- Ceps perges, donec numerus omnium quas oftendifti , 9. füper aliquam terminetur, que etit D, quam prius notauerat. PROBLEMA LXXII. De tribus feminis poma numero dpequalia «que car? vendentibur, d eandem pecunie fummam veferentibus. E Oeminz tres poma venalia ad forum có* ferunt: vna ro, altera 3o. tertia 5o.Qua- ritur an hz feeminz poma zquali pretio vendentes, qualem pecuniam referre poffint? Refpondetur affirmando: hoc modo. Primà cum mercantibusconueniunt pro 7. pomisal- bum vnum acceptura : quz ergo ro.habuit 7- dat, accipit album , & tria poma retinet: fe- cunda, quz 3o, habuit, :$, dar, retinens 2. & accipit 4. albos: tertia 49. poma dat. ynicum retinens, accipitQue 7. albos Primaporró fa- mina, aduertens fc refpectu aliarum exiguam obrinuiffe pecuniam,pretium auget, & abem- prore altero pro quolibet pomo tres albosex- igit: Pro tribus ergo pomis. albos accipiens g cul Mathematicus. 99 cum priori albo, quem pro 7. pomis habue- rat, compitat, inuenitque ro. Secunda profe- us huius mula, faa non minori pretio ven- dere vult: & pro remanentibus duobus po- mis, 6. albos accipit, quos cum reliquis qua- tuor computans, ro. quoque reperit. Tertia fimiliter pro vnico pomo rcfiduo ttesalbosac- cipiens, reliquis 7. annumerat, inuenitque fi- cut & aliz , 10. albos : atque ita contigit, o- mnes füa poma, numero licer inzqualia, codé tamen vendentes pretio, equalem omnino pe cunia fümmam retuliffe. PROBLEMA LXXIII. In quo varie nmmerorum proprie- Zates enumerantur. Rima.Omnis numerus eft adzquaté di midium illius, qui ex duobus alijs inui- cem additis confürgit; quorum vnus il- lum priorem tot excedit vnitatibus, quot al- terab co deficit: v.g. 7. eft dimidium 14.qu&& €x 8. & 6, con(ürgunt, ex 9. & y, ex 10. & 4. €x II. & 3. ex 12. & 2; ex 13. & 1. quorum v7 nus tantó 7, maior, quantó alter minor eft. Secunda. Ex additione 2. ad, proucniunt 4. & ex multiplicatione 2; per 2, etiam 4-pro ducuntur; quam propietatem in nullo alio nt- mero integro reperias, vt fingulos percurren- G z do pa- 160 Thaumaitroue :do patet: fi enim 5. ad 5. addideris, facies f; fi verà 3. per 2. multiplicaueris, 9. produces qui numeri multàm diferunr, Inter fra&tos numeros nihilominis infinitos pene dati cer- tum cft, qui fibi inuicem additi eundem con- ftituant numerum, quem vnius peralterá mul- tiplicatio gledérec fos vt offendas íta facito» Sume duos numeros, & corum fümmam pet quemlibet eorám diuide : quotíentes inuicem additi, eandem facient (ammain , quam mul tiplicari: vt bene Clauius, (cil. propofitionis 56. libri 9. Euclid. vt v.g fi iz. quz eft fam- mra horum duorum 4. 8. pervtrumque HON diuidas, quotientes erunt hi; .& 1$ quos inuicem addideris, venient 44. qua non minus ijs in fe du&is producentur. Tertia, Numeri 5. & 6. circulares ecantur Is fimilitudinem : nam ficuti linea in circu um duéta vade ccepit, ibi definir, ita. hi duo numcti in fe ipfos duáti, & in produ&a, e poda produdha, quantimcubque 'i- derit procedendo, femper in feipfos delinunt: nam fi s. per 5. titultiplices, »5. fi25. perf: 1?f* fi 125. per f. 625. prouenierit; qui omnes in $* dcfinunt, Similiter (i 6. per 4. maltipliceo 3 fi 3 6. per 6. 216. fi 216, per 6.129 6. exurgunt &c. qui quoque femper in c. tetminantur- » Quarta. Numerus 6, eorüm quos ariciime tici perfectos, hoc eil, omnibus me | | ) I Mathematicus. 10; aliquoties fimul famptis zquales nominant, primus eft, cuius generis quam pauci fint,mi- rum eft, quamque hec numerorum perfectio rara fit: ab 1.enim víque ad 40000000, fi- ailes numeri 7. tantüm fünt , hi videlicet, 6. 28. 496. 8128. 13 0816. 1996128. 33550326. in quibus id quoque tam mirabile, quàm fin- ulare eft, quod alternatim, in &. & 8.definát. Dele&abir forfitan beneuolum le&orem artem huiufmodi numeros inueniendi addi- fcete; quam lubentes trademus, cüm vt eorum probata curiofitati faciamus fatis, tum ne có- muni plerorumque errori fübfcribere videa- mur, numeros imperfe&os perfc&orum cata- logo adícribentium, quorum vnus eft benà litteratus quidam huius (culi hiftoriographus qui (fe hoc ipfo arithmetices ignarum faffus) numero 120. perfe&ionem bui vult. Hac itaque induftrià iftiufimodi perfe&os numeros offendes, Scribe ordinc tot, quot volueris nu- meros, duplá fe proportione inuicem exceden- tes(fi paucos fcripferis, numerus perfe&us par" uuserit; fi multos, magnus) quorum omnium, additione facta, fummam confidera : fi enim illa non fit numerus primus, hoc eft, fi aliter quàm per 1. (it diuifibilis , alium quaere de- bes maximum eorum quos addidifti, propot- tione dupla excedentem, & fic deinceps, do- nec fumma ex omnibus fimul additis profi E $; lent, 102 Thaumaturgus liens, fit numerus primus, id eft, per r. antüm diuifibilis. Hanc igitur fummam, quz nume- xus primus eft, per maximum additorum mul- tiplica, & inde proueniens numerus perfectus €rit, Si maiorem dcfideras, vlterius in propor- tionc dupla profequere, & vt füpra dictum eft per omnia fcio Exemplum. Numeti 1.2. 4. 8. 16. &c. proportione du- pla fe inuicem excedunt; horum primum, fe- cundumque addis, & faciunt tria, qui eft nu- merus primus, quia indiuifibilis niü per vnita- tem;hunc ergo per 2. (qui additorum maxt- mus eft) multiplica, & 6. primus perfetorum profiliec. Vlteriüs fume tertium numerum 4 & illum cim precedentium fumma compu- tà, eruntQue 7. hic quoque numerus primus eft; quem fi per 4. multiplices, aler numerus perfe&us, 28. profiliet. Si vero hos quatuor 1.2. 4.8. inuicem addas, fumma crit 1: qu non eít numerus primus, quia per 3. & - di- uifibilis : quapropter huic fequencem nume- rum duplum addi neceffüm eft, vt dicas, 1« ?- 4- 8.16. faciünt 3t, numerum primum; huncfi per:6. multiplicaueris, 496. accumulabis, qui numerorum perfe&oruni tertius eft: c deinceps. - y . ta. Omiffis varijs, excellentiffimis d ro imi I Mat bematicus. 103 meri 9. proprietatibus, hanc vnam füummé no- tabilem huc adferam. Quemcunque numerü vis tibi propone, attendens Set ipfe vnitates vltra 9. femel aut pluries incl 'udat : certo cer- tius cius elementa feoríim fumpta, & ab vni- tatibus denominata, etiàm prater 9. tot inclu- det vnitates, & non plures; quot quàm fi vnü eundemque numerum complexum conftitue- 1ent : fi enim 27. ter 9. rccte conftituant , et- jam 2, & 7. preter 9. nihil continent: fi29. vltra tet 9. continent 2.vnitates; in 2. & 9. toti- dem quoque prater 9. vnirates reperies: fi24. Mem 9. 6. habent, in 2. & 4. 6.quoque re- peries &c. Sexta. Numerus rr. per 2.3. 4. f. &c. mul- tiplicatus femper in duo fimilia elementa de- finit: nam bis rz. faciunt 22. ter 11,33. quater it. 44. quinquies rr. jj. &c. Hac de numerorum proprietatibus dida füfficiunt; non enim omnes & fingulas vfque ad minimam referre mei eft intenti: vbiergo vnicam rurfus ( quam filere nequco ) admo iü hotabilem proculero, de his fiiam, In hisduo- bus numeris, 220. & 284. licet multüm diffi milibus, illud valde mirabile reperio, quód Y. nius pattes aliquouz inuicem additz alterum conftituanr,& huius partes aliquote fimul fum- pre iftá adequent: partes enim aliquorz hu- ius 220. fünt I, 2, 4» j 10. 1X. 20. 2244455 110, py qe 1304. Thaumaturous ^ quz omnei fimul faciunt 284. huius verà 284: partes aliquotz, quz funt, 1. 2. 4. 71. 142. fa- eiunt 220.quam proprietatem in mille alijs mi- mimé reperias. — ' PROBLEMA LXXIV. Feregiam lampadim (ibi-ip de oleo quite Tum opus ejf prouidentem, artife- tiose componere. Y 7 Vigare lampadis e à Cardano libro de fübtilitatibus lefcripta,non tangams quam dicit oleum non aliter dimittere» quàm ab ellychnij amma, & calore rarcfa- tum, ficque locum ampliorem requirens, A- liud veró genus lampadis, cuius compofitio valde ingeniofa eft,non negligam. Columna xem, fiue cylindricam habet figuram, circain" " feriorem partem exiguo foramine oblongo; B duplum Mathematicus. 1355 duplum latitudinis, in altitudine habente,per- forata, vt non folim cllychnium extrahitpof- fit, (ed & oleum (üo tempore libere cffluat, cft quoque vafculum, oleum quod cflluit, re- cipiens,cx quo ellychnium ardens alimentum. haurit: in vafculum hoc tamdiu cfiluit oleum, quamdiu foramen in lampade reli&um non obrcgit: fola enim attis, qui in effluentisolei locum fübintret;inopia,oleo fluxum prohibet, &t quamdiu foramen exteriüs olco tecum nó eft, communisoleo, alriQue tranfitus libereft, olco quidem, fuo femet pondere exprimente, ati verb füpremum locam naturaliter peten- ti tranfitum non negante ; quod (i cflluxa o» lei quantitas, foramen, quo atr intromitteba- «ut, femel occluferit, luxum olei (ifti neceffe eft, ni parsaliqua lampadis, contra omné na- tura ordinem, vacuetur, Ea veró de qua hoc problemate przcipud agitur, ijídem ferà fundamentis innitirur qui- dem,at eius ratio long? (übtilioris inuentionis eft. Lampadis precipua patseft vas C D, prope fundum, foramen habens, & in co fiftulam C deorfum paulifper incuruatam, qui oleum fü- raellychnium effluat,alia eciam fiftula longior atiorque in ipfiusJampadis medio cft , cuius culmen ipfüm lampadis tegumentum intrin- fecus contingit, vbi perforata cft : ex inferiori yerà parte in minorem definens fiftulam E, & Gj fando 106 Thbaumaturaus fundo edu&am, ad fundum cupz füppofitz A B fere pertingit, ita quidem, vt cupa olco debit? (ad ellychnij combuftionem ) refeci, foramen E, oleo crefcente occludatur. Obtü- rato nunc vtroque foramine C & E, paratam lampadem oleo imple : deinde , ijdem fora- minibus referatis , ERREUR cupa ellychniü continenti debito modo ( vt in prafenti figu ra manifefté MEO Ut Tucbliss fic, vtet- fluens oleum fuper ipfam ellychnium decidat: per fiftulam C oleum ftillans vas implebit do- nec foramen E, qer quod ingrediebarur act, obturetur ; igne vero oleum cupa: paulatim depafcente;per detetü E foramen ingredietur aer, effluetque oleum, eiuídem cum ingrelfo aere quantitatis, atqie ita abundiffima, nec v7 lo modo füperHua olei prouifio durabit, qut7 diu vel vnica olei guttula iri ipfa lampade e ftabir. Quorum periculum, cam aqua & vafe terrco, exiguo zre facere poteris. pe Credibile eft huius fuiffe actificij mirabiles illas Athenienfium lampades, coram Mineruz ftatuá pofitas, integro anno, contingente illas nemine, durantes:fiquidem magnam olci quà titatem vafi AU ipi C D fimili imponere poterant. cum e| lychnioinicombultibili, quai compofitionem apud naturaliftas inuenies : :quà fic lampades oleo abundatillimz, ellych- ;nijd; renouatione non indigentes,longo tc" 4 pore Mathematicus. 107 pore, iuxta. olci quantitatem, indeficientes per- manerent. PROBLEMA LXXV. De lufu metarum. Vis crederet vnico globi i&u liber pro- ic&tijomnestotius lafus metaspoffe pro, fterni? mathematicis tamen principijs omnino demonltrari poteft, id factu impofli- bile non effe; aut (altem 7.8. & quemlibet nu- merui his minorem pro placito poffe deijci; fi modó ludentis manus rana in proijciendo dexteritate polleat, quanta intelle&tus in veri- tatem cognofcendo promptitudine. Metz etenim. fümmatiím nouem fünt in quadrum perfectum, in quoliber latere *. ha- bens ordinatas ter autem 7. faciunt 9. Pona- mus igitur peritum aliquem luforem metam 1, inferiüs , proicéto globo tangentem in 2. pellere 108 Thaumaturaus y pellere; 2. füper 5. cadet; 1. autem à , ad j.de- «linabit, eamque füper 6.trudet; 5. verà deie- €ta 6. verfus 9. voluetur eamque deijciet :por- 1ó fiipfa 2.in 5. & 6. irruiffec, ipfa r.ex 2. in $.& 5. in 9. pelleretur; atque fic fola 1.globo percuffa, fex alias quinque fcil. fca me- diaté vel immediate profterneret :at veró glo- bus poftquam r. tetigerit, tres reliquas facilli- mé deijciet, fi nempe 4. duntaxat in 7; propul- fa,in 8. ( ob refiftentiam quam à 4. paffüscft, à re&ta via paulifper declinans) irruat; autfi 4. 3n 8. pellens, via re&a in 7. pergat: ita omnes lufus mctas inuerfas habes, idque ob motum xeflcxionemd; metarum, qualem fupponimus, quod Geomctricis, opticisque principijs om- nino demonftrabile eft, prout latiüs conue- mientiusque-oftendemus, vbi de lufu pila pal- mariz tractabimus, E Aduertendum hic eft, non ab vno tantüm latere incipiendo, fed duobus modis id-ipfum praftari poffe, dirigendo fcil: r.in 2. aut in 4 item fecundüm eandem normam, & cadem principia, pauciores quàm 9.ad placitum,pof- fe deijci, vt 8. 7. 6. . Item globum per vias di- xerfas & diuerfimode obliquas intrudi, v. g- deijciendo has metas 2, 9. & 7. aut 2. j. j- aut 35.8. & 6. porró hzc regulariter loquendo dicta intelligas velim: nam globi rorati, me- tarumdque per tranfüerfüm dlasirüs motum, uat ciufque Mathematicus. 109 tinfque effectus, per accidensaliquod, admo- dum irregulares eífe poffe manifi filii cit, PROBLEMA LXXVI. De fiffiuis confpicillis, e$» facili co- rum ftruitura, I quem varia obic&orum colorato deles Gas, coloratis vtatur fpecillis: cuiusenim. coloris lizc fuerint, eiufdem & illa appa xebunt: viridibus támen confpicillis id nega- mus, per qui confpeda fufcum quendam & pallidum, veluti; mortuum colorem induunt, in co tamen cuiu/libet coloris omnia antecel^ lunt, quód potentiam vifinam non mod re« €teent, (cd & confortent , efficaciterque con* feruent. Dele&tarene ciufmodi quz obiecta perfpeétà muliplicent ? Ecce. modum quo ea prepares. Éorum vitri vtriufque vno latere, folito mote, compofito,teliquum latusin mo* dum gemmularum fcindas poliasque opottet: per hac fi domum afpexeris, ciuitarem: fi ci- Vitatem, prouinciam te vidiffe putabis: fi mi- litem videris, exercitum credes: tandem quot in his fpecillis plana forinfecus formaueris ob- ie&um toties multiplicatum apparebit, cüms fpecies vífibilis toties ad oculum deriuctur, quo plana fünt in planorum enim diftin&io- nibus priufquam ab obicdto ad sedet JC Aie pe- no T haumaturaus fa fpecies perueniat , in tot pattes, quot pla- na fünt, diffecatur; in tot pattes ( inquam ) nó iegeles, fed homogenias , & proportiona- les, fic vt omnes iftz fpecies, cüm obicétum totum referant, fimul iumptz tantam obici magnitudinem reprarfenrent, quanta appare- zety.ex confpicillis ciufdem magnitudinis, v7 trimque vniformiter politis. Huc inopes huc auari diuites, quos dcuorat auri. facra fames, confluite; atque horum confpicilloram víü,ve ftros (altem oculosbonis fatiate: vnum interim. yosvolo monitos, vr expofitum nummum non nifi fcpofitisconfpicillis ni falli velitis) relumas tis: nam fi manum in nummum verum tuleri- tis, mirum crir, & mere cafaalc.Pro cautcla auc tem obferuate , vos ram diu verum nummum digito minim? rangere, quamdiu fuper omnes nummos digitus non apparet, Alia quoque n- fignis voluptas in conípicillis reperitur, nec prioribus minor:fiupt enimcius generis, qu obiectum quodlibet pulcherrimé diminuant, omnefque eius partes licet vafti, & corpulenti, in exigua reprarfentent fpecie: dum fcil, domus ingens, fupetbum edificium,hortus item amc- nus, omni florum varietate, viua colorum d! €tetionc; operc naturali commixtorum, depi- &us, fuauiflimus denique ridentium prarorum viror perfpicitur, omnia pulchra, omnia dcle- bilia, omnia mira apparcant, quorum certé elcgan- Mathematicus, nr elegantiam, verbis licet politis nedum. expri- mere nequeas, nec vllis quantumuis peritis pi- €toribus,ne Apelli quidem, vllo artificio aut induftria, quicquam fimili cum obiecto vlla ex parte comparabile. Milos polis fit. Ho- rum ftructur methodus hzc eft, vc aperté, ita. compendiose explicata, Artificium totum in co fitum eft, vt fpiffiora citca circumferentiam vitra, in medio veró tenuiora formetur; fic e- nim conftcu&ta vifualem angulum díminuunt; vnde fit, vt oculus per hac in obiedtum quod- libet pulcrum intendens, reprafentata fpecici elegantiam admiretur. Eft & alius huiufmodi confpicillorum iucundiffimus vfus, Ea fupra fc- neftram erige, & per plateas tranfeuntium qué- libet fpecillis obie&a eleuantibus videbis, ipfe non vifus. Eleuatio hzc me pulcherrima: cuiuf- dam inuentionis memorem reddit. ; Qua fübtilitate nummum-vifu elapfam vurfum videas. Sumito peluim, fiue aliud quodcumque vas ad placitum, vtcumque latum; quem impolito nüramo paulifper à te remoue, donec nummus oculiselabatur, hunc (i denuó videre defideras, ad peluim accedere neceffe non eft, aquam fo- lummodolimpidam infundi iubeo, mox qui priuslatebat nummusiterum apparebit. Reftat, vr de confpicillis iftis Galilzis ( vt qui "m Thaumaturaus quibufdam placet) alis Hollandicis, & Atte flerodamenfibus priufquam: prafenti proble« mati finem imponam, paulifper differam; que fan& omnium vifüialium inftrümentorum prin" cipem fibi locum facilé vendicant. Przracta quidem confpicilla (enibus & iuuenum oculos 2ffingunt; hec autem linceos praftant, atqtte non modo quid hincinde in terris fiat; verunt quidinipfis celorum orbibus lateat, nobis a* lis incognitum, referant. I. Vmbrofa quedam S opaca corpora, folem ipfüm veluti circum- «antia patefáciunt. TI. Planeras riouos, Iouis quidem atque Saturni comites demonftrant. lil. Veneris zqué bené, vc Lunae augmentum» & decrementum, iuxta earum ad folem appro* ximationem,aurab eo elongationem declarát. IV. Inntmeras alias ftellas, alioqui nullatenus nobisapparentes, circa ftellas fixas Firmamen" ti, & quaslibet alias. deteganr. Inftrumenturt haud difficili modo paratur. Vitra bina fiunt, vnum vtrimq;conuexum,alterum vtrimq;con" auur;illud vni extremitatii cuiufdam vifüalis tubiappofitum,ad exceptas fpecies dilatato an* gulo vifuali augendas; hoc veró alterí extremi- tati ad difcernendos radios, quos prius vitrum fe folo confufos reprafentaret, applicarum :tt- busautem mediusnimium lumenaliàscircum" ftansarcet: fiquidem ad erfpicaciter viden (i, obiectum in lumine; oculum autem. intenebris &líc plurimum seferc. Porre Matbematitus. n Porró: quod ad proportionem inter vtrumq; vittüm, & cubi longitudinem attinet, licet ca Cerca (üb(it regula, experientiz ramen omniü ferum magiftrz potitis tandum eft : indubié enim qualibet portio, licet forte regulata vi- fui cuilibet propria non eft, eritque admodum diflicilé concauitatem, conuexitatem que; lon- gicudini cubi, fatis exacté proportionare, PROBLEMA LXXVII. p magnete, c acubss eo delibutis, A quorum quotidíanus nobis eft vías, leramque mirabiliora cüm fint, ipfo v- fu frequenti vilefcunt, nec eorum pra- flantiam, vti par effet, admiramur. Quis non mirctur ferream acum tacto femel magnete adeo intimé eiufdem virtute imbui, vr non fe- sel, aut bis, aut centies, fed d facla, vnum i [271 J z ana. Thaumaturqus exiremorum meridiem veríus, verfus feptens xtionem alterum conuertens, quouis ctiam a- pee modo, conquiéícat? Quis hoc mortar ium crederet, nifi fenfum (uorum teftimonio comprobatum: Expermur omnino, ferreum annulum, ad rudis huius, & malé compofiti pidis contactum fürfum attrahi; huncautem. alterum fecum eleuare;tertium, quartum &c. vfque ad octauum, & plerumque duodecimü, po lapidis maiori, minoriue piaftantia, velu- uti £284 abíque nexibus catená, per folam lapidis virtutem in fuis efcibus ira manifc- iflimam, vt in fuis caufis occultiflima elt, ex primo ad fecundum, tertium &c. annulos in- fenfbiliterdiffluentem Nonne & ipfos cultel^ los, fi femel fammo duntaxat acumine lapidé unc attigerint. clauos, acus, & fimil;a furfum attrahere probamus quin etiam ferream ma- num, füpra afferem;ad folüm magnetis,füb co motum, litteras efformare nouiffimum cít.Hi- ftorijs traditum legimus "Tarcarum fagacita- tem,huius lapidis adminiculo, Mahomet cot- pus infame, ferreá conclufum tumbà, à terrà eleuatum nec vllo corpore, nifi folo aere ta7 &um, immobiliter irmaffe, Referente Plinio hiftor. natur. lib. 34- cap. 14. conftat archite- €um illum ingeniofum Dinocratem Atfinoc um in Alexandria, Suam lapide arcuan- dum atrenta(le ; quo firaili fallacia iftius.Dcz z Mathematicus. ns fepulchrum in acre (üfpenderet. Horum cau- fam, prater occulriflimam ferri, magnetifque Íymparhiam, vix affignaueris. Magnes ex vna ne ferrum à e reijcit, xaltera ad fe trahi inc non totis fricandis acubus vtilis eft, fed. ex folàm partes, qua (ufpenfo in pacato aere per filum tenue , magnete , aut afleri (aper a- quas natanti fuperpofito, ad polos conuertuns tur. Qua decaufa acus magnete perfrictz,dum ab infularum fortunararum recto meridiano defle&imus, fepkentrionem przcisé non defi- gnant,fed octo interdum gradibus ab codem declinant,cüm ad polospotiüs quàm ad vllam terre partem tendere videantur: (ienimacum duobus cardinibus inter duo vitrea plana fe- cundüm meridianum circulum ere&ta conclu- feris, ex vna parte ad poli ar&tici fupra horizó- tem, altitudinem attolletur ; ex altera, ad an- tarctici,füb horizonte depreffioné demittetur. Cur magnetis virtus tam aquá quàm igne deperditur? Ratio hac ex occulriflimis natu 1z arcanis petenda elt; cui affigaande( fateor) non füfficio;ferro autem eum conferuari,ma- ximeque roborati probariffimum eít: tanram enim vim ferri beneficio accipit, vt eo circum cin&us, quadruplum artrahar eius, quod nu- dus attrahere. Teftes mihi funt hi oculi;quód. ynum Ambftcrodami viderim, nudum quidé 3 Ha vix x$ Thaumatureus vix vnius vncie clauim eleuantem ; ferto au* xem te&um, malleum plufquàm octo vncía- zum füfpendentem.Huius virtutis augmentum. & robur optime norarunt Ioann. Baptift. & Guilh. Gilbert, ex ferri prafentia caufati. Hoc rurfus mirabile cft, quàd quantalibet fit lapis magnitudinis,in daobus tamen folum- *modó punctis eius vis lateat; quem fi in plu- tima frufta diuiferis, quodlibet horum fimili ter in duobus diametraliter .oppofitis punctis virtutem fitam habebunt : quotum inuenien" dorüm hunc (ex Gilberto ) accipito modum. Lapidi vtcumque rotundato ferream acum fu- perpone;per fuum centrum, fiue medium eum tangentem : hanc moue hinc inde , donec fu- bitó immota hzreat, ex centro ( vt dictum eft) lapidi adhzrens:tum enim vna eius extremi- tà borealem, altera anfttalem lapidis polum defignabit: füb acu lineam nota, eamque 2! vfque lapidis circumferentiam continua; quo' cordulz aut fili vfa facilé pratítiteris. Hoc no" tato, in lapide, circulo, alium inueftigaro prio" xem duobusin locis oppofitisfcindenté,qucht vt priorem, cordulà iiber aut circino à race lapidis partem ( fi tamen rotundus erit) expanfo. Tertius circulus eadem ratio" ne quaitus;operationi taz fidem faciet: f1e7 nim per puncta interfectionum priorum circu lorum pracisé tranfeat, correcte, fin aucem in- €orree 7Mathematicus. hol eorre&é operatus fueris. Eadem. puncta hoc altero modo inuenies. Sume ferri particulam ad hordeacei grani longitudinem, cuius vnam duntaxat extremitatem lapidi offeres, varijs locis admouens, donec ei ere&a adbareat, & punétum à ferro erecto tactum, polus vnus, pars oppofita, altererit.Difcernere auté quod- nam boreale fit, & quodnam auftrale, cum difficileadmodum fit, operz pretium fore du- xi, methodum qua id prattes, infiauare, In- uentum lapidis polum vnum horologio par- vo folari admoue : fi enim polus ifte partem acus magneticz borealem attraxerit , au(tralis e(t: (i auftralem, borealis. Aliter. Acus recens paratz, necdum magne tica virtute delibutze extremitatem vnam po lo lapidisinuento adfrices; harc füo cardinitm- polita vc liberé circamagatur , quod quais , indicabirzft'enim fri&ta extremitas ad fepten- trionem vergat, polus lapidis quo peifricuifti, borealis eft, & contra. PROBLEMA LXXVIIL Hifforiam Ione à pifee ab[orpti, vé magnetis exhibere. Antz primo vas capacitatis przparetur quantam hiftoriz exhibenda ratio po &ulabit Amplum fornifecus varijs f Hs; gans n$ Thaumaturgus gutis exormdtum , vcl fi mauis, peluís vitrea; huic negotio peragendo deftinetur. Secundo, efligientur. ex leuiffimo, & optime prius ex- ficcato ligno, aut charta due imagines; pifcis, & Ionz5 pifcis quidem feu balenz, ore imma- ni ri&u hiante, fübereispinnisatque branchijs ita liberata; vt facilà ac (ine impedimento na- titare poffit. Ionz veró ftatua ad hominis in. mari Buctuantis, ac iam iam (übmergentis fi- militudinem conficiatur, cuius manus clips caput flatex optimo chalybe,colorcindu&tum, ne mifterium patcfiat; in ventre verà pifcisme- dio magnes é filo zneo füfpendatur, quod fi- lum manubrio fit inftru&tum fupra dorfum pi- fcis parum eminens, vt magnes iuxta polos fuos pro machinam tractantis arbitrio dirigi poflit. Hisita rit prparatis, ponantur amb: ftatuz in vafe pradi&o,feu vitrea plui obuer- fo polo magnetis inimico (tatux Ionz; nc fta tim coeant, conftituto itaque rempore;quo 2 icos iucundo fpectaculo recreare dcfideras; obuerte polum magnetisamicum per fuperius. manubrium ferrei p ; & fumma cum admi- ratione videbis ftatuam magnetis praíentiam fentientem per vndas ferri, & fummo impett ventrem cetí introeuntem. Si veró. defideres eum à pifce rurfüs euomi, (ic operare, obucr- te polum aduerfum ftatuz, arque hzc fentiens fcinimico iunctam confottio, ilico rclicto vcn" ' " uc Mathematicus. b: tte fugiet extra. vi magnetis expulfita eiectas, cui fi oppofüerisiterüm amicam partem, de- nuó à príce vometur, atque hoc fpectaculum jucundiffimum tamdiu durabit, quamdiu prz- dicto modo operaberis.Sapé hac ludricain fi- mili materia à. nobis fumma cum intuentium. ádmirationc oftenfa. PROBLEMA. LXXIX. Chriftum [uper aquas ambulantem, cy Pe- tro iam iam (ubmeraenti fuppetias feren- tem, magnetico. artificto exbibere. Vantum fieri poterit, exleuiffima mate- ria ex(culpantur ftatuz- Chrifti & Petri, huius quidem ad hominisiam iam peti- clitantis fimilitndinem; illius. veró. rectà fuper aquas incedentis. mirgere Petri ponatur va- lidum magnetis fruftum, manus veró. Chrifti ad füccurrendum Petro extenfe aut qualifcun- que toga pars Pecium refpiciens,, ex optimo. chalybe confecta (int, & habebis omnia ad hi- ftoriam exhibendam requifita, Ha igitur fta- tua: pelui (uperiori aquis repleta, prius fübe- 1cis limbis infra optimé fultz,ne fuper aquas vacillent, imponantur, & ferrez nanus Chri- fti mox fentient vim magnetis à pectore Petri diftufam, magnes veró trahet ftatuam Chrifti ilicó per zquora meantem, ac in amplexusfe- fc Pec infinuantem,quod maiori artificio fiet, H4 fifta- 120 Thaumaturaus fi ftatua Chrifti in medio fueric flexilis,fic e- nim incuruabit fefe fumma cum intuentium & admiratione & pietate. PROBLEMA LXXX. H IMachbinam magnetico artificio con[frutrt Tydremantie fpeciem referens. As feu crater aquá repleatur, & in co SM. nauicula füberea imponatur , in mecio homunculus ligneus accommodeturfe- xd fuillá, per medium infixus ita in equilibrio spofitus, vcleui quocunque motu fe facilé mo- uere poffit, habeat in manibus remos, füb pe- «libus fuis fraftum magnetis, in circuitu crare- sis alphabetum fitexaratum. Homini igitur ce dubijs rebus refponía petenti , quafi vcra r7 fponíürus ligneus homunculus, manibuscya- bam agitans ad cas litteras nauigabit, quere" fponfum fignificare poffunt, Nam fub tabula qui FART in manu habuerit, quo placuc- zit cymbam facilé deducet , & fic combinats elementis refponfa dabir. fic Porta : Plurima huiufmodi à fedulo natura fcrutatore inuefti" gari poffunt & confici, yt aquilz volantes,fta- tuz ambulantes, pifces natitantes, cygni; a? fercs, canes bibentes, hirci cornibus fe impe" tentes, altus & chorez ftatuarum , '& omnis generis machinz, quasduscuara. Graci voca finga- Mathematicus. Yl. fingulari magnetis beneficio reprafentari pof- funt: quarum confectionem libenterhicoften- deremus, verüm quia omnia breuiflimé tra- €tare conamur, iam omittimus, vt fimul alijs occafionem plura huiufmodi excogitandi praz- beremus. , s Ferrtitn in aere virtute magnetis Jifpendere. . Defigatur ferrum inferiüs tenuiffimo filo, & dum harere füpetiori lapidi anhelat, ina£- xe fufpenfüm perpetuo motu: ac trepidatione nutans ac tremens, tam diu,quàm diu magne- tis prafenciam fentiet, videbitur. Quaratione ferrea [cobs cumulo arena per- mixta breui feparetur. Vafe aliquo aut in morrario contüfüs má» gnes,cumulo arenareo mifceatur. Nam admo- to magnete, vel nudo, vcl alio velo quopiam te&to ad tegendam fraudemilicó ferrea fcobs, velüt federe coniunéta in capillos conferta curret, lapidique tenaciter adhzrebit, quam decutiendo feozfim pones, ac denique app' i- cabis lapidem ad cumulum relictum, ac teli quam partem magnete captam fepofitz appo" nes, donec totam ferream fcobem feparatis. Exercitum arena pralianicm repr efentare, H;r Xeixis. 1322 Thaumatureus Xerxis alicuius exercitum vt referantarenz fic procedes. In puluerem contufus magnes fcobi ferrez mifceatur, qui fi füpra tabulam zieam aut ligneam ponatur, & fubtus magnes admoueatur, iuxta morum magnetis videbis nunc progredi,nunc recedere;nunc erigi, nunc dcprimi, inhorrefcentes ad prafenciá magnetis arenulas, ac nunc fugá, nunc infecutione ab- folutiffimum pralij fimulachtum referre,prout polos magnetis applicueris. «Qua ratione ferrum fuper tabulam Tmcedere poffit. Mediam acum pones füper tabulam affri- € tamen prius baí acus ialterutri parti ma- etis; quo fado magnetem applicato fub ra- £u. adlocum refpondentem ba(i acus,& mox eum fumma voluptate vídebis acum fefc eri- pee & ad ductum manus fefc infra rabu- am mouentem. Cui fi contrariam partem ob- erteris, non iam baíi, (ed cono incedentem yidcbis. Ft arietescornibus fe impetant. Ex charta leüiffima & fimplici fiant duoa- tietes, quos fübereis raticulis aqua impones ]bené firmatos, i porró amicos cuosfpectacu- Jo pugnantium arietum oblectare dcfidercs tuque füberi, magnetem,amicumaltero pun- 1 &o afpi- Mathematicus. 123 &o afpicientem impones; & mox magnetic Íympathià atictes tractos cornibus (cfe impe- tentes cum voluptate videbis, (i veró inimicis coniungantur pun&tis retrocedentes;iterumqs, congtedientes. amicis coniuncti pun&is, Ea. dem ratione reprafentare poteris duos pugi- les inter fe digladiantes, fimiliaQuc innumera, qua magillrà omnium experientià edocti ad. oble&auonem hominum proferre poffumus. PROBLEMA LXXXI. 2De «olipilis, ftue alobis incendendo i- gni aptiffimas . Nea vafa fünt, aut ex quacunque mate ia igni refiftente confecta, foramen cxi- guum habentia, vnde aquá impleantur, hac igni admota,quamdiu non calefiunt, ni- hil quidem efficiunt; fi vero aqua tandem ca- EN : au icfada mA Thaumaturgus lefa&a ratcfiéri iacipiat;foras cum impetu;fi biloque erumpit, fic vcfpe&antem delectet, carbones hoc infttumento adeo potenter ac- ceudi,vt eitis operá ftipites & ligna tumultuo- sé cremata in Erilan coníumantur, Vitrüuius lib. r.architectutz fug. cap. 9. ex his inftrumentisprobat ventum nihil "lindct- fe,quàm multitudinem vaporum , exhalatio- numqQue; per rarefactionem & condenfatio- nem; cum aere agiratarum, Ex his quoque concludere eft, modicam aquam plurimum vaporum, & aeris poffe generare s [cyphus e- nim aquz in huiufmodi globos immilfus, ad horam ferà flatum continuar, vapores feipfa centies maiores emittens. Quod ad horü va- forum formam attíncr, non cit omnium cà- dem : quzdam enim in modum globi fada funt; quzdam humani capitis effigiem (scvul- E yentidepinguntur) referunt; alia pirisfimi- 1a funt quz quafi igni coquenda ( vt calefiat aqua) adimouentur; horum foramina nodu- lum aciculz magriitudine non cxcedentía 10 cauda piri effe folent, — £e «f/- b His zolipilis quidam pumulum imponunt multories plicarüm, & replicatum? vt vapores interiàs cum impetu maiore agitati, tonitru amurmurzns imitentur, Alij fimplici tubo re- € impofiro contenti, orificium cateris pat^ xibus la;jàs habente; globulum füperponun : q Mathematicus . m$ juf exeuntibus füccelliuà vaporibus agitatus lefuper falrare videatur: quod. fané valdàlu- dicrum eft. Alijs tandem placcr ( molas ) alia- ve fimilia penes foramen ftatuere, que vapo- rum hello; cum ingenti adftantíum recrea- tione, circumferantur. Huiufinodi flatorios lobosaquá implere per foramen adco angu- um difficile eft, folisque philofophis hzcin- duftria proprie quadrat. alefiant pilz, dum. vacus funt, quó contentus acr mirum tn mo- dum ratcfiar; immergantur deinde in aquam: tunc enim compreffo per aqua frigus aere, 8c minimum occupante locum, aquam violenter & fübiró intrare, ficque vacuum arceri necef- fum erit. PROBLEMA LXXXIIL. Yve n6 Thaumaturgus De T hermometra, fiue. inffrumento Dre- biliano, quo gradus caloris, fricorifque a£- ; YA occupatis explorantar. Ryftallinum e(t inftrumentum, füperiüs uam collo longo deorfum pendente abens, terminato auté in yno vafe fup- po aque vel alterius liquoris capace; aut collum reflexum habcat, fic vt aquam in- fandere queas, inferiori vafe opus noncít:cu- Mule Rr figura melius, quàm verba, refert. Víus hic eft : Inferiori vai liquorem im- pone, leui colore tinctum, vracerum, vinum, aquam croco , vel brafilia coloratum , fiue a- quam fortem, poftquam fculpendo cuproferz uijt. Affero primó,pro rarefa&tione,condenfatio- ned; aerisin phiala contenti, aquam afccfuram. vel defcenfurá;cuiusrei periculum facillime fc- ccris,inftrumentum éloco calido,in frigidü de^ ferens: immó (i te loco moucte pigeat; manu duntaxat phiale füpetiori appotitá, ficque ca- lefacto parumper aere, aquam fenfim deícen- dere; femota verà manu, ad priorem locum re» verti manifeftà videbis, Si quoque phialam anhclitu ( quafi fübmiffis verbis defcenfum a- qua iniungeres ) calefeceris, idem cfficies.Mo- tus huius ratio cft, quod aer rarcfactus, & per alorem dilatatus;plusloci exigat; proindeque * preffum 2Mathematicus; 15 preffum in phiala liquorem defcendere cogar: contrarium veró euenit, dum aercalore füper- venieritis frigoris actione expulfo, condenfa- tur: cuncenim inaerisira frigore contracti, lo- cum aqua fübintrat, contra naturam fuam par- ticularem, ne contra vniuerfàlem, vacuum ad- mittatur , Sccundó dico,hoc modo graduscaloris qua- libet dici horà aerem occupantis poffe di(cer- ni, certoque cognofci ; nam aer phialiconten- tus adcircumftantis aeris calefactionem cale- fi&us, rarefit, & ad frigefa ctionem frigefa&us condenfatur : ficque confequenter defcendit, aícenditque, plus, minufue, proportionaté ad €aloris frigorifque intenfionem , aur remiffio- nem, circumfluentem aerem pro tunc. occupá- tis; vnde matutino tempore afcendic aqua,me- ridic eadem defcendit, vefperi rurfum afcenfüs ra. In hieme item feré totam phialam replet; e- ftiuo verà fole vix in tubulo quidquam aqua apparet. Qi huiufmodi mutationem gradibus, nu« merique determinare volunt, lineam inlon- um fiftulz protraétam in oto gradus, & qué- Tibet inalios o€to, diuidunt; ita, vt in 64. pa- ticulas in vniuerfum fecent, idque fecundum Philofophos;fecundum verà medicorum men. tem, in 4. gradus lineam diuidunt. Hac ctiam. arte vna dics, quàm altera füigidior lit, ex hu- miliozi, r$ Thaumaturous milíori, altiorique, quem aqua occupat,locoj ' colligunt: calores, algorefque vnius cum alte- ri&s anni algoribus, coloribusque conferunt: vtrum cubiculorum reliquum in calore apte« cellat. difcernunt: fornacem in eodem femper gradu calidam coníeruare queunt, procutan* tes ícil.aquam in eodem tubi gradu permane* re : de febrium ardore aliquale iudicium fe- runt: demum quantim aer per rarcfactionem calore caufatam augeri poflit, propemodum dijudicant &c. f PROBLEMA LXXXIV. De praportionibus humani corporis, deffa- tuis colo[feis, c wmon[Iruofís gigantibur. 'Ominet rerum omnium effc menfi tat, Protagorz rationi confonansada-* gium eft. L.Quia ómnium crea! turarum. corporearum nobiliflima eft: porró ex philo- fophorum fententia, quod in fuo genere per- fedtius, menfura reliquorü eft. 11. Quia meni* furz communes pollicum, pedum, cubitorá, paffüm, & fimilium, omnes áb humano cor^ oté quantitatem fimul & riomen mutuata bin - III. Quia membrortim corporis huma- ni commenfüratio adeo conueniens eft; vro" gnnia axtificialia.opera, quecumque rd M d T (uis Mathematic sar, n9 fuis in pártibus commenfürationem: habent, fymmetriam eius manifeftó imitentur: vtdo- mus, rempla, column, naues, & qualibet i- ftiumodi archite&urz. Ipfa quidem Noe ar- ca, Dci iuffü edificata, Oo, cubitos inlongi- tudine habuit, in latitudine 5o, in profunditas te vcrà jo. fic, vrlongitudo latitudinem fexies, profunditatem autem deciescontinerer, Quod fi hominem proftratum menfus fueris, can- dem in co fymmettiam indubie reperies, P. Vilalpandus de templi Salomonis architectu- ra inimitabili locutus, in. certis eius partibus candem proportionem ftudios? notauit, atq; jn tota eius ftru&ura P'Oportionem adeo ra- tque egregiam vt 1llum praclari huius ficij commenfürationem in omnibus fuis artibus incomparabilem füfficienter effe col- E sus affirmarenon dubitarir, qui vel vni- cum eiufdem epiftylum accurar perpenderit, Architeétorum alij domuum fundamenta; & columnarum baíes, pedibus affimilari te- ftantur; epiftylia, te&a, Coronas, capitis inftar elfe: porró reliquum, refidni corporis fimula- crum nominant : hzc enim non folüm nomi- ne,fcd & re conueniunt. Quidam eorum fe- duliàs annotarunt,ficuti Corporis humani mc" bra, qua vnica funt, vt nafüs, v mbilicus,os&cc- jn medio; quz veró bina, ve aurcs, manus,pe- dcs,hinc inde mira funt &qualitarc collocatas EL e. co EPOTE idem "no Thawnaturgus idem quoque in omni archítectura bené ot» dinata obferuari, Alij etiam curiofius ( licet non adcofolid2.) fimilitudinem (crutati,orna- menta corronicis, vultus partibus, fronti, ocu- Tis, nafo,8c ori compararunt,capirellorum vo- lumina, intortis crinibus; & rimas columpnarü, mulicbrium veftium lacinijs componentes.1n« terim ars, cüm fit ftudio( naturz imitattiX y jure merito artefactorum omnium praftandif- fimum, zdificium (cil 'operum naturz princi- pi homini affimilanit: humanum etenim core us refpectu omnium operum artificiali r ftatua Polycleti eft;ad cuius fimilitudinem. €zterz formabantur. Hinc Vitruu.lib.3. cum archite&orum preftantiffimis de hominis par- tium fymmerria tractant; inter alios Albertus Durerus de ea volumen integrum edidit, om- ncs fingulorum eius membrorum maiori mi- norumue proportiones enumerant. Qui abfo- latam horum notitiam habere voluerit, ipfum legat, mihi (equentia norabilia promoui ciet. I. Hominis ben? compofiti longitudo(qua communis altitudo nuncupatur ) arqualis eft diftantiz extremitatum vtriuíque digiti lon- gioris, vtraq; manu, quantum m poteft,bra- chiorum extenfione,ab inuicem elongata;fpa* tio quoque, quod vtroque pede fümméexten- 1t.Si fo intcrcipitur, Maibesiaticys. DI 11. Si quis manibus, pedibusd; in formam. «rucis exienfis iaceat, pofito vno circini pede in cius vmbilico, circulum perfectum circum- ducere foret manuum extrema , pedumque, contingentem. Imrco fi ab extremitatibus pes dum , manuumque rect linez laterales pro- ducerenzur, perfectum in codem circulo qua- dratum formaretur. 1L, Facies, manus longitudini à brachij ienétura, víque ad longiffimi digiti excremi- tatem fümprz, equalis eft. Item hominis pro« fundirati ; que à ventre ad dor(üm víque at- tenditur, Qu fingula. vel totius longitudinis decima, vel ( vt alijs placet ) paullà plusquàm. nona pars effe poffunt. IV. Frontisaltitudo, longitudo nafi,diftan- tia niafià mento, auxiculee longitudo, pollicis item, inuicem penitus qualia funt. Alias etiam particulas fingulatim enume- rans infignem in omnibus proporsionem re- petias. Ex di&tis conclu(ioncsaliquot clicio. 1, Suppofità partium humani corporis pro^ portione, pi&oribus, (tatuarijfque fua com- menfürare opera facillimum eft;adeoque quod dc ftatuarijs Gracis paffim refertur , creditu difficile non eftjqui Hes diuerfis mundi par- tibus cxiftentes, quilibet humana: facici parti- cula efformandam ipi qe collatispoít- modum omnibus particulis, faciem pulcher- T 12 rimam 32 Thaumaturens ximam, & optimé proportionatam conftitue- runt. IL Euidenseft, proportionum beneficio Herculem ex paffibus, leonem ex vnguibus, gigantem ex pollice; ex minimo membro to* tum hominem dignofci polfe : fic enim Phy- diasvifo lconis vngue;eius imaginemad viuum expreffiffe fertur: fic deinde Timantus pictor Pigmeis penicilloexpreffis, qui gigantis pol- licem extenío brachio menfürarent,gigantum pioceritatem exadté determinauit. Tandem hac ipfa methodo ia iucundarum rararumd; antiquitatum notitiam venire pof- fumus: vti fant coloffez ftaruz, & monftruofi gigantes; quorum ingens quantitas, ex cogni- ta (referentibus hiftorijs partis alicuius magni- tudine facillimé innoteícet. De ffatuis coloffeis. Exempla particularia fi te oblectent, hzc accipe. I. Vitruu, lib. 2.narrat Dinocrarem At- chite&um nominis füi monimentum pofteris mandare volentem, Alexandrum Macedonem adijffe; cui delineatum Athos montis (quem in artis tyrocinium reprzfenrare decreuerar conceptum oftenderit. Maxima fuit ftatuz forma, in dextera ciuitatem 10000.homipum capacem,in finiftra veró vas magnitudinispro- pemodum immentz continentis , colligendis x—- qure Mathematicus nr quzex monte diffluerunt;aquís aptum,ac mas xi infundendis : quam inuentionem pulcher- rimam non potuit Alexander non laudare :at cüm campus ex quo ciues fuftentarentur cir- cum ciuitatem nullus fucrit, conceptus huius praxim intermittere confültum fuit. Hic interim quaritut, quanta fuiffet eiuf- modi ftatua, quanta ciuitas, & quantum vas; Proportionum auxilio refpondere arduum nó eft: fiquidem ftatua montem altitudine exce- dere minime potuit; nec mons in altitudine perpendiculariter confiderata, vltra mille paf- füs habuic, Ip(ius itaque ftatuz manus,cum de- €ima totius pars effe debuerit, 100. paffus in longitudine,& 5o. vt minimum, in latitudine habuiffét : fi igitur longitudinem. in latitudi- nem duxeris,confürget planities 5ooo.paffaü, füfficientis ad ciuitatis 10000. hominum con- ftra&tionem, quorum quilibet dimidij paffus, aut 12, pedum fpatium occuparet, Ex his cu- Lis capacitatem, & reliquorum coloffi mem torum immenfitatem facilé collegeris. 1I. Plinius lib. 34. cap. 7. hiftoriz (tia: na- turalis, dum de Rhodio coloffo famofiffimo loquitur; inter cuius crura naues expanfis ve- lis cranfibant; eum ad altitudinem 70, cubito- tum protenfüm fuifTe afirmar : alij veró hifto- rici teftantur materiam cius à Sarracenis com- minuti ( qux metallum " ) 90o, camelis fuif- 3 fc diftci» 134 Tbaumaturgus fc diftribuendam : ex quibus quàm procerus, & onerofüs faerit coloffus ille,conijcere diffi- cilé non eft, Cüm in primis, tefte Columellà, «amelus quilibet 1200. librarum onus leui ne- otio portet, manifeftum eft integram coloffi atuam 1080000. id cít, vnius millionis , &c 80. millium libratum aris fuiffe. Deinde, (vt ante in(inuatum eft) vultus decima fit parsló- jcudinis totíus;capur coloffi 7. cubitorum ef- ic debuit, id eft ( 15. pedes cubito affignando) 10i.pedum: cüm autem frons,nafus, & pollex, fint vultustertiz pattes; quiliber horum 32-pe- dum fuit : porrà ipfius pollicis craffities vnius pedis quantitatem excedebat : pollicis enim. «orpulentia, vt minimum,tertiam fuz longitu dinis partem continet : proinde mirum non bum. huiufmodi pollicem ample&i po- tuille, cüm hoc non de vtriu(que- brachij, fed vnius duntaxat, vel vtriufque manus amplexu intelligendum fit. Do&iffimus Bauhinusjn co,quem de ana- tomíacdidit, libro, (e cum omnibus fibifami- liaribus anatomiftis , hanc inrer hominis par^ tcs proportionem notaffe refert, quód huma- nicorporis inteftina fepties totius corporis ló- gitudinem , vt plurimum contineant; ipfum quoque Hypocratem, expertilimum medico" xum principem, libro de hominis ftructuraaf- nalfe, bené proportionati hominis inteftina. E 13.cubi- CMathbematicue. u$ 13. cubitorum. longitudinem fibi vendicare. Át veró mediocris , & bene compofiti homi- nis ftatura, 5$. circiter pedum cft, fiue ( quod eft idem ) 66. pollicum; ac proinde iuxta Bau- hini mentem longitudo inteftinorum eft 462. pollicum; Hypocratis autem fenfü 1i5.cubito-- rum, cuilibet cubito 357. pollices tribuentisz Qua fingula in idem omnino concidunt, di- fcrepant autem in fola cubiti acceptione di- uera. 11L IdemPlinius loco citato fcribit Nero- nem ftatuarium. quendam ex Italia in Franci euocaífe,nomine Zenodotum; qui metallicum coloffüm fabricaret, fuum (imulachtum. Sta- tua igitur 120. pedum erecta eft, lib.55.cap.7. additeundem Neronem fuam eiu(dera magni: tudinis iconem in tela depingendam curaffe. hisp nunc magnitudinis quodlibet huius coloffi membrum fuerit confequeater expra- di&tis facillime iudicabis. Latitudo 20.pedum fuit; facies a1. mafüs 4, omnia íuxta proportio- ncs ha&enus enumeratas. Hoc loco de colof- fis differendi apertus campus eft; at càm hac modó de his dias füfficiant; reliqua in aliam occafionem reijcientesad vlteriora fermonem exrendemus. C) I4 Dt Gi- n6 Thaumatureus De Gieantibus monflruofis. Qua de Gigantibus his ab authoribus re- ferri mirabilia folita (unt, vix cicdideris; nec ego fane omnibus,quz ab ijs dicuntur certam fidem adhibeo, Quis interim inficias ire po- teft, mirz ftaturz homines olim fuiffe viíos2 fiquidem Spiritu fan&o tefte Deuteron.s.con- ftat quendam Og nominatum, hominem ma- ximum ex ftirpe gigantum procreatum fuiffe cuius ftratum ferreum 9. cubitorum longitu- dinis, & 4 latitudinisin Rabathciuitate mon- fraretur. v Goliath 1. Reg. cap.i7. ad vnguem defcri- ptus, tefte fcriptará, 6. cubitos & palmum 'v- num, hoc eft, plus quàm 9.pedes in altitudine habebat; ingenti armorum pondere circum- te&us incedebat; huius galea fola, cumferro haítz non minis;6oo. ficlos ponderabat, fc. Mitra 235.libras, fumendo ficlum pro 4.drach- mis, & libram pro 4. vncijs. t Catera porró ipfiusarma,(cutum, loricam, femoralia, manicas &c. alterum tantum pon- deraffe credibile non eft, atqueadeo manife- ftum, eum armatum, 5oo.ferri pondera,vtmi- nimum tuliffe; quod reuera mirabile eft : càm. quilibet ratis roftrz forciffimus vix200.va- dca: füftinere. : Solinus hiftoriographia fü cap. f. refert, teinpue ^ Mathematicus; 1: tempore belli Cretenfis, poft inundationem fluminum, hominis cadauer 75. cubitorum, fi- uc ( quod idem eft ) 493. pedum in arena fuiffe repertum. Huiusergo faciem iuxta proportio- nes ante declaratas 5. pedum fuiffe neceffum. eit &c. nonne hoc prodigiofum naturz mira- culum eft? Plinius lib. 7. cap. 16. ait in eadem infula Cieta fiue Candia,monte quodam per terre- motum filo, in cauernis fuiffe repertum cor- pus erdum 46. cubitos in altitudine habens, 2s dam Orionisaut Oti corpus effe arbitra- ti fünt; cgo vero phantafma fuifle potius cre- diderim; alias enim manus 6t, & na(us 2]; ipfi concedendi forent. His adhuc mirabilius eft, quod Plutarchus jn vita Sertorij enarrat. Sertorius (inquit) co- rüm quz de Anteá gigante vulgabanturincre- dulus, audiens eum Tingi ciuitate Mauritania fepaltum effemonumentum eiusaperiendum curauit, reperitque (mirabile auditu) corpus £o. cubitorum : fic, vt ( iuxta proportioncs) 10. cubitis, fiue 17. pedibus latum cflet, & 9. pedibus profundum; vultus 9. pedes; pollex & nafus, situberent- DéUdeld coloffüm Rhoda- num propemodum retuliffet, Quas fi vera fint, quis non obftupeat? Audi pulchriorem fabulam. Symphorianus Car; pefius libro, cui titulus horto gallicocft, lg infezuit 138 Thaumaturgus inferuitinregno Sicilie fabris fandamento do- muslocum, iuxta montis cuiufdam pedem c£- fodientibus, fübterraneam crypram inuentam fuilfe, & in ea mirz magnitudinis gigantem; adminiculi loco, craffiffimam trabem, inftar mali nauici tenentem : hic vtprimüm à curio- fis contra&us eft, protinüs in cineres conci- dit, offibus ramen integris remanentibus, a- deo ftupendz magnitudinis, vt craneum eius modij ligiuis facilé capaxeflet: Inuentum eft per proportionum obferuationes, corpusfaif- fe 2co cubitorum, fiue 300. pedum longitu- dinis: dixiffet 500. cubitorum, tum appofité fübiunxiffem No£ arcam in eius fepulchrum fabricatam effe. Ecquis vnquam ibi perfua- deat, homines tantos, & tam immenfos ali- uando extitiffe; quorum vultus 20.cubitorum. p» 30.pedum, & nàfi 10.fuerint? Quicquid fit, interim negandum non eft homines maxi- mos exritiffe, cüm & veriffimis fcriptura facra: 1eftimonijs,& frequenti authorum fidedigno- rum relatu, hociptüm comprobatum üt;inter quos Iofeph à Cofta lib. hiftoriar.Indicarum cap. 19. tradit in Peruuia reper iP igantum [s